Sarga 94

29 shlokas

1. 1

   तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महाध्वजम्

   रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह

   tamāpatantaṃ sahasā svanavantaṃ mahādhvajam

   rathaṃ rākṣasarājasya nararājo dadarśa ha

2. 2

   कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा

   तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधायुधम्

   शरधारा विमुञ्चन्तं धारासारमिवाम्बुदम्

   kṛṣṇavājisamāyuktaṃ yuktaṃ raudreṇa varcasā

   taḍitpatākāgahanaṃ darśitendrāyudhāyudham

   śaradhārā vimuñcantaṃ dhārāsāramivāmbudam

3. 3

   तं दृष्ट्वा मेघसंकाशमापतन्तं रथं रिपोः

   गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम्

   उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम्

   taṃ dṛṣṭvā meghasaṃkāśamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ

   girervajrābhimṛṣṭasya dīryataḥ sadṛśasvanam

   uvāca mātaliṃ rāmaḥ sahasrākṣasya sārathim

4. 4

   मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः

   यथापसव्यं पतता वेगेन महता पुनः

   समरे हन्तुमात्मानं तथानेन कृता मतिः

   mātale paśya saṃrabdhamāpatantaṃ rathaṃ ripoḥ

   yathāpasavyaṃ patatā vegena mahatā punaḥ

   samare hantumātmānaṃ tathānena kṛtā matiḥ

5. 5

   तदप्रमादमातिष्ठ प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः

   विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम्

   tadapramādamātiṣṭha pratyudgaccha rathaṃ ripoḥ

   vidhvaṃsayitumicchāmi vāyurmeghamivotthitam

6. 6

   अविक्लवमसंभ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम्

   रश्मिसंचारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम्

   aviklavamasaṃbhrāntamavyagrahṛdayekṣaṇam

   raśmisaṃcāraniyataṃ pracodaya rathaṃ drutam

7. 7

   कामं न त्वं समाधेयः पुरंदररथोचितः

   युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये

   kāmaṃ na tvaṃ samādheyaḥ puraṃdararathocitaḥ

   yuyutsurahamekāgraḥ smāraye tvāṃ na śikṣaye

8. 8

   परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः

   प्रचोदयामास रथं सुरसारथिसत्तमः

   parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ

   pracodayāmāsa rathaṃ surasārathisattamaḥ

9. 9

   अपसव्यं ततः कुर्वन्रावणस्य महारथम्

   चक्रोत्क्षिप्तेन रजसा रावणं व्यवधूनयत्

   apasavyaṃ tataḥ kurvanrāvaṇasya mahāratham

   cakrotkṣiptena rajasā rāvaṇaṃ vyavadhūnayat

10. 10

    ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः

    रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत्

    tataḥ kruddho daśagrīvastāmravisphāritekṣaṇaḥ

    rathapratimukhaṃ rāmaṃ sāyakairavadhūnayat

11. 11

    धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लङ्घयन्

    जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम्

    शरांश्च सुमहातेजाः सूर्यरश्मिसमप्रभान्

    dharṣaṇāmarṣito rāmo dhairyaṃ roṣeṇa laṅghayan

    jagrāha sumahāvegamaindraṃ yudhi śarāsanam

    śarāṃśca sumahātejāḥ sūryaraśmisamaprabhān

12. 12

    तदुपोढं महद्युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः

    परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः

    tadupoḍhaṃ mahadyuddhamanyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ

    parasparābhimukhayordṛptayoriva siṃhayoḥ

13. 13

    ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः

    समीयुर्द्वैरथं द्रष्टुं रावणक्षयकाङ्क्षिणः

    tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ

    samīyurdvairathaṃ draṣṭuṃ rāvaṇakṣayakāṅkṣiṇaḥ

14. 14

    समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा लोमहर्षणाः

    रावणस्य विनाशाय राघवस्य जयाय च

    samutpeturathotpātā dāruṇā lomaharṣaṇāḥ

    rāvaṇasya vināśāya rāghavasya jayāya ca

15. 15

    ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि

    वाता मण्डलिनस्तीव्रा अपसव्यं प्रचक्रमुः

    vavarṣa rudhiraṃ devo rāvaṇasya rathopari

    vātā maṇḍalinastīvrā apasavyaṃ pracakramuḥ

16. 16

    महद्गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्तले

    येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति

    mahadgṛdhrakulaṃ cāsya bhramamāṇaṃ nabhastale

    yena yena ratho yāti tena tena pradhāvati

17. 17

    संध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया

    दृश्यते संप्रदीप्तेव दिवसेऽपि वसुंधरा

    saṃdhyayā cāvṛtā laṅkā japāpuṣpanikāśayā

    dṛśyate saṃpradīpteva divase'pi vasuṃdharā

18. 18

    सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रचेरुर्महास्वनाः

    विषादयन्त्यो रक्षांसि रावणस्य तदाहिताः

    sanirghātā maholkāśca sampracerurmahāsvanāḥ

    viṣādayantyo rakṣāṃsi rāvaṇasya tadāhitāḥ

19. 19

    रावणश्च यतस्तत्र प्रचचाल वसुंधरा

    रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः

    rāvaṇaśca yatastatra pracacāla vasuṃdharā

    rakṣasāṃ ca praharatāṃ gṛhītā iva bāhavaḥ

20. 20

    ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः

    दृश्यन्ते रावणस्याङ्गे पर्वतस्येव धातवः

    tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ patitāḥ sūryaraśmayaḥ

    dṛśyante rāvaṇasyāṅge parvatasyeva dhātavaḥ

21. 21

    गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः

    प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः

    gṛdhrairanugatāścāsya vamantyo jvalanaṃ mukhaiḥ

    praṇedurmukhamīkṣantyaḥ saṃrabdhamaśivaṃ śivāḥ

22. 22

    प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून्समुत्किरन्

    तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन्दृष्टिविलोपनम्

    pratikūlaṃ vavau vāyū raṇe pāṃsūnsamutkiran

    tasya rākṣasarājasya kurvandṛṣṭivilopanam

23. 23

    निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः

    दुर्विषह्यस्वना घोरा विना जलधरस्वनम्

    nipeturindrāśanayaḥ sainye cāsya samantataḥ

    durviṣahyasvanā ghorā vinā jaladharasvanam

24. 24

    दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः

    पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभोऽभवत्

    diśaśca pradiśaḥ sarvā babhūvustimirāvṛtāḥ

    pāṃsuvarṣeṇa mahatā durdarśaṃ ca nabho'bhavat

25. 25

    कुर्वन्त्यः कलहं घोरं सारिकास्तद्रथं प्रति

    निपेतुः शतशस्तत्र दारुणा दारुणस्वनाः

    kurvantyaḥ kalahaṃ ghoraṃ sārikāstadrathaṃ prati

    nipetuḥ śataśastatra dāruṇā dāruṇasvanāḥ

26. 26

    जघनेभ्यः स्फुलिङ्गांश्च नेत्रेभ्योऽश्रूणि संततम्

    मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च

    jaghanebhyaḥ sphuliṅgāṃśca netrebhyo'śrūṇi saṃtatam

    mumucustasya turagāstulyamagniṃ ca vāri ca

27. 27

    एवंप्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः

    रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे

    evaṃprakārā bahavaḥ samutpātā bhayāvahāḥ

    rāvaṇasya vināśāya dāruṇāḥ samprajajñire

28. 28

    रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शिवानि च

    बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः

    rāmasyāpi nimittāni saumyāni ca śivāni ca

    babhūvurjayaśaṃsīni prādurbhūtāni sarvaśaḥ

29. 29

    ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः

    जगाम हर्षं च परां च निर्वृतिं चकार युद्धेऽभ्यधिकं च विक्रमम्

    tato nirīkṣyātmagatāni rāghavo raṇe nimittāni nimittakovidaḥ

    jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛtiṃ cakāra yuddhe'bhyadhikaṃ ca vikramam