Sarga 32

32 shlokas

1. 1

   ततस्ते राक्षसास्तत्र गत्वा रावणमन्दिरम्

   न्यवेदयन्पुरीं रुद्धां रामेण सह वानरैः

   tataste rākṣasāstatra gatvā rāvaṇamandiram

   nyavedayanpurīṃ ruddhāṃ rāmeṇa saha vānaraiḥ

2. 2

   रुद्धां तु नगरीं श्रुत्वा जातक्रोधो निशाचरः

   विधानं द्विगुणं श्रुत्वा प्रासादं सोऽध्यरोहत

   ruddhāṃ tu nagarīṃ śrutvā jātakrodho niśācaraḥ

   vidhānaṃ dviguṇaṃ śrutvā prāsādaṃ so'dhyarohata

3. 3

   स ददर्शावृतां लङ्कां सशैलवनकाननाम्

   असंख्येयैर्हरिगणैः सर्वतो युद्धकाङ्क्षिभिः

   sa dadarśāvṛtāṃ laṅkāṃ saśailavanakānanām

   asaṃkhyeyairharigaṇaiḥ sarvato yuddhakāṅkṣibhiḥ

4. 4

   स दृष्ट्वा वानरैः सर्वां वसुधां कवलीकृताम्

   कथं क्षपयितव्याः स्युरिति चिन्तापरोऽभवत्

   sa dṛṣṭvā vānaraiḥ sarvāṃ vasudhāṃ kavalīkṛtām

   kathaṃ kṣapayitavyāḥ syuriti cintāparo'bhavat

5. 5

   स चिन्तयित्वा सुचिरं धैर्यमालम्ब्य रावणः

   राघवं हरियूथांश्च ददर्शायतलोचनः

   sa cintayitvā suciraṃ dhairyamālambya rāvaṇaḥ

   rāghavaṃ hariyūthāṃśca dadarśāyatalocanaḥ

6. 6

   प्रेक्षतो राक्षसेन्द्रस्य तान्यनीकानि भागशः

   राघवप्रियकामार्थं लङ्कामारुरुहुस्तदा

   prekṣato rākṣasendrasya tānyanīkāni bhāgaśaḥ

   rāghavapriyakāmārthaṃ laṅkāmāruruhustadā

7. 7

   ते ताम्रवक्त्रा हेमाभा रामार्थे त्यक्तजीविताः

   लङ्कामेवाभ्यवर्तन्त सालतालशिलायुधाः

   te tāmravaktrā hemābhā rāmārthe tyaktajīvitāḥ

   laṅkāmevābhyavartanta sālatālaśilāyudhāḥ

8. 8

   ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च मुष्टिभिश्च प्लवंगमाः

   प्रासादाग्राणि चोच्चानि ममन्थुस्तोरणानि च

   te drumaiḥ parvatāgraiśca muṣṭibhiśca plavaṃgamāḥ

   prāsādāgrāṇi coccāni mamanthustoraṇāni ca

9. 9

   परिखाः पूरयन्ति स्म प्रसन्नसलिलायुताः

   पांसुभिः पर्वताग्रैश्च तृणैः काष्ठैश्च वानराः

   parikhāḥ pūrayanti sma prasannasalilāyutāḥ

   pāṃsubhiḥ parvatāgraiśca tṛṇaiḥ kāṣṭhaiśca vānarāḥ

10. 10

    ततः सहस्रयूथाश्च कोटियूथाश्च यूथपाः

    कोटीशतयुताश्चान्ये लङ्कामारुरुहुस्तदा

    tataḥ sahasrayūthāśca koṭiyūthāśca yūthapāḥ

    koṭīśatayutāścānye laṅkāmāruruhustadā

11. 11

    काञ्चनानि प्रमृद्नन्तस्तोरणानि प्लवंगमाः

    कैलासशिखराभानि गोपुराणि प्रमथ्य च

    kāñcanāni pramṛdnantastoraṇāni plavaṃgamāḥ

    kailāsaśikharābhāni gopurāṇi pramathya ca

12. 12

    आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः

    लङ्कां तामभ्यवर्तन्त महावारणसंनिभाः

    āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ

    laṅkāṃ tāmabhyavartanta mahāvāraṇasaṃnibhāḥ

13. 13

    जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः

    राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः

    jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ

    rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ

14. 14

    इत्येवं घोषयन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः

    अभ्यधावन्त लङ्कायाः प्राकारं कामरूपिणः

    ityevaṃ ghoṣayantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ

    abhyadhāvanta laṅkāyāḥ prākāraṃ kāmarūpiṇaḥ

15. 15

    वीरबाहुः सुबाहुश्च नलश्च वनगोचरः

    निपीड्योपनिविष्टास्ते प्राकारं हरियूथपाः

    vīrabāhuḥ subāhuśca nalaśca vanagocaraḥ

    nipīḍyopaniviṣṭāste prākāraṃ hariyūthapāḥ

16. 16

    एतस्मिन्नन्तरे चक्रुः स्कन्धावारनिवेशनम्

    etasminnantare cakruḥ skandhāvāraniveśanam

17. 17

    पूर्वद्वारं तु कुमुदः कोटिभिर्दशभिर्वृतः

    आवृत्य बलवांस्तस्थौ हरिभिर्जितकाशिभिः

    pūrvadvāraṃ tu kumudaḥ koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ

    āvṛtya balavāṃstasthau haribhirjitakāśibhiḥ

18. 18

    दक्षिणद्वारमागम्य वीरः शतबलिः कपिः

    आवृत्य बलवांस्तस्थौ विंशत्या कोटिभिर्वृतः

    dakṣiṇadvāramāgamya vīraḥ śatabaliḥ kapiḥ

    āvṛtya balavāṃstasthau viṃśatyā koṭibhirvṛtaḥ

19. 19

    सुषेणः पश्चिमद्वारं गतस्तारापिता हरिः

    आवृत्य बलवांस्तस्थौ षष्टिकोटिभिरावृतः

    suṣeṇaḥ paścimadvāraṃ gatastārāpitā hariḥ

    āvṛtya balavāṃstasthau ṣaṣṭikoṭibhirāvṛtaḥ

20. 20

    उत्तरद्वारमासाद्य रामः सौमित्रिणा सह

    आवृत्य बलवांस्तस्थौ सुग्रीवश्च हरीश्वरः

    uttaradvāramāsādya rāmaḥ saumitriṇā saha

    āvṛtya balavāṃstasthau sugrīvaśca harīśvaraḥ

21. 21

    गोलाङ्गूलो महाकायो गवाक्षो भीमदर्शनः

    वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः

    golāṅgūlo mahākāyo gavākṣo bhīmadarśanaḥ

    vṛtaḥ koṭyā mahāvīryastasthau rāmasya pārśvataḥ

22. 22

    ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः

    वृतः कोट्या महावीर्यस्तस्थौ रामस्य पार्श्वतः

    ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ

    vṛtaḥ koṭyā mahāvīryastasthau rāmasya pārśvataḥ

23. 23

    संनद्धस्तु महावीर्यो गदापाणिर्विभीषणः

    वृतो यस्तैस्तु सचिवैस्तस्थौ तत्र महाबलः

    saṃnaddhastu mahāvīryo gadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ

    vṛto yastaistu sacivaistasthau tatra mahābalaḥ

24. 24

    गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः

    समन्तात्परिधावन्तो ररक्षुर्हरिवाहिनीम्

    gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

    samantātparidhāvanto rarakṣurharivāhinīm

25. 25

    ततः कोपपरीतात्मा रावणो राक्षसेश्वरः

    निर्याणं सर्वसैन्यानां द्रुतमाज्ञापयत्तदा

    tataḥ kopaparītātmā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ

    niryāṇaṃ sarvasainyānāṃ drutamājñāpayattadā

26. 26

    निष्पतन्ति ततः सैन्या हृष्टा रावणचोदिताः

    समये पूर्यमाणस्य वेगा इव महोदधेः

    niṣpatanti tataḥ sainyā hṛṣṭā rāvaṇacoditāḥ

    samaye pūryamāṇasya vegā iva mahodadheḥ

27. 27

    एतस्मिन्नन्तरे घोरः संग्रामः समपद्यत

    रक्षसां वानराणां च यथा देवासुरे पुरा

    etasminnantare ghoraḥ saṃgrāmaḥ samapadyata

    rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca yathā devāsure purā

28. 28

    ते गदाभिः प्रदीप्ताभिः शक्तिशूलपरश्वधैः

    निजघ्नुर्वानरान्घोराः कथयन्तः स्वविक्रमान्

    te gadābhiḥ pradīptābhiḥ śaktiśūlaparaśvadhaiḥ

    nijaghnurvānarānghorāḥ kathayantaḥ svavikramān

29. 29

    तथा वृक्षैर्महाकायाः पर्वताग्रैश्च वानराः

    निजघ्नुस्तानि रक्षांसि नखैर्दन्तैश्च वेगिताः

    tathā vṛkṣairmahākāyāḥ parvatāgraiśca vānarāḥ

    nijaghnustāni rakṣāṃsi nakhairdantaiśca vegitāḥ

30. 30

    राक्षसास्त्वपरे भीमाः प्राकारस्था महीगतान्

    भिण्डिपालैश्च खड्गैश्च शूलैश्चैव व्यदारयन्

    rākṣasāstvapare bhīmāḥ prākārasthā mahīgatān

    bhiṇḍipālaiśca khaḍgaiśca śūlaiścaiva vyadārayan