Sarga 14

21 shlokas

1. 1

   तस्य रामस्य सुप्तस्य कुशास्तीर्णे महीतले

   नियमादप्रमत्तस्य निशास्तिस्रोऽतिचक्रमुः

   tasya rāmasya suptasya kuśāstīrṇe mahītale

   niyamādapramattasya niśāstisro'ticakramuḥ

2. 2

   न च दर्शयते मन्दस्तदा रामस्य सागरः

   प्रयतेनापि रामेण यथार्हमभिपूजितः

   na ca darśayate mandastadā rāmasya sāgaraḥ

   prayatenāpi rāmeṇa yathārhamabhipūjitaḥ

3. 3

   समुद्रस्य ततः क्रुद्धो रामो रक्तान्तलोचनः

   समीपस्थमुवाचेदं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्

   samudrasya tataḥ kruddho rāmo raktāntalocanaḥ

   samīpasthamuvācedaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam

4. 4

   पश्य तावदनार्यस्य पूज्यमानस्य लक्ष्मण

   अवलेपं समुद्रस्य न दर्शयति यत्स्वयम्

   paśya tāvadanāryasya pūjyamānasya lakṣmaṇa

   avalepaṃ samudrasya na darśayati yatsvayam

5. 5

   प्रशमश्च क्षमा चैव आर्जवं प्रियवादिता

   असामर्थ्यं फलन्त्येते निर्गुणेषु सतां गुणाः

   praśamaśca kṣamā caiva ārjavaṃ priyavāditā

   asāmarthyaṃ phalantyete nirguṇeṣu satāṃ guṇāḥ

6. 6

   आत्मप्रशंसिनं दुष्टं धृष्टं विपरिधावकम्

   सर्वत्रोत्सृष्टदण्डं च लोकः सत्कुरुते नरम्

   ātmapraśaṃsinaṃ duṣṭaṃ dhṛṣṭaṃ viparidhāvakam

   sarvatrotsṛṣṭadaṇḍaṃ ca lokaḥ satkurute naram

7. 7

   न साम्ना शक्यते कीर्तिर्न साम्ना शक्यते यशः

   प्राप्तुं लक्ष्मण लोकेऽस्मिञ्जयो वा रणमूर्धनि

   na sāmnā śakyate kīrtirna sāmnā śakyate yaśaḥ

   prāptuṃ lakṣmaṇa loke'smiñjayo vā raṇamūrdhani

8. 8

   अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैर्मकरैर्मकरालयम्

   निरुद्धतोयं सौमित्रे प्लवद्भिः पश्य सर्वतः

   adya madbāṇanirbhinnairmakarairmakarālayam

   niruddhatoyaṃ saumitre plavadbhiḥ paśya sarvataḥ

9. 9

   महाभोगानि मत्स्यानां करिणां च करानिह

   भोगांश्च पश्य नागानां मया भिन्नानि लक्ष्मण

   mahābhogāni matsyānāṃ kariṇāṃ ca karāniha

   bhogāṃśca paśya nāgānāṃ mayā bhinnāni lakṣmaṇa

10. 10

    सशङ्खशुक्तिकाजालं समीनमकरं शरैः

    अद्य युद्धेन महता समुद्रं परिशोषये

    saśaṅkhaśuktikājālaṃ samīnamakaraṃ śaraiḥ

    adya yuddhena mahatā samudraṃ pariśoṣaye

11. 11

    क्षमया हि समायुक्तं मामयं मकरालयः

    असमर्थं विजानाति धिक्क्षमामीदृशे जने

    kṣamayā hi samāyuktaṃ māmayaṃ makarālayaḥ

    asamarthaṃ vijānāti dhikkṣamāmīdṛśe jane

12. 12

    चापमानय सौमित्रे शरांश्चाशीविषोपमान्

    अद्याक्षोभ्यमपि क्रुद्धः क्षोभयिष्यामि सागरम्

    cāpamānaya saumitre śarāṃścāśīviṣopamān

    adyākṣobhyamapi kruddhaḥ kṣobhayiṣyāmi sāgaram

13. 13

    वेलासु कृतमर्यादं सहसोर्मिसमाकुलम्

    निर्मर्यादं करिष्यामि सायकैर्वरुणालयम्

    velāsu kṛtamaryādaṃ sahasormisamākulam

    nirmaryādaṃ kariṣyāmi sāyakairvaruṇālayam

14. 14

    एवमुक्त्वा धनुष्पाणिः क्रोधविस्फारितेक्षणः

    बभूव रामो दुर्धर्षो युगान्ताग्निरिव ज्वलन्

    evamuktvā dhanuṣpāṇiḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ

    babhūva rāmo durdharṣo yugāntāgniriva jvalan

15. 15

    संपीड्य च धनुर्घोरं कम्पयित्वा शरैर्जगत्

    मुमोच विशिखानुग्रान्वज्राणीव शतक्रतुः

    saṃpīḍya ca dhanurghoraṃ kampayitvā śarairjagat

    mumoca viśikhānugrānvajrāṇīva śatakratuḥ

16. 16

    ते ज्वलन्तो महावेगास्तेजसा सायकोत्तमाः

    प्रविशन्ति समुद्रस्य सलिलं त्रस्तपन्नगम्

    te jvalanto mahāvegāstejasā sāyakottamāḥ

    praviśanti samudrasya salilaṃ trastapannagam

17. 17

    ततो वेगः समुद्रस्य सनक्रमकरो महान्

    संबभूव महाघोरः समारुतरवस्तदा

    tato vegaḥ samudrasya sanakramakaro mahān

    saṃbabhūva mahāghoraḥ samārutaravastadā

18. 18

    महोर्मिमालाविततः शङ्खशुक्तिसमाकुलः

    सधूमपरिवृत्तोर्मिः सहसाभून्महोदधिः

    mahormimālāvitataḥ śaṅkhaśuktisamākulaḥ

    sadhūmaparivṛttormiḥ sahasābhūnmahodadhiḥ

19. 19

    व्यथिताः पन्नगाश्चासन्दीप्तास्या दीप्तलोचनाः

    दानवाश्च महावीर्याः पातालतलवासिनः

    vyathitāḥ pannagāścāsandīptāsyā dīptalocanāḥ

    dānavāśca mahāvīryāḥ pātālatalavāsinaḥ

20. 20

    ऊर्मयः सिन्धुराजस्य सनक्रमकरास्तदा

    विन्ध्यमन्दरसंकाशाः समुत्पेतुः सहस्रशः

    ūrmayaḥ sindhurājasya sanakramakarāstadā

    vindhyamandarasaṃkāśāḥ samutpetuḥ sahasraśaḥ

21. 21

    आघूर्णिततरङ्गौघः संभ्रान्तोरगराक्षसः

    उद्वर्तितमहाग्राहः संवृत्तः सलिलाशयः

    āghūrṇitataraṅgaughaḥ saṃbhrāntoragarākṣasaḥ

    udvartitamahāgrāhaḥ saṃvṛttaḥ salilāśayaḥ