Sarga 116

90 shlokas

1. 1

   शिरस्यञ्जलिमादाय कैकेयीनन्दिवर्धनः

   बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम्

   śirasyañjalimādāya kaikeyīnandivardhanaḥ

   babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramam

2. 2

   पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम

   तद्ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम

   pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyamidaṃ mama

   taddadāmi punastubhyaṃ yathā tvamadadā mama

3. 3

   धुरमेकाकिना न्यस्तामृषभेण बलीयसा

   किशोरवद्गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे

   dhuramekākinā nyastāmṛṣabheṇa balīyasā

   kiśoravadguruṃ bhāraṃ na voḍhumahamutsahe

4. 4

   वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन्

   दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम्

   vārivegena mahatā bhinnaḥ seturiva kṣaran

   durbandhanamidaṃ manye rājyacchidramasaṃvṛtam

5. 5

   गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः

   नान्वेतुमुत्सहे देव तव मार्गमरिंदम

   gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ

   nānvetumutsahe deva tava mārgamariṃdama

6. 6

   यथा च रोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने

   महांश्च सुदुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान्

   yathā ca ropito vṛkṣo jātaścāntarniveśane

   mahāṃśca sudurāroho mahāskandhaḥ praśākhavān

7. 7

   शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयेत्

   तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोप्यते

   śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayet

   tasya nānubhavedarthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate

8. 8

   एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि

   यद्यस्मान्मनुजेन्द्र त्वं भक्तान्भृत्यान्न शाधि हि

   eṣopamā mahābāho tvamarthaṃ vettumarhasi

   yadyasmānmanujendra tvaṃ bhaktānbhṛtyānna śādhi hi

9. 9

   जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु सर्वतः

   प्रतपन्तमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसं

   jagadadyābhiṣiktaṃ tvāmanupaśyatu sarvataḥ

   pratapantamivādityaṃ madhyāhne dīptatejasaṃ

10. 10

    तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिस्वनैः

    मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च

    tūryasaṃghātanirghoṣaiḥ kāñcīnūpuranisvanaiḥ

    madhurairgītaśabdaiśca pratibudhyasva śeṣva ca

11. 11

    यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा

    तावत्त्वमिह सर्वस्य स्वामित्वमभिवर्तय

    yāvadāvartate cakraṃ yāvatī ca vasuṃdharā

    tāvattvamiha sarvasya svāmitvamabhivartaya

12. 12

    भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरंजयः

    तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे

    bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapuraṃjayaḥ

    tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe

13. 13

    ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धकाः

    सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्युपासत

    tataḥ śatrughnavacanānnipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ

    sukhahastāḥ suśīghrāśca rāghavaṃ paryupāsata

14. 14

    पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले

    सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे

    pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale

    sugrīve vānarendre ca rākṣasendre vibhīṣaṇe

15. 15

    विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः

    महार्हवसनोपेतस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन्

    viśodhitajaṭaḥ snātaścitramālyānulepanaḥ

    mahārhavasanopetastasthau tatra śriyā jvalan

16. 16

    प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान्

    लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः

    pratikarma ca rāmasya kārayāmāsa vīryavān

    lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ

17. 17

    प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः

    आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरम्

    pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ

    ātmanaiva tadā cakrurmanasvinyo manoharam

18. 18

    ततो राघवपत्नीनां सर्वासामेव शोभनम्

    चकार यत्नात्कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला

    tato rāghavapatnīnāṃ sarvāsāmeva śobhanam

    cakāra yatnātkausalyā prahṛṣṭā putravatsalā

19. 19

    ततः शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रो नाम सारथिः

    योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम्

    tataḥ śatrughnavacanātsumantro nāma sārathiḥ

    yojayitvābhicakrāma rathaṃ sarvāṅgaśobhanam

20. 20

    अर्कमण्डलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम्

    आरुरोह महाबाहू रामः सत्यपराक्रमः

    arkamaṇḍalasaṃkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathaṃ sthitam

    āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ

21. 21

    अयोध्यायां तु सचिवा राज्ञो दशरथस्य ये

    पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुरर्थवत्

    ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye

    purohitaṃ puraskṛtya mantrayāmāsurarthavat

22. 22

    मन्त्रयन्रामवृद्ध्यर्थं वृत्त्यर्थं नगरस्य च

    सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः

    कर्तुमर्हथ रामस्य यद्यन्मङ्गलपूर्वकम्

    mantrayanrāmavṛddhyarthaṃ vṛttyarthaṃ nagarasya ca

    sarvamevābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ

    kartumarhatha rāmasya yadyanmaṅgalapūrvakam

23. 23

    इति ते मन्त्रिणः सर्वे संदिश्य तु पुरोहितम्

    नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः

    iti te mantriṇaḥ sarve saṃdiśya tu purohitam

    nagarānniryayustūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ

24. 24

    हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवानघः

    प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम्

    hariyuktaṃ sahasrākṣo rathamindra ivānaghaḥ

    prayayau rathamāsthāya rāmo nagaramuttamam

25. 25

    जग्राह भरतो रश्मीञ्शत्रुघ्नश्छत्रमाददे

    लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संपर्यवीजयत्

    jagrāha bharato raśmīñśatrughnaśchatramādade

    lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni saṃparyavījayat

26. 26

    श्वेतं च वालव्यजनं सुग्रीवो वानरेश्वरः

    अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः

    śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ

    aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ

27. 27

    ऋषिसंघैस्तदाकाशे देवैश्च समरुद्गणैः

    स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः

    ṛṣisaṃghaistadākāśe devaiśca samarudgaṇaiḥ

    stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ

28. 28

    ततः शत्रुंजयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम्

    आरुरोह महातेजाः सुग्रीवो वानरेश्वरः

    tataḥ śatruṃjayaṃ nāma kuñjaraṃ parvatopamam

    āruroha mahātejāḥ sugrīvo vānareśvaraḥ

29. 29

    नवनागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः

    मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः

    navanāgasahasrāṇi yayurāsthāya vānarāḥ

    mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ

30. 30

    शङ्खशब्दप्रणादैश्च दुन्दुभीनां च निस्वनैः

    प्रययौ पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीम्

    śaṅkhaśabdapraṇādaiśca dundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ

    prayayau puruṣavyāghrastāṃ purīṃ harmyamālinīm