Sarga 46

51 shlokas

1. 1

   ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम्

   गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैरभिसंवृतम्

   tataḥ prahastaṃ niryāntaṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam

   garjantaṃ sumahākāyaṃ rākṣasairabhisaṃvṛtam

2. 2

   ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम्

   अतिसंजातरोषाणां प्रहस्तमभिगर्जताम्

   dadarśa mahatī senā vānarāṇāṃ balīyasām

   atisaṃjātaroṣāṇāṃ prahastamabhigarjatām

3. 3

   खड्गशक्त्यष्टिबाणाश्च शूलानि मुसलानि च

   गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः

   khaḍgaśaktyaṣṭibāṇāśca śūlāni musalāni ca

   gadāśca parighāḥ prāsā vividhāśca paraśvadhāḥ

4. 4

   धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्

   प्रगृहीतान्यशोभन्त वानरानभिधावताम्

   dhanūṃṣi ca vicitrāṇi rākṣasānāṃ jayaiṣiṇām

   pragṛhītānyaśobhanta vānarānabhidhāvatām

5. 5

   जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितान्वानरर्षभाः

   शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः

   jagṛhuḥ pādapāṃścāpi puṣpitānvānararṣabhāḥ

   śilāśca vipulā dīrghā yoddhukāmāḥ plavaṃgamāḥ

6. 6

   तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्

   बहूनामश्मवृष्टिं च शरवृष्टिं च वर्षताम्

   teṣāmanyonyamāsādya saṃgrāmaḥ sumahānabhūt

   bahūnāmaśmavṛṣṭiṃ ca śaravṛṣṭiṃ ca varṣatām

7. 7

   बहवो राक्षसा युद्धे बहून्वानरयूथपान्

   वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून्

   bahavo rākṣasā yuddhe bahūnvānarayūthapān

   vānarā rākṣasāṃścāpi nijaghnurbahavo bahūn

8. 8

   शूलैः प्रमथिताः केचित्केचित्तु परमायुधैः

   परिघैराहताः केचित्केचिच्छिन्नाः परश्वधैः

   śūlaiḥ pramathitāḥ kecitkecittu paramāyudhaiḥ

   parighairāhatāḥ kecitkecicchinnāḥ paraśvadhaiḥ

9. 9

   निरुच्छ्वासाः पुनः केचित्पतिता धरणीतले

   विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंतानसंदिताः

   nirucchvāsāḥ punaḥ kecitpatitā dharaṇītale

   vibhinnahṛdayāḥ kecidiṣusaṃtānasaṃditāḥ

10. 10

    केचिद्द्विधाकृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि

    वानरा राक्षसैः शूलैः पार्श्वतश्च विदारिताः

    keciddvidhākṛtāḥ khaḍgaiḥ sphurantaḥ patitā bhuvi

    vānarā rākṣasaiḥ śūlaiḥ pārśvataśca vidāritāḥ

11. 11

    वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः

    पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले

    vānaraiścāpi saṃkruddhai rākṣasaughāḥ samantataḥ

    pādapairgiriśṛṅgaiśca sampiṣṭā vasudhātale

12. 12

    वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्

    वेमुः शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणः

    vajrasparśatalairhastairmuṣṭibhiśca hatā bhṛśam

    vemuḥ śoṇitamāsyebhyo viśīrṇadaśanekṣaṇaḥ

13. 13

    आर्तस्वरं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्

    बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसां युधि

    ārtasvaraṃ ca svanatāṃ siṃhanādaṃ ca nardatām

    babhūva tumulaḥ śabdo harīṇāṃ rakṣasāṃ yudhi

14. 14

    वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः

    विवृत्तनयनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्

    vānarā rākṣasāḥ kruddhā vīramārgamanuvratāḥ

    vivṛttanayanāḥ krūrāścakruḥ karmāṇyabhītavat

15. 15

    नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः

    एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः

    narāntakaḥ kumbhahanurmahānādaḥ samunnataḥ

    ete prahastasacivāḥ sarve jaghnurvanaukasaḥ

16. 16

    तेषामापततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्

    द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम्

    teṣāmāpatatāṃ śīghraṃ nighnatāṃ cāpi vānarān

    dvivido giriśṛṅgeṇa jaghānaikaṃ narāntakam

17. 17

    दुर्मुखः पुनरुत्पाट्य कपिः स विपुलद्रुमम्

    राक्षसं क्षिप्रहस्तस्तु समुन्नतमपोथयत्

    durmukhaḥ punarutpāṭya kapiḥ sa vipuladrumam

    rākṣasaṃ kṣiprahastastu samunnatamapothayat

18. 18

    जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्

    पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि

    jāmbavāṃstu susaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām

    pātayāmāsa tejasvī mahānādasya vakṣasi

19. 19

    अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्

    वृक्षेणाभिहतो मूर्ध्नि प्राणांस्तत्याज राक्षसः

    atha kumbhahanustatra tāreṇāsādya vīryavān

    vṛkṣeṇābhihato mūrdhni prāṇāṃstatyāja rākṣasaḥ

20. 20

    अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः

    चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम्

    amṛṣyamāṇastatkarma prahasto rathamāsthitaḥ

    cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣpāṇirvanaukasām

21. 21

    आवर्त इव संजज्ञे उभयोः सेनयोस्तदा

    क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निस्वनः

    āvarta iva saṃjajñe ubhayoḥ senayostadā

    kṣubhitasyāprameyasya sāgarasyeva nisvanaḥ

22. 22

    महता हि शरौघेण प्रहस्तो युद्धकोविदः

    अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान्परमाहवे

    mahatā hi śaraugheṇa prahasto yuddhakovidaḥ

    ardayāmāsa saṃkruddho vānarānparamāhave

23. 23

    वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी

    बभूव निचिता घोरा पतितैरिव पर्वतैः

    vānarāṇāṃ śarīraistu rākṣasānāṃ ca medinī

    babhūva nicitā ghorā patitairiva parvataiḥ

24. 24

    सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना संप्रकाशते

    संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः

    sā mahī rudhiraugheṇa pracchannā saṃprakāśate

    saṃchannā mādhave māsi palāśairiva puṣpitaiḥ

25. 25

    हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्

    शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम्

    hatavīraughavaprāṃ tu bhagnāyudhamahādrumām

    śoṇitaughamahātoyāṃ yamasāgaragāminīm

26. 26

    यकृत्प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्

    भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाड्वलाम्

    yakṛtplīhamahāpaṅkāṃ vinikīrṇāntraśaivalām

    bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśāḍvalām

27. 27

    गृध्रहंसगणाकीर्णां कङ्कसारससेविताम्

    मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिस्वनाम्

    gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṃ kaṅkasārasasevitām

    medaḥphenasamākīrṇāmārtastanitanisvanām

28. 28

    तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्

    नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम्

    tāṃ kāpuruṣadustārāṃ yuddhabhūmimayīṃ nadīm

    nadīmiva ghanāpāye haṃsasārasasevitām

29. 29

    राक्षसाः कपिमुख्याश्च तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्

    यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः

    rākṣasāḥ kapimukhyāśca terustāṃ dustarāṃ nadīm

    yathā padmarajodhvastāṃ nalinīṃ gajayūthapāḥ

30. 30

    ततः सृजन्तं बाणौघान्प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्

    ददर्श तरसा नीलो विनिघ्नन्तं प्लवंगमान्

    tataḥ sṛjantaṃ bāṇaughānprahastaṃ syandane sthitam

    dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃgamān