Sarga 59

106 shlokas

1. 1

   स्वबलं व्यथितं दृष्ट्वा तुमुलं लोमहर्षणम्

   भ्रातॄंश्च निहतान्दृष्ट्वा शक्रतुल्यपराक्रमान्

   svabalaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā tumulaṃ lomaharṣaṇam

   bhrātṝṃśca nihatāndṛṣṭvā śakratulyaparākramān

2. 2

   पितृव्यौ चापि संदृश्य समरे संनिषूदितौ

   महोदरमहापार्श्वौ भ्रातरौ राक्षसर्षभौ

   pitṛvyau cāpi saṃdṛśya samare saṃniṣūditau

   mahodaramahāpārśvau bhrātarau rākṣasarṣabhau

3. 3

   चुकोप च महातेजा ब्रह्मदत्तवरो युधि

   अतिकायोऽद्रिसंकाशो देवदानवदर्पहा

   cukopa ca mahātejā brahmadattavaro yudhi

   atikāyo'drisaṃkāśo devadānavadarpahā

4. 4

   स भास्करसहस्रस्य संघातमिव भास्वरम्

   रथमास्थाय शक्रारिरभिदुद्राव वानरान्

   sa bhāskarasahasrasya saṃghātamiva bhāsvaram

   rathamāsthāya śakrārirabhidudrāva vānarān

5. 5

   स विस्फार्य महच्चापं किरीटी मृष्टकुण्डलः

   नाम विश्रावयामास ननाद च महास्वनम्

   sa visphārya mahaccāpaṃ kirīṭī mṛṣṭakuṇḍalaḥ

   nāma viśrāvayāmāsa nanāda ca mahāsvanam

6. 6

   तेन सिंहप्रणादेन नामविश्रावणेन च

   ज्याशब्देन च भीमेन त्रासयामास वानरान्

   tena siṃhapraṇādena nāmaviśrāvaṇena ca

   jyāśabdena ca bhīmena trāsayāmāsa vānarān

7. 7

   ते तस्य रूपमालोक्य यथा विष्णोस्त्रिविक्रमे

   भयार्ता वानराः सर्वे विद्रवन्ति दिशो दश

   te tasya rūpamālokya yathā viṣṇostrivikrame

   bhayārtā vānarāḥ sarve vidravanti diśo daśa

8. 8

   तेऽतिकायं समासाद्य वानरा मूढचेतसः

   शरण्यं शरणं जग्मुर्लक्ष्मणाग्रजमाहवे

   te'tikāyaṃ samāsādya vānarā mūḍhacetasaḥ

   śaraṇyaṃ śaraṇaṃ jagmurlakṣmaṇāgrajamāhave

9. 9

   ततोऽतिकायं काकुत्स्थो रथस्थं पर्वतोपमम्

   ददर्श धन्विनं दूराद्गर्जन्तं कालमेघवत्

   tato'tikāyaṃ kākutstho rathasthaṃ parvatopamam

   dadarśa dhanvinaṃ dūrādgarjantaṃ kālameghavat

10. 10

    स तं दृष्ट्वा महात्मानं राघवस्तु सुविस्मितः

    वानरान्सान्त्वयित्वा तु विभीषणमुवाच ह

    sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ rāghavastu suvismitaḥ

    vānarānsāntvayitvā tu vibhīṣaṇamuvāca ha

11. 11

    कोऽसौ पर्वतसंकाशो धनुष्मान्हरिलोचनः

    युक्ते हयसहस्रेण विशाले स्यन्दने स्थितः

    ko'sau parvatasaṃkāśo dhanuṣmānharilocanaḥ

    yukte hayasahasreṇa viśāle syandane sthitaḥ

12. 12

    य एष निशितैः शूलैः सुतीक्ष्णैः प्रासतोमरैः

    अर्चिष्मद्भिर्वृतो भाति भूतैरिव महेश्वरः

    ya eṣa niśitaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiḥ prāsatomaraiḥ

    arciṣmadbhirvṛto bhāti bhūtairiva maheśvaraḥ

13. 13

    कालजिह्वाप्रकाशाभिर्य एषोऽभिविराजते

    आवृतो रथशक्तीभिर्विद्युद्भिरिव तोयदः

    kālajihvāprakāśābhirya eṣo'bhivirājate

    āvṛto rathaśaktībhirvidyudbhiriva toyadaḥ

14. 14

    धनूंषि चास्य सज्यानि हेमपृष्ठानि सर्वशः

    शोभयन्ति रथश्रेष्ठं शक्रपातमिवाम्बरम्

    dhanūṃṣi cāsya sajyāni hemapṛṣṭhāni sarvaśaḥ

    śobhayanti rathaśreṣṭhaṃ śakrapātamivāmbaram

15. 15

    क एष रक्षःशार्दूलो रणभूमिं विराजयन्

    अभ्येति रथिनां श्रेष्ठो रथेनादित्यतेजसा

    ka eṣa rakṣaḥśārdūlo raṇabhūmiṃ virājayan

    abhyeti rathināṃ śreṣṭho rathenādityatejasā

16. 16

    ध्वजशृङ्गप्रतिष्ठेन राहुणाभिविराजते

    सूर्यरश्मिप्रभैर्बाणैर्दिशो दश विराजयन्

    dhvajaśṛṅgapratiṣṭhena rāhuṇābhivirājate

    sūryaraśmiprabhairbāṇairdiśo daśa virājayan

17. 17

    त्रिणतं मेघनिर्ह्रादं हेमपृष्ठमलंकृतम्

    शतक्रतुधनुःप्रख्यं धनुश्चास्य विराजते

    triṇataṃ meghanirhrādaṃ hemapṛṣṭhamalaṃkṛtam

    śatakratudhanuḥprakhyaṃ dhanuścāsya virājate

18. 18

    सध्वजः सपताकश्च सानुकर्षो महारथः

    चतुःसादिसमायुक्तो मेघस्तनितनिस्वनः

    sadhvajaḥ sapatākaśca sānukarṣo mahārathaḥ

    catuḥsādisamāyukto meghastanitanisvanaḥ

19. 19

    विंशतिर्दश चाष्टौ च तूणीरा रथमास्थिताः

    कार्मुकाणि च भीमानि ज्याश्च काञ्चनपिङ्गलाः

    viṃśatirdaśa cāṣṭau ca tūṇīrā rathamāsthitāḥ

    kārmukāṇi ca bhīmāni jyāśca kāñcanapiṅgalāḥ

20. 20

    द्वौ च खड्गौ रथगतौ पार्श्वस्थौ पार्श्वशोभिनौ

    चतुर्हस्तत्सरुचितौ व्यक्तहस्तदशायतौ

    dvau ca khaḍgau rathagatau pārśvasthau pārśvaśobhinau

    caturhastatsarucitau vyaktahastadaśāyatau

21. 21

    रक्तकण्ठगुणो धीरो महापर्वतसंनिभः

    कालः कालमहावक्त्रो मेघस्थ इव भास्करः

    raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasaṃnibhaḥ

    kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ

22. 22

    काञ्चनाङ्गदनद्धाभ्यां भुजाभ्यामेष शोभते

    शृङ्गाभ्यामिव तुङ्गाभ्यां हिमवान्पर्वतोत्तमः

    kāñcanāṅgadanaddhābhyāṃ bhujābhyāmeṣa śobhate

    śṛṅgābhyāmiva tuṅgābhyāṃ himavānparvatottamaḥ

23. 23

    कुण्डलाभ्यां तु यस्यैतद्भाति वक्त्रं शुभेक्षणम्

    पुनर्वस्वन्तरगतं पूर्णबिम्बमिवैन्दवम्

    kuṇḍalābhyāṃ tu yasyaitadbhāti vaktraṃ śubhekṣaṇam

    punarvasvantaragataṃ pūrṇabimbamivaindavam

24. 24

    आचक्ष्व मे महाबाहो त्वमेनं राक्षसोत्तमम्

    यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे भयार्ता विद्रुता दिशः

    ācakṣva me mahābāho tvamenaṃ rākṣasottamam

    yaṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve bhayārtā vidrutā diśaḥ

25. 25

    स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणामिततेजसा

    आचचक्षे महातेजा राघवाय विभीषणः

    sa pṛṣṭo rājaputreṇa rāmeṇāmitatejasā

    ācacakṣe mahātejā rāghavāya vibhīṣaṇaḥ

26. 26

    दशग्रीवो महातेजा राजा वैश्रवणानुजः

    भीमकर्मा महोत्साहो रावणो राक्षसाधिपः

    daśagrīvo mahātejā rājā vaiśravaṇānujaḥ

    bhīmakarmā mahotsāho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

27. 27

    तस्यासीद्वीर्यवान्पुत्रो रावणप्रतिमो रणे

    वृद्धसेवी श्रुतधरः सर्वास्त्रविदुषां वरः

    tasyāsīdvīryavānputro rāvaṇapratimo raṇe

    vṛddhasevī śrutadharaḥ sarvāstraviduṣāṃ varaḥ

28. 28

    अश्वपृष्ठे रथे नागे खड्गे धनुषि कर्षणे

    भेदे सान्त्वे च दाने च नये मन्त्रे च संमतः

    aśvapṛṣṭhe rathe nāge khaḍge dhanuṣi karṣaṇe

    bhede sāntve ca dāne ca naye mantre ca saṃmataḥ

29. 29

    यस्य बाहुं समाश्रित्य लङ्का भवति निर्भया

    तनयं धान्यमालिन्या अतिकायमिमं विदुः

    yasya bāhuṃ samāśritya laṅkā bhavati nirbhayā

    tanayaṃ dhānyamālinyā atikāyamimaṃ viduḥ

30. 30

    एतेनाराधितो ब्रह्मा तपसा भावितात्मना

    अस्त्राणि चाप्यवाप्तानि रिपवश्च पराजिताः

    etenārādhito brahmā tapasā bhāvitātmanā

    astrāṇi cāpyavāptāni ripavaśca parājitāḥ