Sarga 11

59 shlokas

1. 1

   इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः

   आजगाम मुहूर्तेन यत्र रामः सलक्ष्मणः

   ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ

   ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ

2. 2

   तं मेरुशिखराकारं दीप्तामिव शतह्रदाम्

   गगनस्थं महीस्थास्ते ददृशुर्वानराधिपाः

   taṃ meruśikharākāraṃ dīptāmiva śatahradām

   gaganasthaṃ mahīsthāste dadṛśurvānarādhipāḥ

3. 3

   तमात्मपञ्चमं दृष्ट्वा सुग्रीवो वानराधिपः

   वानरैः सह दुर्धर्षश्चिन्तयामास बुद्धिमान्

   tamātmapañcamaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vānarādhipaḥ

   vānaraiḥ saha durdharṣaścintayāmāsa buddhimān

4. 4

   चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह

   हनूमत्प्रमुखान्सर्वानिदं वचनमुत्तमम्

   cintayitvā muhūrtaṃ tu vānarāṃstānuvāca ha

   hanūmatpramukhānsarvānidaṃ vacanamuttamam

5. 5

   एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः

   राक्षसोऽभ्येति पश्यध्वमस्मान्हन्तुं न संशयः

   eṣa sarvāyudhopetaścaturbhiḥ saha rākṣasaiḥ

   rākṣaso'bhyeti paśyadhvamasmānhantuṃ na saṃśayaḥ

6. 6

   सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते वानरोत्तमाः

   सालानुद्यम्य शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन्

   sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ

   sālānudyamya śailāṃśca idaṃ vacanamabruvan

7. 7

   शीघ्रं व्यादिश नो राजन्वधायैषां दुरात्मनाम्

   निपतन्तु हताश्चैते धरण्यामल्पजीविताः

   śīghraṃ vyādiśa no rājanvadhāyaiṣāṃ durātmanām

   nipatantu hatāścaite dharaṇyāmalpajīvitāḥ

8. 8

   तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स विभीषणः

   उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत

   teṣāṃ sambhāṣamāṇānāmanyonyaṃ sa vibhīṣaṇaḥ

   uttaraṃ tīramāsādya khastha eva vyatiṣṭhata

9. 9

   उवाच च महाप्राज्ञः स्वरेण महता महान्

   सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य खस्थ एव विभीषणः

   uvāca ca mahāprājñaḥ svareṇa mahatā mahān

   sugrīvaṃ tāṃśca samprekṣya khastha eva vibhīṣaṇaḥ

10. 10

    रावणो नाम दुर्वृत्तो राक्षसो राक्षसेश्वरः

    तस्याहमनुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः

    rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣaseśvaraḥ

    tasyāhamanujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ

11. 11

    तेन सीता जनस्थानाद्धृता हत्वा जटायुषम्

    रुद्ध्वा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता

    tena sītā janasthānāddhṛtā hatvā jaṭāyuṣam

    ruddhvā ca vivaśā dīnā rākṣasībhiḥ surakṣitā

12. 12

    तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम्

    साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः

    tamahaṃ hetubhirvākyairvividhaiśca nyadarśayam

    sādhu niryātyatāṃ sītā rāmāyeti punaḥ punaḥ

13. 13

    स च न प्रतिजग्राह रावणः कालचोदितः

    उच्यमानो हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम्

    sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kālacoditaḥ

    ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta ivauṣadham

14. 14

    सोऽहं परुषितस्तेन दासवच्चावमानितः

    त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च राघवं शरणं गतः

    so'haṃ paruṣitastena dāsavaccāvamānitaḥ

    tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca rāghavaṃ śaraṇaṃ gataḥ

15. 15

    सर्वलोकशरण्याय राघवाय महात्मने

    निवेदयत मां क्षिप्रं विभीषणमुपस्थितम्

    sarvalokaśaraṇyāya rāghavāya mahātmane

    nivedayata māṃ kṣipraṃ vibhīṣaṇamupasthitam

16. 16

    एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुग्रीवो लघुविक्रमः

    लक्ष्मणस्याग्रतो रामं संरब्धमिदमब्रवीत्

    etattu vacanaṃ śrutvā sugrīvo laghuvikramaḥ

    lakṣmaṇasyāgrato rāmaṃ saṃrabdhamidamabravīt

17. 17

    रावणस्यानुजो भ्राता विभीषण इति श्रुतः

    चतुर्भिः सह रक्षोभिर्भवन्तं शरणं गतः

    rāvaṇasyānujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ

    caturbhiḥ saha rakṣobhirbhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ

18. 18

    रावणेन प्रणिहितं तमवेहि विभीषणम्

    तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर

    rāvaṇena praṇihitaṃ tamavehi vibhīṣaṇam

    tasyāhaṃ nigrahaṃ manye kṣamaṃ kṣamavatāṃ vara

19. 19

    राक्षसो जिह्मया बुद्ध्या संदिष्टोऽयमुपस्थितः

    प्रहर्तुं मायया छन्नो विश्वस्ते त्वयि राघव

    rākṣaso jihmayā buddhyā saṃdiṣṭo'yamupasthitaḥ

    prahartuṃ māyayā channo viśvaste tvayi rāghava

20. 20

    बध्यतामेष तीव्रेण दण्डेन सचिवैः सह

    रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः

    badhyatāmeṣa tīvreṇa daṇḍena sacivaiḥ saha

    rāvaṇasya nṛśaṃsasya bhrātā hyeṣa vibhīṣaṇaḥ

21. 21

    एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो वाहिनीपतिः

    वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो मौनमुपागमत्

    evamuktvā tu taṃ rāmaṃ saṃrabdho vāhinīpatiḥ

    vākyajño vākyakuśalaṃ tato maunamupāgamat

22. 22

    सुग्रीवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा रामो महाबलः

    समीपस्थानुवाचेदं हनूमत्प्रमुखान्हरीन्

    sugrīvasya tu tadvākyaṃ śrutvā rāmo mahābalaḥ

    samīpasthānuvācedaṃ hanūmatpramukhānharīn

23. 23

    यदुक्तं कपिराजेन रावणावरजं प्रति

    वाक्यं हेतुमदत्यर्थं भवद्भिरपि तच्छ्रुतम्

    yaduktaṃ kapirājena rāvaṇāvarajaṃ prati

    vākyaṃ hetumadatyarthaṃ bhavadbhirapi tacchrutam

24. 24

    सुहृदा ह्यर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सता

    समर्थेनापि संदेष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता

    suhṛdā hyarthakṛcchreṣu yuktaṃ buddhimatā satā

    samarthenāpi saṃdeṣṭuṃ śāśvatīṃ bhūtimicchatā

25. 25

    इत्येवं परिपृष्टास्ते स्वं स्वं मतमतन्द्रिताः

    सोपचारं तदा राममूचुर्हितचिकीर्षवः

    ityevaṃ paripṛṣṭāste svaṃ svaṃ matamatandritāḥ

    sopacāraṃ tadā rāmamūcurhitacikīrṣavaḥ

26. 26

    अज्ञातं नास्ति ते किंचित्त्रिषु लोकेषु राघव

    आत्मानं पूजयन्राम पृच्छस्यस्मान्सुहृत्तया

    ajñātaṃ nāsti te kiṃcittriṣu lokeṣu rāghava

    ātmānaṃ pūjayanrāma pṛcchasyasmānsuhṛttayā

27. 27

    त्वं हि सत्यव्रतः शूरो धार्मिको दृढविक्रमः

    पराक्ष्यकारी स्मृतिमान्निसृष्टात्मा सुहृत्सु च

    tvaṃ hi satyavrataḥ śūro dhārmiko dṛḍhavikramaḥ

    parākṣyakārī smṛtimānnisṛṣṭātmā suhṛtsu ca

28. 28

    तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तु सचिवास्तव

    हेतुतो मतिसम्पन्नाः समर्थाश्च पुनः पुनः

    tasmādekaikaśastāvadbruvantu sacivāstava

    hetuto matisampannāḥ samarthāśca punaḥ punaḥ

29. 29

    इत्युक्ते राघवायाथ मतिमानङ्गदोऽग्रतः

    विभीषणपरीक्षार्थमुवाच वचनं हरिः

    ityukte rāghavāyātha matimānaṅgado'grataḥ

    vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvāca vacanaṃ hariḥ

30. 30

    शत्रोः सकाशात्सम्प्राप्तः सर्वथा शङ्क्य एव हि

    विश्वासयोग्यः सहसा न कर्तव्यो विभीषणः

    śatroḥ sakāśātsamprāptaḥ sarvathā śaṅkya eva hi

    viśvāsayogyaḥ sahasā na kartavyo vibhīṣaṇaḥ