Sarga 42

37 shlokas

1. 1

   धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमनिस्वनम्

   विनेदुर्वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः

   dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmanisvanam

   vinedurvānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ

2. 2

   तेषां तु तुमुलं युद्धं संजज्ञे हरिरक्षसाम्

   अन्योन्यं पादपैर्घोरैर्निघ्नतां शूलमुद्गरैः

   teṣāṃ tu tumulaṃ yuddhaṃ saṃjajñe harirakṣasām

   anyonyaṃ pādapairghorairnighnatāṃ śūlamudgaraiḥ

3. 3

   राक्षसैर्वानरा घोरा विनिकृत्ताः समन्ततः

   वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमौ समीकृताः

   rākṣasairvānarā ghorā vinikṛttāḥ samantataḥ

   vānarai rākṣasāścāpi drumairbhūmau samīkṛtāḥ

4. 4

   राक्षसाश्चापि संक्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः

   विव्यधुर्घोरसंकाशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः

   rākṣasāścāpi saṃkruddhā vānarānniśitaiḥ śaraiḥ

   vivyadhurghorasaṃkāśaiḥ kaṅkapatrairajihmagaiḥ

5. 5

   ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टसैः कूटमुद्गरैः

   घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संशितैः

   te gadābhiśca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ

   ghoraiśca parighaiścitraistriśūlaiścāpi saṃśitaiḥ

6. 6

   विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः

   अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्

   vidāryamāṇā rakṣobhirvānarāste mahābalāḥ

   amarṣājjanitoddharṣāścakruḥ karmāṇyabhītavat

7. 7

   शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः

   जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः

   śaranirbhinnagātrāste śūlanirbhinnadehinaḥ

   jagṛhuste drumāṃstatra śilāśca hariyūthapāḥ

8. 8

   ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः

   ममन्थू राक्षसान्भीमान्नामानि च बभाषिरे

   te bhīmavegā harayo nardamānāstatastataḥ

   mamanthū rākṣasānbhīmānnāmāni ca babhāṣire

9. 9

   तद्बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम्

   शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुशाखैश्च पादपैः

   tadbabhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām

   śilābhirvividhābhiśca bahuśākhaiśca pādapaiḥ

10. 10

    राक्षसा मथिताः केचिद्वानरैर्जितकाशिभिः

    ववर्षू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः

    rākṣasā mathitāḥ kecidvānarairjitakāśibhiḥ

    vavarṣū rudhiraṃ kecinmukhai rudhirabhojanāḥ

11. 11

    पार्श्वेषु दारिताः केचित्केचिद्राशीकृता द्रुमैः

    शिलाभिश्चूर्णिताः केचित्केचिद्दन्तैर्विदारिताः

    pārśveṣu dāritāḥ kecitkecidrāśīkṛtā drumaiḥ

    śilābhiścūrṇitāḥ kecitkeciddantairvidāritāḥ

12. 12

    ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खरैश्च विनिपातितैः

    रथैर्विध्वंसितैश्चापि पतितै रजनीचरैः

    dhvajairvimathitairbhagnaiḥ kharaiśca vinipātitaiḥ

    rathairvidhvaṃsitaiścāpi patitai rajanīcaraiḥ

13. 13

    वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः

    राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिकर्तिताः

    vānarairbhīmavikrāntairāplutyāplutya vegitaiḥ

    rākṣasāḥ karajaistīkṣṇairmukheṣu vinikartitāḥ

14. 14

    विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः

    मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले

    vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ

    mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipeturdharaṇītale

15. 15

    अन्ये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः

    तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन्

    anye tu paramakruddhā rākṣasā bhīmavikramāḥ

    talairevābhidhāvanti vajrasparśasamairharīn

16. 16

    वानरैरापतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः

    मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चापपोथिताः

    vānarairāpatantaste vegitā vegavattaraiḥ

    muṣṭibhiścaraṇairdantaiḥ pādapaiścāpapothitāḥ

17. 17

    सैन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः

    क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम्

    sainyaṃ tu vidrutaṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣo rākṣasarṣabhaḥ

    krodhena kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ yuyutsatām

18. 18

    प्रासैः प्रमथिताः केचिद्वानराः शोणितस्रवाः

    मुद्गरैराहताः केचित्पतिता धरणीतले

    prāsaiḥ pramathitāḥ kecidvānarāḥ śoṇitasravāḥ

    mudgarairāhatāḥ kecitpatitā dharaṇītale

19. 19

    परिघैर्मथितः केचिद्भिण्डिपालैर्विदारिताः

    पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तो गतासवः

    parighairmathitaḥ kecidbhiṇḍipālairvidāritāḥ

    paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalanto gatāsavaḥ

20. 20

    केचिद्विनिहता भूमौ रुधिरार्द्रा वनौकसः

    केचिद्विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धै राक्षसैर्युधि

    kecidvinihatā bhūmau rudhirārdrā vanaukasaḥ

    kecidvidrāvitā naṣṭāḥ saṃkruddhai rākṣasairyudhi

21. 21

    विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन शायिताः

    विदारितास्त्रिशूलैश्च केचिदान्त्रैर्विनिस्रुताः

    vibhinnahṛdayāḥ kecidekapārśvena śāyitāḥ

    vidāritāstriśūlaiśca kecidāntrairvinisrutāḥ

22. 22

    तत्सुभीमं महद्युद्धं हरिराक्षससंकुलम्

    प्रबभौ शस्त्रबहुलं शिलापादपसंकुलम्

    tatsubhīmaṃ mahadyuddhaṃ harirākṣasasaṃkulam

    prababhau śastrabahulaṃ śilāpādapasaṃkulam

23. 23

    धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम्

    मन्द्रस्तनितसंगीतं युद्धगान्धर्वमाबभौ

    dhanurjyātantrimadhuraṃ hikkātālasamanvitam

    mandrastanitasaṃgītaṃ yuddhagāndharvamābabhau

24. 24

    धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि

    हसन्विद्रावयामास दिशस्ताञ्शरवृष्टिभिः

    dhūmrākṣastu dhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani

    hasanvidrāvayāmāsa diśastāñśaravṛṣṭibhiḥ

25. 25

    धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं दृश्य मारुतिः

    अभ्यवर्तत संक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्

    dhūmrākṣeṇārditaṃ sainyaṃ vyathitaṃ dṛśya mārutiḥ

    abhyavartata saṃkruddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām

26. 26

    क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षः पितृतुल्यपराक्रमः

    शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति

    krodhāddviguṇatāmrākṣaḥ pitṛtulyaparākramaḥ

    śilāṃ tāṃ pātayāmāsa dhūmrākṣasya rathaṃ prati

27. 27

    आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य संभ्रमात्

    रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत

    āpatantīṃ śilāṃ dṛṣṭvā gadāmudyamya saṃbhramāt

    rathādāplutya vegena vasudhāyāṃ vyatiṣṭhata

28. 28

    सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिला भुवि

    सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम्

    sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilā bhuvi

    sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ sadhvajaṃ saśarāsanam

29. 29

    स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनूमान्मारुतात्मजः

    रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः

    sa bhaṅktvā tu rathaṃ tasya hanūmānmārutātmajaḥ

    rakṣasāṃ kadanaṃ cakre saskandhaviṭapairdrumaiḥ

30. 30

    विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसाः शोणितोक्षिताः

    द्रुमैः प्रमथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले

    vibhinnaśiraso bhūtvā rākṣasāḥ śoṇitokṣitāḥ

    drumaiḥ pramathitāścānye nipeturdharaṇītale