Sarga 57

90 shlokas

1. 1

   एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः

   श्रुत्वा शोकाभितप्तस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत्

   evaṃ vilapamānasya rāvaṇasya durātmanaḥ

   śrutvā śokābhitaptasya triśirā vākyamabravīt

2. 2

   एवमेव महावीर्यो हतो नस्तात मध्यमः

   न तु सत्पुरुषा राजन्विलपन्ति यथा भवान्

   evameva mahāvīryo hato nastāta madhyamaḥ

   na tu satpuruṣā rājanvilapanti yathā bhavān

3. 3

   नूनं त्रिभुवनस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो

   स कस्मात्प्राकृत इव शोकस्यात्मानमीदृशम्

   nūnaṃ tribhuvanasyāpi paryāptastvamasi prabho

   sa kasmātprākṛta iva śokasyātmānamīdṛśam

4. 4

   ब्रह्मदत्तास्ति ते शक्तिः कवचः सायको धनुः

   सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघसमस्वनः

   brahmadattāsti te śaktiḥ kavacaḥ sāyako dhanuḥ

   sahasrakharasaṃyukto ratho meghasamasvanaḥ

5. 5

   त्वयासकृद्विशस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः

   स सर्वायुधसम्पन्नो राघवं शास्तुमर्हसि

   tvayāsakṛdviśastreṇa viśastā devadānavāḥ

   sa sarvāyudhasampanno rāghavaṃ śāstumarhasi

6. 6

   कामं तिष्ठ महाराजनिर्गमिष्याम्यहं रणम्

   उद्धरिष्यामि ते शत्रून्गरुडः पन्नगानिह

   kāmaṃ tiṣṭha mahārājanirgamiṣyāmyahaṃ raṇam

   uddhariṣyāmi te śatrūngaruḍaḥ pannagāniha

7. 7

   शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा

   तथाद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः

   śambaro devarājena narako viṣṇunā yathā

   tathādya śayitā rāmo mayā yudhi nipātitaḥ

8. 8

   श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः

   पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः

   śrutvā triśiraso vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

   punarjātamivātmānaṃ manyate kālacoditaḥ

9. 9

   श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ

   अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः

   śrutvā triśiraso vākyaṃ devāntakanarāntakau

   atikāyaśca tejasvī babhūvuryuddhaharṣitāḥ

10. 10

    ततोऽहमहमित्येवं गर्जन्तो नैरृतर्षभाः

    रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः

    tato'hamahamityevaṃ garjanto nairṛtarṣabhāḥ

    rāvaṇasya sutā vīrāḥ śakratulyaparākramāḥ

11. 11

    अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वे मायाविशारदाः

    सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे च रणदुर्मदाः

    antarikṣacarāḥ sarve sarve māyāviśāradāḥ

    sarve tridaśadarpaghnāḥ sarve ca raṇadurmadāḥ

12. 12

    सर्वेऽस्त्रबलसम्पन्नाः सर्वे विस्तीर्णकीर्तयः

    सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते स्म निर्जिताः

    sarve'strabalasampannāḥ sarve vistīrṇakīrtayaḥ

    sarve samaramāsādya na śrūyante sma nirjitāḥ

13. 13

    सर्वेऽस्त्रविदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः

    सर्वे प्रवरविज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा

    sarve'straviduṣo vīrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

    sarve pravaravijñānāḥ sarve labdhavarāstathā

14. 14

    स तैस्तथा भास्करतुल्यवर्चसैः सुतैर्वृतः शत्रुबलप्रमर्दनैः

    रराज राजा मघवान्यथामरैर्वृतो महादानवदर्पनाशनैः

    sa taistathā bhāskaratulyavarcasaiḥ sutairvṛtaḥ śatrubalapramardanaiḥ

    rarāja rājā maghavānyathāmarairvṛto mahādānavadarpanāśanaiḥ

15. 15

    स पुत्रान्सम्परिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः

    आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास संयुगे

    sa putrānsampariṣvajya bhūṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ

    āśīrbhiśca praśastābhiḥ preṣayāmāsa saṃyuge

16. 16

    महोदरमहापार्श्वौ भ्रातरौ चापि रावणः

    रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे

    mahodaramahāpārśvau bhrātarau cāpi rāvaṇaḥ

    rakṣaṇārthaṃ kumārāṇāṃ preṣayāmāsa saṃyuge

17. 17

    तेऽभिवाद्य महात्मानं रावणं रिपुरावणम्

    कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे

    te'bhivādya mahātmānaṃ rāvaṇaṃ ripurāvaṇam

    kṛtvā pradakṣiṇaṃ caiva mahākāyāḥ pratasthire

18. 18

    सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः

    निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः

    sarvauṣadhībhirgandhaiśca samālabhya mahābalāḥ

    nirjagmurnairṛtaśreṣṭhāḥ ṣaḍete yuddhakāṅkṣiṇaḥ

19. 19

    ततः सुदर्शनं नाम नीलजीमूतसंनिभम्

    ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः

    tataḥ sudarśanaṃ nāma nīlajīmūtasaṃnibham

    airāvatakule jātamāruroha mahodaraḥ

20. 20

    सर्वायुधसमायुक्तं तूणीभिश्च स्वलंकृतम्

    रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि

    sarvāyudhasamāyuktaṃ tūṇībhiśca svalaṃkṛtam

    rarāja gajamāsthāya savitevāstamūrdhani

21. 21

    हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्

    आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः

    hayottamasamāyuktaṃ sarvāyudhasamākulam

    āruroha rathaśreṣṭhaṃ triśirā rāvaṇātmajaḥ

22. 22

    त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः

    सविद्युदुल्कः सज्वालः सेन्द्रचाप इवाम्बुदः

    triśirā rathamāsthāya virarāja dhanurdharaḥ

    savidyudulkaḥ sajvālaḥ sendracāpa ivāmbudaḥ

23. 23

    त्रिभिः किरीटैस्त्रिशिराः शुशुभे स रथोत्तमे

    हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः

    tribhiḥ kirīṭaistriśirāḥ śuśubhe sa rathottame

    himavāniva śailendrastribhiḥ kāñcanaparvataiḥ

24. 24

    अतिकायोऽपि तेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा

    आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्

    atikāyo'pi tejasvī rākṣasendrasutastadā

    āruroha rathaśreṣṭhaṃ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām

25. 25

    सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं सानुकर्षं सकूबरम्

    तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासिपरिघाकुलम्

    sucakrākṣaṃ susaṃyuktaṃ sānukarṣaṃ sakūbaram

    tūṇībāṇāsanairdīptaṃ prāsāsiparighākulam

26. 26

    स काञ्चनविचित्रेण किरीटेन विराजता

    भूषणैश्च बभौ मेरुः प्रभाभिरिव भास्वरः

    sa kāñcanavicitreṇa kirīṭena virājatā

    bhūṣaṇaiśca babhau meruḥ prabhābhiriva bhāsvaraḥ

27. 27

    स रराज रथे तस्मिन्राजसूनुर्महाबलः

    वृतो नैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः

    sa rarāja rathe tasminrājasūnurmahābalaḥ

    vṛto nairṛtaśārdūlairvajrapāṇirivāmaraiḥ

28. 28

    हयमुच्चैःश्रवःप्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्

    मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः

    hayamuccaiḥśravaḥprakhyaṃ śvetaṃ kanakabhūṣaṇam

    manojavaṃ mahākāyamāruroha narāntakaḥ

29. 29

    गृहीत्वा प्रासमुल्काभं विरराज नरान्तकः

    शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शत्रुष्विवाहवे

    gṛhītvā prāsamulkābhaṃ virarāja narāntakaḥ

    śaktimādāya tejasvī guhaḥ śatruṣvivāhave

30. 30

    देवान्तकः समादाय परिघं वज्रभूषणम्

    परिगृह्य गिरिं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन्

    devāntakaḥ samādāya parighaṃ vajrabhūṣaṇam

    parigṛhya giriṃ dorbhyāṃ vapurviṣṇorviḍambayan