Sarga 58

54 shlokas

1. 1

   नरान्तकं हतं दृष्ट्वा चुक्रुशुर्नैरृतर्षभाः

   देवान्तकस्त्रिमूर्धा च पौलस्त्यश्च महोदरः

   narāntakaṃ hataṃ dṛṣṭvā cukruśurnairṛtarṣabhāḥ

   devāntakastrimūrdhā ca paulastyaśca mahodaraḥ

2. 2

   आरूढो मेघसंकाशं वारणेन्द्रं महोदरः

   वालिपुत्रं महावीर्यमभिदुद्राव वीर्यवान्

   ārūḍho meghasaṃkāśaṃ vāraṇendraṃ mahodaraḥ

   vāliputraṃ mahāvīryamabhidudrāva vīryavān

3. 3

   भ्रातृव्यसनसंतप्तस्तदा देवान्तको बली

   आदाय परिघं दीप्तमङ्गदं समभिद्रवत्

   bhrātṛvyasanasaṃtaptastadā devāntako balī

   ādāya parighaṃ dīptamaṅgadaṃ samabhidravat

4. 4

   रथमादित्यसंकाशं युक्तं परमवाजिभिः

   आस्थाय त्रिशिरा वीरो वालिपुत्रमथाभ्ययात्

   rathamādityasaṃkāśaṃ yuktaṃ paramavājibhiḥ

   āsthāya triśirā vīro vāliputramathābhyayāt

5. 5

   स त्रिभिर्देवदर्पघ्नैर्नैरृतेन्द्रैरभिद्रुतः

   वृक्षमुत्पाटयामास महाविटपमङ्गदः

   sa tribhirdevadarpaghnairnairṛtendrairabhidrutaḥ

   vṛkṣamutpāṭayāmāsa mahāviṭapamaṅgadaḥ

6. 6

   देवान्तकाय तं वीरश्चिक्षेप सहसाङ्गदः

   महावृक्षं महाशाखं शक्रो दीप्तमिवाशनिम्

   devāntakāya taṃ vīraścikṣepa sahasāṅgadaḥ

   mahāvṛkṣaṃ mahāśākhaṃ śakro dīptamivāśanim

7. 7

   त्रिशिरास्तं प्रचिच्छेद शरैराशीविषोपमैः

   स वृक्षं कृत्तमालोक्य उत्पपात ततोऽङ्गदः

   triśirāstaṃ praciccheda śarairāśīviṣopamaiḥ

   sa vṛkṣaṃ kṛttamālokya utpapāta tato'ṅgadaḥ

8. 8

   स ववर्ष ततो वृक्षाञ्शिलाश्च कपिकुञ्जरः

   तान्प्रचिच्छेद संक्रुद्धस्त्रिशिरा निशितैः शरैः

   sa vavarṣa tato vṛkṣāñśilāśca kapikuñjaraḥ

   tānpraciccheda saṃkruddhastriśirā niśitaiḥ śaraiḥ

9. 9

   परिघाग्रेण तान्वृक्षान्बभञ्ज च सुरान्तकः

   त्रिशिराश्चाङ्गदं वीरमभिदुद्राव सायकैः

   parighāgreṇa tānvṛkṣānbabhañja ca surāntakaḥ

   triśirāścāṅgadaṃ vīramabhidudrāva sāyakaiḥ

10. 10

    गजेन समभिद्रुत्य वालिपुत्रं महोदरः

    जघानोरसि संक्रुद्धस्तोमरैर्वज्रसंनिभैः

    gajena samabhidrutya vāliputraṃ mahodaraḥ

    jaghānorasi saṃkruddhastomarairvajrasaṃnibhaiḥ

11. 11

    देवान्तकश्च संक्रुद्धः परिघेण तदाङ्गदम्

    उपगम्याभिहत्याशु व्यपचक्राम वेगवान्

    devāntakaśca saṃkruddhaḥ parigheṇa tadāṅgadam

    upagamyābhihatyāśu vyapacakrāma vegavān

12. 12

    स त्रिभिर्नैरृतश्रेष्ठैर्युगपत्समभिद्रुतः

    न विव्यथे महातेजा वालिपुत्रः प्रतापवान्

    sa tribhirnairṛtaśreṣṭhairyugapatsamabhidrutaḥ

    na vivyathe mahātejā vāliputraḥ pratāpavān

13. 13

    तलेन भृशमुत्पत्य जघानास्य महागजम्

    पेततुर्लोचने तस्य विननाद स वारणः

    talena bhṛśamutpatya jaghānāsya mahāgajam

    petaturlocane tasya vinanāda sa vāraṇaḥ

14. 14

    विषाणं चास्य निष्कृष्य वालिपुत्रो महाबलः

    देवान्तकमभिद्रुत्य ताडयामास संयुगे

    viṣāṇaṃ cāsya niṣkṛṣya vāliputro mahābalaḥ

    devāntakamabhidrutya tāḍayāmāsa saṃyuge

15. 15

    स विह्वलितसर्वाङ्गो वातोद्धत इव द्रुमः

    लाक्षारससवर्णं च सुस्राव रुधिरं मुखात्

    sa vihvalitasarvāṅgo vātoddhata iva drumaḥ

    lākṣārasasavarṇaṃ ca susrāva rudhiraṃ mukhāt

16. 16

    अथाश्वास्य महातेजाः कृच्छ्राद्देवान्तको बली

    आविध्य परिघं घोरमाजघान तदाङ्गदम्

    athāśvāsya mahātejāḥ kṛcchrāddevāntako balī

    āvidhya parighaṃ ghoramājaghāna tadāṅgadam

17. 17

    परिघाभिहतश्चापि वानरेन्द्रात्मजस्तदा

    जानुभ्यां पतितो भूमौ पुनरेवोत्पपात ह

    parighābhihataścāpi vānarendrātmajastadā

    jānubhyāṃ patito bhūmau punarevotpapāta ha

18. 18

    समुत्पतन्तं त्रिशिरास्त्रिभिराशीविषोपमैः

    घोरैर्हरिपतेः पुत्रं ललाटेऽभिजघान ह

    samutpatantaṃ triśirāstribhirāśīviṣopamaiḥ

    ghorairharipateḥ putraṃ lalāṭe'bhijaghāna ha

19. 19

    ततोऽङ्गदं परिक्षिप्तं त्रिभिर्नैरृतपुंगवैः

    हनूमानपि विज्ञाय नीलश्चापि प्रतस्थतुः

    tato'ṅgadaṃ parikṣiptaṃ tribhirnairṛtapuṃgavaiḥ

    hanūmānapi vijñāya nīlaścāpi pratasthatuḥ

20. 20

    ततश्चिक्षेप शैलाग्रं नीलस्त्रिशिरसे तदा

    तद्रावणसुतो धीमान्बिभेद निशितैः शरैः

    tataścikṣepa śailāgraṃ nīlastriśirase tadā

    tadrāvaṇasuto dhīmānbibheda niśitaiḥ śaraiḥ

21. 21

    तद्बाणशतनिर्भिन्नं विदारितशिलातलम्

    सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात गिरेः शिरः

    tadbāṇaśatanirbhinnaṃ vidāritaśilātalam

    savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta gireḥ śiraḥ

22. 22

    ततो जृम्भितमालोक्य हर्षाद्देवान्तकस्तदा

    परिघेणाभिदुद्राव मारुतात्मजमाहवे

    tato jṛmbhitamālokya harṣāddevāntakastadā

    parigheṇābhidudrāva mārutātmajamāhave

23. 23

    तमापतन्तमुत्पत्य हनूमान्मारुतात्मजः

    आजघान तदा मूर्ध्नि वज्रवेगेन मुष्टिना

    tamāpatantamutpatya hanūmānmārutātmajaḥ

    ājaghāna tadā mūrdhni vajravegena muṣṭinā

24. 24

    स मुष्टिनिष्पिष्टविकीर्णमूर्धा निर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिह्वः

    देवान्तको राक्षसराजसूनुर्गतासुरुर्व्यां सहसा पपात

    sa muṣṭiniṣpiṣṭavikīrṇamūrdhā nirvāntadantākṣivilambijihvaḥ

    devāntako rākṣasarājasūnurgatāsururvyāṃ sahasā papāta

25. 25

    तस्मिन्हते राक्षसयोधमुख्ये महाबले संयति देवशत्रौ

    क्रुद्धस्त्रिमूर्धा निशिताग्रमुग्रं ववर्ष नीलोरसि बाणवर्षम्

    tasminhate rākṣasayodhamukhye mahābale saṃyati devaśatrau

    kruddhastrimūrdhā niśitāgramugraṃ vavarṣa nīlorasi bāṇavarṣam

26. 26

    स तैः शरौघैरभिवर्ष्यमाणो विभिन्नगात्रः कपिसैन्यपालः

    नीलो बभूवाथ विसृष्टगात्रो विष्टम्भितस्तेन महाबलेन

    sa taiḥ śaraughairabhivarṣyamāṇo vibhinnagātraḥ kapisainyapālaḥ

    nīlo babhūvātha visṛṣṭagātro viṣṭambhitastena mahābalena

27. 27

    ततस्तु नीलः प्रतिलभ्य संज्ञां शैलं समुत्पाट्य सवृक्षषण्डम्

    ततः समुत्पत्य भृशोग्रवेगो महोदरं तेन जघान मूर्ध्नि

    tatastu nīlaḥ pratilabhya saṃjñāṃ śailaṃ samutpāṭya savṛkṣaṣaṇḍam

    tataḥ samutpatya bhṛśogravego mahodaraṃ tena jaghāna mūrdhni

28. 28

    ततः स शैलाभिनिपातभग्नो महोदरस्तेन सह द्विपेन

    विपोथितो भूमितले गतासुः पपात वज्राभिहतो यथाद्रिः

    tataḥ sa śailābhinipātabhagno mahodarastena saha dvipena

    vipothito bhūmitale gatāsuḥ papāta vajrābhihato yathādriḥ

29. 29

    पितृव्यं निहतं दृष्ट्वा त्रिशिराश्चापमाददे

    हनूमन्तं च संक्रुद्धो विव्याध निशितैः शरैः

    pitṛvyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā triśirāścāpamādade

    hanūmantaṃ ca saṃkruddho vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ

30. 30

    हनूमांस्तु समुत्पत्य हयांस्त्रिशिरसस्तदा

    विददार नखैः क्रुद्धो गजेन्द्रं मृगराडिव

    hanūmāṃstu samutpatya hayāṃstriśirasastadā

    vidadāra nakhaiḥ kruddho gajendraṃ mṛgarāḍiva