33 shlokas
- 1
तथा तैः कृत्तगात्रैस्तु दशग्रीवेण मार्गणैः
बभूव वसुधा तत्र प्रकीर्णा हरिभिर्वृता
tathā taiḥ kṛttagātraistu daśagrīveṇa mārgaṇaiḥ
babhūva vasudhā tatra prakīrṇā haribhirvṛtā
- 2
रावणस्याप्रसह्यं तं शरसंपातमेकतः
न शेकुः सहितुं दीप्तं पतंगा इव पावकम्
rāvaṇasyāprasahyaṃ taṃ śarasaṃpātamekataḥ
na śekuḥ sahituṃ dīptaṃ pataṃgā iva pāvakam
- 3
तेऽर्दिता निशितैर्बाणैः क्रोशन्तो विप्रदुद्रुवुः
पावकार्चिःसमाविष्टा दह्यमाना यथा गजाः
te'rditā niśitairbāṇaiḥ krośanto vipradudruvuḥ
pāvakārciḥsamāviṣṭā dahyamānā yathā gajāḥ
- 4
प्लवंगानामनीकानि महाभ्राणीव मारुतः
स ययौ समरे तस्मिन्विधमन्रावणः शरैः
plavaṃgānāmanīkāni mahābhrāṇīva mārutaḥ
sa yayau samare tasminvidhamanrāvaṇaḥ śaraiḥ
- 5
कदनं तरसा कृत्वा राक्षसेन्द्रो वनौकसाम्
आससाद ततो युद्धे राघवं त्वरितस्तदा
kadanaṃ tarasā kṛtvā rākṣasendro vanaukasām
āsasāda tato yuddhe rāghavaṃ tvaritastadā
- 6
सुग्रीवस्तान्कपीन्दृष्ट्वा भग्नान्विद्रवतो रणे
गुल्मे सुषेणं निक्षिप्य चक्रे युद्धे द्रुतं मनः
sugrīvastānkapīndṛṣṭvā bhagnānvidravato raṇe
gulme suṣeṇaṃ nikṣipya cakre yuddhe drutaṃ manaḥ
- 7
आत्मनः सदृशं वीरं स तं निक्षिप्य वानरम्
सुग्रीवोऽभिमुखः शत्रुं प्रतस्थे पादपायुधः
ātmanaḥ sadṛśaṃ vīraṃ sa taṃ nikṣipya vānaram
sugrīvo'bhimukhaḥ śatruṃ pratasthe pādapāyudhaḥ
- 8
पार्श्वतः पृष्ठतश्चास्य सर्वे यूथाधिपाः स्वयम्
अनुजह्रुर्महाशैलान्विविधांश्च महाद्रुमान्
pārśvataḥ pṛṣṭhataścāsya sarve yūthādhipāḥ svayam
anujahrurmahāśailānvividhāṃśca mahādrumān
- 9
स नदन्युधि सुग्रीवः स्वरेण महता महान्
पातयन्विविधांश्चान्याञ्जघानोत्तमराक्षसान्
sa nadanyudhi sugrīvaḥ svareṇa mahatā mahān
pātayanvividhāṃścānyāñjaghānottamarākṣasān
- 10
ममर्द च महाकायो राक्षसान्वानरेश्वरः
युगान्तसमये वायुः प्रवृद्धानगमानिव
mamarda ca mahākāyo rākṣasānvānareśvaraḥ
yugāntasamaye vāyuḥ pravṛddhānagamāniva
- 11
राक्षसानामनीकेषु शैलवर्षं ववर्ष ह
अश्मवर्षं यथा मेघः पक्षिसंघेषु कानने
rākṣasānāmanīkeṣu śailavarṣaṃ vavarṣa ha
aśmavarṣaṃ yathā meghaḥ pakṣisaṃgheṣu kānane
- 12
कपिराजविमुक्तैस्तैः शैलवर्षैस्तु राक्षसाः
विकीर्णशिरसः पेतुर्निकृत्ता इव पर्वताः
kapirājavimuktaistaiḥ śailavarṣaistu rākṣasāḥ
vikīrṇaśirasaḥ peturnikṛttā iva parvatāḥ
- 13
अथ संक्षीयमाणेषु राक्षसेषु समन्ततः
सुग्रीवेण प्रभग्नेषु पतत्सु विनदत्सु च
atha saṃkṣīyamāṇeṣu rākṣaseṣu samantataḥ
sugrīveṇa prabhagneṣu patatsu vinadatsu ca
- 14
विरूपाक्षः स्वकं नाम धन्वी विश्राव्य राक्षसः
रथादाप्लुत्य दुर्धर्षो गजस्कन्धमुपारुहत्
virūpākṣaḥ svakaṃ nāma dhanvī viśrāvya rākṣasaḥ
rathādāplutya durdharṣo gajaskandhamupāruhat
- 15
स तं द्विरदमारुह्य विरूपाक्षो महारथः
विनदन्भीमनिर्ह्रादं वानरानभ्यधावत
sa taṃ dviradamāruhya virūpākṣo mahārathaḥ
vinadanbhīmanirhrādaṃ vānarānabhyadhāvata
- 16
सुग्रीवे स शरान्घोरान्विससर्ज चमूमुखे
स्थापयामास चोद्विग्नान्राक्षसान्संप्रहर्षयन्
sugrīve sa śarānghorānvisasarja camūmukhe
sthāpayāmāsa codvignānrākṣasānsaṃpraharṣayan
- 17
सोऽतिविद्धः शितैर्बाणैः कपीन्द्रस्तेन रक्षसा
चुक्रोध च महाक्रोधो वधे चास्य मनो दधे
so'tividdhaḥ śitairbāṇaiḥ kapīndrastena rakṣasā
cukrodha ca mahākrodho vadhe cāsya mano dadhe
- 18
ततः पादपमुद्धृत्य शूरः संप्रधने हरिः
अभिपत्य जघानास्य प्रमुखे तं महागजम्
tataḥ pādapamuddhṛtya śūraḥ saṃpradhane hariḥ
abhipatya jaghānāsya pramukhe taṃ mahāgajam
- 19
स तु प्रहाराभिहतः सुग्रीवेण महागजः
अपासर्पद्धनुर्मात्रं निषसाद ननाद च
sa tu prahārābhihataḥ sugrīveṇa mahāgajaḥ
apāsarpaddhanurmātraṃ niṣasāda nanāda ca
- 20
गजात्तु मथितात्तूर्णमपक्रम्य स वीर्यवान्
राक्षसोऽभिमुखः शत्रुं प्रत्युद्गम्य ततः कपिम्
gajāttu mathitāttūrṇamapakramya sa vīryavān
rākṣaso'bhimukhaḥ śatruṃ pratyudgamya tataḥ kapim
- 21
आर्षभं चर्मखड्गं च प्रगृह्य लघुविक्रमः
भर्त्सयन्निव सुग्रीवमाससाद व्यवस्थितम्
ārṣabhaṃ carmakhaḍgaṃ ca pragṛhya laghuvikramaḥ
bhartsayanniva sugrīvamāsasāda vyavasthitam
- 22
स हि तस्याभिसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्
विरूपाक्षाय चिक्षेप सुग्रीवो जलदोपमाम्
sa hi tasyābhisaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām
virūpākṣāya cikṣepa sugrīvo jaladopamām
- 23
स तां शिलामापतन्तीं दृष्ट्वा राक्षसपुंगवः
अपक्रम्य सुविक्रान्तः खड्गेन प्राहरत्तदा
sa tāṃ śilāmāpatantīṃ dṛṣṭvā rākṣasapuṃgavaḥ
apakramya suvikrāntaḥ khaḍgena prāharattadā
- 24
तेन खड्गेन संक्रुद्धः सुग्रीवस्य चमूमुखे
कवचं पातयामास स खड्गाभिहतोऽपतत्
tena khaḍgena saṃkruddhaḥ sugrīvasya camūmukhe
kavacaṃ pātayāmāsa sa khaḍgābhihato'patat
- 25
स समुत्थाय पतितः कपिस्तस्य व्यसर्जयत्
तलप्रहारमशनेः समानं भीमनिस्वनम्
sa samutthāya patitaḥ kapistasya vyasarjayat
talaprahāramaśaneḥ samānaṃ bhīmanisvanam
- 26
तलप्रहारं तद्रक्षः सुग्रीवेण समुद्यतम्
नैपुण्यान्मोचयित्वैनं मुष्टिनोरस्यताडयत्
talaprahāraṃ tadrakṣaḥ sugrīveṇa samudyatam
naipuṇyānmocayitvainaṃ muṣṭinorasyatāḍayat
- 27
ततस्तु संक्रुद्धतरः सुग्रीवो वानरेश्वरः
मोक्षितं चात्मनो दृष्ट्वा प्रहारं तेन रक्षसा
tatastu saṃkruddhataraḥ sugrīvo vānareśvaraḥ
mokṣitaṃ cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā
- 28
स ददर्शान्तरं तस्य विरूपाक्षस्य वानरः
ततो न्यपातयत्क्रोधाच्छङ्खदेशे महातलम्
sa dadarśāntaraṃ tasya virūpākṣasya vānaraḥ
tato nyapātayatkrodhācchaṅkhadeśe mahātalam
- 29
महेन्द्राशनिकल्पेन तलेनाभिहतः क्षितौ
पपात रुधिरक्लिन्नः शोणितं स समुद्वमन्
mahendrāśanikalpena talenābhihataḥ kṣitau
papāta rudhiraklinnaḥ śoṇitaṃ sa samudvaman
- 30
विवृत्तनयनं क्रोधात्सफेनरुधिराप्लुतम्
ददृशुस्ते विरूपाक्षं विरूपाक्षतरं कृतम्
vivṛttanayanaṃ krodhātsaphenarudhirāplutam
dadṛśuste virūpākṣaṃ virūpākṣataraṃ kṛtam