Sarga 83

42 shlokas

1. 1

   आर्तानां राक्षसीनां तु लङ्कायां वै कुले कुले

   रावणः करुणं शब्दं शुश्राव परिवेदितम्

   ārtānāṃ rākṣasīnāṃ tu laṅkāyāṃ vai kule kule

   rāvaṇaḥ karuṇaṃ śabdaṃ śuśrāva pariveditam

2. 2

   स तु दीर्घं विनिश्वस्य मुहूर्तं ध्यानमास्थितः

   बभूव परमक्रुद्धो रावणो भीमदर्शनः

   sa tu dīrghaṃ viniśvasya muhūrtaṃ dhyānamāsthitaḥ

   babhūva paramakruddho rāvaṇo bhīmadarśanaḥ

3. 3

   संदश्य दशनैरोष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनः

   राक्षसैरपि दुर्दर्शः कालाग्निरिव मूर्छितः

   saṃdaśya daśanairoṣṭhaṃ krodhasaṃraktalocanaḥ

   rākṣasairapi durdarśaḥ kālāgniriva mūrchitaḥ

4. 4

   उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः

   भयाव्यक्तकथांस्तत्र निर्दहन्निव चक्षुषा

   uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ

   bhayāvyaktakathāṃstatra nirdahanniva cakṣuṣā

5. 5

   महोदरं महापार्श्वं विरूपाक्षं च राक्षसं

   शीघ्रं वदत सैन्यानि निर्यातेति ममाज्ञया

   mahodaraṃ mahāpārśvaṃ virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ

   śīghraṃ vadata sainyāni niryāteti mamājñayā

6. 6

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसास्ते भयार्दिताः

   चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया

   tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāste bhayārditāḥ

   codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā

7. 7

   ते तु सर्वे तथेत्युक्त्वा राक्षसा घोरदर्शनाः

   कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे रावणाभिमुखा ययुः

   te tu sarve tathetyuktvā rākṣasā ghoradarśanāḥ

   kṛtasvastyayanāḥ sarve rāvaṇābhimukhā yayuḥ

8. 8

   प्रतिपूज्य यथान्यायं रावणं ते महारथाः

   तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे भर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः

   pratipūjya yathānyāyaṃ rāvaṇaṃ te mahārathāḥ

   tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve bharturvijayakāṅkṣiṇaḥ

9. 9

   अथोवाच प्रहस्यैतान्रावणः क्रोधमूर्छितः

   महोदरमहापार्श्वौ विरूपाक्षं च राक्षसं

   athovāca prahasyaitānrāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ

   mahodaramahāpārśvau virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ

10. 10

    अद्य बाणैर्धनुर्मुक्तैर्युगान्तादित्यसंनिभैः

    राघवं लक्ष्मणं चैव नेष्यामि यमसादनम्

    adya bāṇairdhanurmuktairyugāntādityasaṃnibhaiḥ

    rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva neṣyāmi yamasādanam

11. 11

    खरस्य कुम्भकर्णस्य प्रहस्तेन्द्रजितोस्तथा

    करिष्यामि प्रतीकारमद्य शत्रुवधादहम्

    kharasya kumbhakarṇasya prahastendrajitostathā

    kariṣyāmi pratīkāramadya śatruvadhādaham

12. 12

    नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यो नापि सागरः

    प्रकाशत्वं गमिष्यन्ति मद्बाणजलदावृताः

    naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyo nāpi sāgaraḥ

    prakāśatvaṃ gamiṣyanti madbāṇajaladāvṛtāḥ

13. 13

    अद्य वानरयूथानां तानि यूथानि भागशः

    धनुःसमुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामि शरोर्मिभिः

    adya vānarayūthānāṃ tāni yūthāni bhāgaśaḥ

    dhanuḥsamudrādudbhūtairmathiṣyāmi śarormibhiḥ

14. 14

    व्याकोशपद्मचक्राणि पद्मकेसरवर्चसाम्

    अद्य यूथतटाकानि गजवत्प्रमथाम्यहम्

    vyākośapadmacakrāṇi padmakesaravarcasām

    adya yūthataṭākāni gajavatpramathāmyaham

15. 15

    सशरैरद्य वदनैः संख्ये वानरयूथपाः

    मण्डयिष्यन्ति वसुधां सनालैरिव पङ्कजैः

    saśarairadya vadanaiḥ saṃkhye vānarayūthapāḥ

    maṇḍayiṣyanti vasudhāṃ sanālairiva paṅkajaiḥ

16. 16

    अद्य युद्धप्रचण्डानां हरीणां द्रुमयोधिनाम्

    मुक्तेनैकेषुणा युद्धे भेत्स्यामि च शतंशतम्

    adya yuddhapracaṇḍānāṃ harīṇāṃ drumayodhinām

    muktenaikeṣuṇā yuddhe bhetsyāmi ca śataṃśatam

17. 17

    हतो भर्ता हतो भ्राता यासां च तनया हताः

    वधेनाद्य रिपोस्तासां करोम्यस्रप्रमार्जनम्

    hato bhartā hato bhrātā yāsāṃ ca tanayā hatāḥ

    vadhenādya ripostāsāṃ karomyasrapramārjanam

18. 18

    अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैः प्रकीर्णैर्गतचेतनैः

    करोमि वानरैर्युद्धे यत्नावेक्ष्यतलां महीम्

    adya madbāṇanirbhinnaiḥ prakīrṇairgatacetanaiḥ

    karomi vānarairyuddhe yatnāvekṣyatalāṃ mahīm

19. 19

    अद्य गोमायवो गृध्रा ये च मांसाशिनोऽपरे

    सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामि शत्रुमांसैः शरार्दितैः

    adya gomāyavo gṛdhrā ye ca māṃsāśino'pare

    sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmi śatrumāṃsaiḥ śarārditaiḥ

20. 20

    कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं क्षिप्रमानीयतां धनुः

    अनुप्रयान्तु मां युद्धे येऽवशिष्टा निशाचराः

    kalpyatāṃ me rathaḥ śīghraṃ kṣipramānīyatāṃ dhanuḥ

    anuprayāntu māṃ yuddhe ye'vaśiṣṭā niśācarāḥ

21. 21

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा महापार्श्वोऽब्रवीद्वचः

    बलाध्यक्षान्स्थितांस्तत्र बलं संत्वर्यतामिति

    tasya tadvacanaṃ śrutvā mahāpārśvo'bravīdvacaḥ

    balādhyakṣānsthitāṃstatra balaṃ saṃtvaryatāmiti

22. 22

    बलाध्यक्षास्तु संरब्धा राक्षसांस्तान्गृहाद्गृहात्

    चोदयन्तः परिययुर्लङ्कां लघुपराक्रमाः

    balādhyakṣāstu saṃrabdhā rākṣasāṃstāngṛhādgṛhāt

    codayantaḥ pariyayurlaṅkāṃ laghuparākramāḥ

23. 23

    ततो मुहूर्तान्निष्पेतू राक्षसा भीमविक्रमाः

    नर्दन्तो भीमवदना नानाप्रहरणैर्भुजैः

    tato muhūrtānniṣpetū rākṣasā bhīmavikramāḥ

    nardanto bhīmavadanā nānāpraharaṇairbhujaiḥ

24. 24

    असिभिः पट्टसैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः

    शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः

    asibhiḥ paṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ

    śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ

25. 25

    यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्च परश्वधैः

    भिण्डिपालैः शतघ्नीभिरन्यैश्चापि वरायुधैः

    yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiśca paraśvadhaiḥ

    bhiṇḍipālaiḥ śataghnībhiranyaiścāpi varāyudhaiḥ

26. 26

    अथानयन्बलाध्यक्षाश्चत्वारो रावणाज्ञया

    द्रुतं सूतसमायुक्तं युक्ताष्टतुरगं रथम्

    athānayanbalādhyakṣāścatvāro rāvaṇājñayā

    drutaṃ sūtasamāyuktaṃ yuktāṣṭaturagaṃ ratham

27. 27

    आरुरोह रथं दिव्यं दीप्यमानं स्वतेजसा

    रावणः सत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निव मेदिनीम्

    āruroha rathaṃ divyaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

    rāvaṇaḥ sattvagāmbhīryāddārayanniva medinīm

28. 28

    रावणेनाभ्यनुज्ञातौ महापार्श्वमहोदरौ

    विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो रथानारुरुहुस्तदा

    rāvaṇenābhyanujñātau mahāpārśvamahodarau

    virūpākṣaśca durdharṣo rathānāruruhustadā

29. 29

    ते तु हृष्टा विनर्दन्तो भिन्दन्त इव मेदिनीम्

    नादं घोरं विमुञ्चन्तो निर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः

    te tu hṛṣṭā vinardanto bhindanta iva medinīm

    nādaṃ ghoraṃ vimuñcanto niryayurjayakāṅkṣiṇaḥ

30. 30

    ततो युद्धाय तेजस्वी रक्षोगणबलैर्वृतः

    निर्ययावुद्यतधनुः कालान्तकयमोपमः

    tato yuddhāya tejasvī rakṣogaṇabalairvṛtaḥ

    niryayāvudyatadhanuḥ kālāntakayamopamaḥ