Sarga 76

34 shlokas

1. 1

   ततः शरं दाशरथिः संधायामित्रकर्शनः

   ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्

   tataḥ śaraṃ dāśarathiḥ saṃdhāyāmitrakarśanaḥ

   sasarja rākṣasendrāya kruddhaḥ sarpa iva śvasan

2. 2

   तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा रावणात्मजः

   विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत

   tasya jyātalanirghoṣaṃ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ

   vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata

3. 3

   तं विषण्णमुखं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्

   सौमित्रिं युद्धसंसक्तं प्रत्युवाच विभीषणः

   taṃ viṣaṇṇamukhaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ rāvaṇātmajam

   saumitriṃ yuddhasaṃsaktaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ

4. 4

   निमित्तान्यनुपश्यामि यान्यस्मिन्रावणात्मजे

   त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः

   nimittānyanupaśyāmi yānyasminrāvaṇātmaje

   tvara tena mahābāho bhagna eṣa na saṃśayaḥ

5. 5

   ततः संधाय सौमित्रिः शरानग्निशिखोपमान्

   मुमोच निशितांस्तस्मै सर्वानिव विषोल्बणान्

   tataḥ saṃdhāya saumitriḥ śarānagniśikhopamān

   mumoca niśitāṃstasmai sarvāniva viṣolbaṇān

6. 6

   शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः

   मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः

   śakrāśanisamasparśairlakṣmaṇenāhataḥ śaraiḥ

   muhūrtamabhavanmūḍhaḥ sarvasaṃkṣubhitendriyaḥ

7. 7

   उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः

   ददर्शावस्थितं वीरं वीरो दशरथात्मजम्

   upalabhya muhūrtena saṃjñāṃ pratyāgatendriyaḥ

   dadarśāvasthitaṃ vīraṃ vīro daśarathātmajam

8. 8

   सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात्संरक्तलोचनः

   अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः

   so'bhicakrāma saumitriṃ roṣātsaṃraktalocanaḥ

   abravīccainamāsādya punaḥ sa paruṣaṃ vacaḥ

9. 9

   किं न स्मरसि तद्युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्

   निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे

   kiṃ na smarasi tadyuddhe prathame matparākramam

   nibaddhastvaṃ saha bhrātrā yadā yudhi viceṣṭase

10. 10

    युवा खलु महायुद्धे शक्राशनिसमैः शरैः

    शायिनौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ

    yuvā khalu mahāyuddhe śakrāśanisamaiḥ śaraiḥ

    śāyinau prathamaṃ bhūmau visaṃjñau sapuraḥsarau

11. 11

    स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्

    गन्तुमिच्छसि यस्मात्त्वं मां धर्षयितुमिच्छसि

    smṛtirvā nāsti te manye vyaktaṃ vā yamasādanam

    gantumicchasi yasmāttvaṃ māṃ dharṣayitumicchasi

12. 12

    यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः

    अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः

    yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ

    adya tvāṃ darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ vyavasthitaḥ

13. 13

    इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्

    दशभिश्च हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः

    ityuktvā saptabhirbāṇairabhivivyādha lakṣmaṇam

    daśabhiśca hanūmantaṃ tīkṣṇadhāraiḥ śarottamaiḥ

14. 14

    ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्

    क्रोधाद्द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम्

    tataḥ śaraśatenaiva suprayuktena vīryavān

    krodhāddviguṇasaṃrabdho nirbibheda vibhīṣaṇam

15. 15

    तद्दृष्ट्वेन्द्रजितः कर्म कृतं रामानुजस्तदा

    अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत्किंचिदिति ब्रुवन्

    taddṛṣṭvendrajitaḥ karma kṛtaṃ rāmānujastadā

    acintayitvā prahasannaitatkiṃciditi bruvan

16. 16

    मुमोच स शरान्घोरान्संगृह्य नरपुंगवः

    अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि

    mumoca sa śarānghorānsaṃgṛhya narapuṃgavaḥ

    abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ lakṣmaṇo yudhi

17. 17

    नैवं रणगताः शूराः प्रहरन्ति निशाचर

    लघवश्चाल्पवीर्याश्च सुखा हीमे शरास्तव

    naivaṃ raṇagatāḥ śūrāḥ praharanti niśācara

    laghavaścālpavīryāśca sukhā hīme śarāstava

18. 18

    नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे जयकाङ्क्षिणः

    इत्येवं तं ब्रुवाणस्तु शरवर्षैरवाकिरत्

    naivaṃ śūrāstu yudhyante samare jayakāṅkṣiṇaḥ

    ityevaṃ taṃ bruvāṇastu śaravarṣairavākirat

19. 19

    तस्य बाणैस्तु विध्वस्तं कवचं हेमभूषितम्

    व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात्

    tasya bāṇaistu vidhvastaṃ kavacaṃ hemabhūṣitam

    vyaśīryata rathopasthe tārājālamivāmbarāt

20. 20

    विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः

    इन्द्रजित्समरे शूरः प्ररूढ इव सानुमान्

    vidhūtavarmā nārācairbabhūva sa kṛtavraṇaḥ

    indrajitsamare śūraḥ prarūḍha iva sānumān

21. 21

    अभीक्ष्णं निश्वसन्तौ हि युध्येतां तुमुलं युधि

    शरसंकृत्तसर्वाङ्गौ सर्वतो रुधिरोक्षितौ

    abhīkṣṇaṃ niśvasantau hi yudhyetāṃ tumulaṃ yudhi

    śarasaṃkṛttasarvāṅgau sarvato rudhirokṣitau

22. 22

    अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः

    शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः

    astrāṇyastravidāṃ śreṣṭhau darśayantau punaḥ punaḥ

    śarānuccāvacākārānantarikṣe babandhatuḥ

23. 23

    व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघुचित्रं च सुष्ठु च

    उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ

    vyapetadoṣamasyantau laghucitraṃ ca suṣṭhu ca

    ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakraturnararākṣasau

24. 24

    तयोः पृथक्पृथग्भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः

    सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव

    tayoḥ pṛthakpṛthagbhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ

    sughorayorniṣṭanatorgagane meghayoriva

25. 25

    ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुङ्खाः शरा युधि

    असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम्

    te gātrayornipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi

    asṛgdigdhā viniṣpeturviviśurdharaṇītalam

26. 26

    अन्यैः सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे

    बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चापि तयोर्बाणाः सहस्रशः

    anyaiḥ suniśitaiḥ śastrairākāśe saṃjaghaṭṭire

    babhañjuścicchiduścāpi tayorbāṇāḥ sahasraśaḥ

27. 27

    स बभूव रणे घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः

    अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः

    sa babhūva raṇe ghorastayorbāṇamayaścayaḥ

    agnibhyāmiva dīptābhyāṃ satre kuśamayaścayaḥ

28. 28

    तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः

    सपुष्पाविव निष्पत्रौ वने शाल्मलिकिंशुकौ

    tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ

    sapuṣpāviva niṣpatrau vane śālmalikiṃśukau

29. 29

    चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः

    इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ

    cakratustumulaṃ ghoraṃ saṃnipātaṃ muhurmuhuḥ

    indrajillakṣmaṇaścaiva parasparajayaiṣiṇau

30. 30

    लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्

    अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रत्यपद्यताम्

    lakṣmaṇo rāvaṇiṃ yuddhe rāvaṇiścāpi lakṣmaṇam

    anyonyaṃ tāvabhighnantau na śramaṃ pratyapadyatām