Sarga 114

46 shlokas

1. 1

   बहूनि नाम वर्षाणि गतस्य सुमहद्वनम्

   शृणोम्यहं प्रीतिकरं मम नाथस्य कीर्तनम्

   bahūni nāma varṣāṇi gatasya sumahadvanam

   śṛṇomyahaṃ prītikaraṃ mama nāthasya kīrtanam

2. 2

   कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मे

   एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि

   kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti me

   eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi

3. 3

   राघवस्य हरीणां च कथमासीत्समागमः

   कस्मिन्देशे किमाश्रित्य तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः

   rāghavasya harīṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ

   kasmindeśe kimāśritya tattvamākhyāhi pṛcchataḥ

4. 4

   स पृष्टो राजपुत्रेण बृस्यां समुपवेशितः

   आचचक्षे ततः सर्वं रामस्य चरितं वने

   sa pṛṣṭo rājaputreṇa bṛsyāṃ samupaveśitaḥ

   ācacakṣe tataḥ sarvaṃ rāmasya caritaṃ vane

5. 5

   यथा प्रव्रजितो रामो मातुर्दत्ते वरे तव

   यथा च पुत्रशोकेन राजा दशरथो मृतः

   yathā pravrajito rāmo māturdatte vare tava

   yathā ca putraśokena rājā daśaratho mṛtaḥ

6. 6

   यथा दूतैस्त्वमानीतस्तूर्णं राजगृहात्प्रभो

   त्वयायोध्यां प्रविष्टेन यथा राज्यं न चेप्सितम्

   yathā dūtaistvamānītastūrṇaṃ rājagṛhātprabho

   tvayāyodhyāṃ praviṣṭena yathā rājyaṃ na cepsitam

7. 7

   चित्रकूटं गिरिं गत्वा राज्येनामित्रकर्शनः

   निमन्त्रितस्त्वया भ्राता धर्ममाचरता सताम्

   citrakūṭaṃ giriṃ gatvā rājyenāmitrakarśanaḥ

   nimantritastvayā bhrātā dharmamācaratā satām

8. 8

   स्थितेन राज्ञो वचने यथा राज्यं विसर्जितम्

   आर्यस्य पादुके गृह्य यथासि पुनरागतः

   sthitena rājño vacane yathā rājyaṃ visarjitam

   āryasya pāduke gṛhya yathāsi punarāgataḥ

9. 9

   सर्वमेतन्महाबाहो यथावद्विदितं तव

   त्वयि प्रतिप्रयाते तु यद्वृत्तं तन्निबोध मे

   sarvametanmahābāho yathāvadviditaṃ tava

   tvayi pratiprayāte tu yadvṛttaṃ tannibodha me

10. 10

    अपयाते त्वयि तदा समुद्भ्रान्तमृगद्विजम्

    प्रविवेशाथ विजनं सुमहद्दण्डकावनम्

    apayāte tvayi tadā samudbhrāntamṛgadvijam

    praviveśātha vijanaṃ sumahaddaṇḍakāvanam

11. 11

    तेषां पुरस्ताद्बलवान्गच्छतां गहने वने

    विनदन्सुमहानादं विराधः प्रत्यदृश्यत

    teṣāṃ purastādbalavāngacchatāṃ gahane vane

    vinadansumahānādaṃ virādhaḥ pratyadṛśyata

12. 12

    तमुत्क्षिप्य महानादमूर्ध्वबाहुमधोमुखम्

    निखाते प्रक्षिपन्ति स्म नदन्तमिव कुञ्जरम्

    tamutkṣipya mahānādamūrdhvabāhumadhomukham

    nikhāte prakṣipanti sma nadantamiva kuñjaram

13. 13

    तत्कृत्वा दुष्करं कर्म भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    सायाह्ने शरभङ्गस्य रम्यमाश्रममीयतुः

    tatkṛtvā duṣkaraṃ karma bhrātarau rāmalakṣmaṇau

    sāyāhne śarabhaṅgasya ramyamāśramamīyatuḥ

14. 14

    शरभङ्गे दिवं प्राप्ते रामः सत्यपराक्रमः

    अभिवाद्य मुनीन्सर्वाञ्जनस्थानमुपागमत्

    śarabhaṅge divaṃ prāpte rāmaḥ satyaparākramaḥ

    abhivādya munīnsarvāñjanasthānamupāgamat

15. 15

    चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्

    हतानि वसता तत्र राघवेण महात्मना

    caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

    hatāni vasatā tatra rāghaveṇa mahātmanā

16. 16

    ततः पश्चाच्छूर्पणखा रामपार्श्वमुपागता

    ततो रामेण संदिष्टो लक्ष्मणः सहसोत्थितः

    tataḥ paścācchūrpaṇakhā rāmapārśvamupāgatā

    tato rāmeṇa saṃdiṣṭo lakṣmaṇaḥ sahasotthitaḥ

17. 17

    प्रगृह्य खड्गं चिच्छेद कर्णनासे महाबलः

    ततस्तेनार्दिता बाला रावणं समुपागता

    pragṛhya khaḍgaṃ ciccheda karṇanāse mahābalaḥ

    tatastenārditā bālā rāvaṇaṃ samupāgatā

18. 18

    रावणानुचरो घोरो मारीचो नाम राक्षसः

    लोभयामास वैदेहीं भूत्वा रत्नमयो मृगः

    rāvaṇānucaro ghoro mārīco nāma rākṣasaḥ

    lobhayāmāsa vaidehīṃ bhūtvā ratnamayo mṛgaḥ

19. 19

    सा राममब्रवीद्दृष्ट्वा वैदेही गृह्यतामिति

    अहो मनोहरः कान्त आश्रमे नो भविष्यति

    sā rāmamabravīddṛṣṭvā vaidehī gṛhyatāmiti

    aho manoharaḥ kānta āśrame no bhaviṣyati

20. 20

    ततो रामो धनुष्पाणिर्धावन्तमनुधावति

    स तं जघान धावन्तं शरेणानतपर्वणा

    tato rāmo dhanuṣpāṇirdhāvantamanudhāvati

    sa taṃ jaghāna dhāvantaṃ śareṇānataparvaṇā

21. 21

    अथ सौम्य दशग्रीवो मृगं याते तु राघवे

    लक्ष्मणे चापि निष्क्रान्ते प्रविवेशाश्रमं तदा

    जग्राह तरसा सीतां ग्रहः खे रोहिणीमिव

    atha saumya daśagrīvo mṛgaṃ yāte tu rāghave

    lakṣmaṇe cāpi niṣkrānte praviveśāśramaṃ tadā

    jagrāha tarasā sītāṃ grahaḥ khe rohiṇīmiva

22. 22

    त्रातुकामं ततो युद्धे हत्वा गृध्रं जटायुषम्

    प्रगृह्य सीतां सहसा जगामाशु स रावणः

    trātukāmaṃ tato yuddhe hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam

    pragṛhya sītāṃ sahasā jagāmāśu sa rāvaṇaḥ

23. 23

    ततस्त्वद्भुतसंकाशाः स्थिताः पर्वतमूर्धनि

    सीतां गृहीत्वा गच्छन्तं वानराः पर्वतोपमाः

    ददृशुर्विस्मितास्तत्र रावणं राक्षसाधिपम्

    tatastvadbhutasaṃkāśāḥ sthitāḥ parvatamūrdhani

    sītāṃ gṛhītvā gacchantaṃ vānarāḥ parvatopamāḥ

    dadṛśurvismitāstatra rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

24. 24

    प्रविवेश तदा लङ्कां रावणो लोकरावणः

    praviveśa tadā laṅkāṃ rāvaṇo lokarāvaṇaḥ

25. 25

    तां सुवर्णपरिक्रान्ते शुभे महति वेश्मनि

    प्रवेश्य मैथिलीं वाक्यैः सान्त्वयामास रावणः

    tāṃ suvarṇaparikrānte śubhe mahati veśmani

    praveśya maithilīṃ vākyaiḥ sāntvayāmāsa rāvaṇaḥ

26. 26

    निवर्तमानः काकुत्स्थो दृष्ट्वा गृध्रं प्रविव्यथे

    nivartamānaḥ kākutstho dṛṣṭvā gṛdhraṃ pravivyathe

27. 27

    गृध्रं हतं तदा दग्ध्वा रामः प्रियसखं पितुः

    गोदावरीमनुचरन्वनोद्देशांश्च पुष्पितान्

    आसेदतुर्महारण्ये कबन्धं नाम राक्षसं

    gṛdhraṃ hataṃ tadā dagdhvā rāmaḥ priyasakhaṃ pituḥ

    godāvarīmanucaranvanoddeśāṃśca puṣpitān

    āsedaturmahāraṇye kabandhaṃ nāma rākṣasaṃ

28. 28

    ततः कबन्धवचनाद्रामः सत्यपराक्रमः

    ऋश्यमूकं गिरिं गत्वा सुग्रीवेण समागतः

    tataḥ kabandhavacanādrāmaḥ satyaparākramaḥ

    ṛśyamūkaṃ giriṃ gatvā sugrīveṇa samāgataḥ

29. 29

    तयोः समागमः पूर्वं प्रीत्या हार्दो व्यजायत

    इतरेतरसंवादात्प्रगाढः प्रणयस्तयोः

    tayoḥ samāgamaḥ pūrvaṃ prītyā hārdo vyajāyata

    itaretarasaṃvādātpragāḍhaḥ praṇayastayoḥ

30. 30

    रामः स्वबाहुवीर्येण स्वराज्यं प्रत्यपादयत्

    वालिनं समरे हत्वा महाकायं महाबलम्

    rāmaḥ svabāhuvīryeṇa svarājyaṃ pratyapādayat

    vālinaṃ samare hatvā mahākāyaṃ mahābalam