Sarga 70

42 shlokas

1. 1

   राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम्

   श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह

   rāghavaścāpi vipulaṃ taṃ rākṣasavanaukasām

   śrutvā saṃgrāmanirghoṣaṃ jāmbavantamuvāca ha

2. 2

   सौम्य नूनं हनुमता कृतं कर्म सुदुष्करम्

   श्रूयते हि यथा भीमः सुमहानायुधस्वनः

   saumya nūnaṃ hanumatā kṛtaṃ karma suduṣkaram

   śrūyate hi yathā bhīmaḥ sumahānāyudhasvanaḥ

3. 3

   तद्गच्छ कुरु साहाय्यं स्वबलेनाभिसंवृतः

   क्षिप्रमृक्षपते तस्य कपिश्रेष्ठस्य युध्यतः

   tadgaccha kuru sāhāyyaṃ svabalenābhisaṃvṛtaḥ

   kṣipramṛkṣapate tasya kapiśreṣṭhasya yudhyataḥ

4. 4

   ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वा स्वेनानीकेन संवृतः

   आगच्छत्पश्चिमद्वारं हनूमान्यत्र वानरः

   ṛkṣarājastathetyuktvā svenānīkena saṃvṛtaḥ

   āgacchatpaścimadvāraṃ hanūmānyatra vānaraḥ

5. 5

   अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिः पथि

   वानरैः कृतसंग्रामैः श्वसद्भिरभिसंवृतम्

   athāyāntaṃ hanūmantaṃ dadarśarkṣapatiḥ pathi

   vānaraiḥ kṛtasaṃgrāmaiḥ śvasadbhirabhisaṃvṛtam

6. 6

   दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तदृक्षबलमुद्यतम्

   नीलमेघनिभं भीमं संनिवार्य न्यवर्तत

   dṛṣṭvā pathi hanūmāṃśca tadṛkṣabalamudyatam

   nīlameghanibhaṃ bhīmaṃ saṃnivārya nyavartata

7. 7

   स तेन हरिसैन्येन संनिकर्षं महायशाः

   शीघ्रमागम्य रामाय दुःखितो वाक्यमब्रवीत्

   sa tena harisainyena saṃnikarṣaṃ mahāyaśāḥ

   śīghramāgamya rāmāya duḥkhito vākyamabravīt

8. 8

   समरे युध्यमानानामस्माकं प्रेक्षतां च सः

   जघान रुदतीं सीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः

   samare yudhyamānānāmasmākaṃ prekṣatāṃ ca saḥ

   jaghāna rudatīṃ sītāmindrajidrāvaṇātmajaḥ

9. 9

   उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहमरिंदम

   तदहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुमागतः

   udbhrāntacittastāṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇo'hamariṃdama

   tadahaṃ bhavato vṛttaṃ vijñāpayitumāgataḥ

10. 10

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोकमूर्छितः

    निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

    tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokamūrchitaḥ

    nipapāta tadā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

11. 11

    तं भूमौ देवसंकाशं पतितं दृश्य राघवम्

    अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः कपिसत्तमाः

    taṃ bhūmau devasaṃkāśaṃ patitaṃ dṛśya rāghavam

    abhipetuḥ samutpatya sarvataḥ kapisattamāḥ

12. 12

    असिञ्चन्सलिलैश्चैनं पद्मोत्पलसुगन्धिभिः

    प्रदहन्तमसह्यं च सहसाग्निमिवोत्थितम्

    asiñcansalilaiścainaṃ padmotpalasugandhibhiḥ

    pradahantamasahyaṃ ca sahasāgnimivotthitam

13. 13

    तं लक्ष्मणोऽथ बाहुभ्यां परिष्वज्य सुदुःखितः

    उवाच राममस्वस्थं वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्

    taṃ lakṣmaṇo'tha bāhubhyāṃ pariṣvajya suduḥkhitaḥ

    uvāca rāmamasvasthaṃ vākyaṃ hetvarthasaṃhitam

14. 14

    शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वामार्यविजितेन्द्रियम्

    अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः

    śubhe vartmani tiṣṭhantaṃ tvāmāryavijitendriyam

    anarthebhyo na śaknoti trātuṃ dharmo nirarthakaḥ

15. 15

    भूतानां स्थावराणां च जङ्गमानां च दर्शनम्

    यथास्ति न तथा धर्मस्तेन नास्तीति मे मतिः

    bhūtānāṃ sthāvarāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam

    yathāsti na tathā dharmastena nāstīti me matiḥ

16. 16

    यथैव स्थावरं व्यक्तं जङ्गमं च तथाविधम्

    नायमर्थस्तथा युक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते

    yathaiva sthāvaraṃ vyaktaṃ jaṅgamaṃ ca tathāvidham

    nāyamarthastathā yuktastvadvidho na vipadyate

17. 17

    यद्यधर्मो भवेद्भूतो रावणो नरकं व्रजेत्

    भवांश्च धर्मसंयुक्तो नैवं व्यसनमाप्नुयात्

    yadyadharmo bhavedbhūto rāvaṇo narakaṃ vrajet

    bhavāṃśca dharmasaṃyukto naivaṃ vyasanamāpnuyāt

18. 18

    तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनं च गते त्वयि

    धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मं चाप्यधर्मतः

    tasya ca vyasanābhāvādvyasanaṃ ca gate tvayi

    dharmeṇopalabheddharmamadharmaṃ cāpyadharmataḥ

19. 19

    यदि धर्मेण युज्येरन्नाधर्मरुचयो जनाः

    धर्मेण चरतां धर्मस्तथा चैषां फलं भवेत्

    yadi dharmeṇa yujyerannādharmarucayo janāḥ

    dharmeṇa caratāṃ dharmastathā caiṣāṃ phalaṃ bhavet

20. 20

    यस्मादर्था विवर्धन्ते येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः

    क्लिश्यन्ते धर्मशीलाश्च तस्मादेतौ निरर्थकौ

    yasmādarthā vivardhante yeṣvadharmaḥ pratiṣṭhitaḥ

    kliśyante dharmaśīlāśca tasmādetau nirarthakau

21. 21

    वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव

    वधकर्महतो धर्मः स हतः कं वधिष्यति

    vadhyante pāpakarmāṇo yadyadharmeṇa rāghava

    vadhakarmahato dharmaḥ sa hataḥ kaṃ vadhiṣyati

22. 22

    अथवा विहितेनायं हन्यते हन्ति वा परम्

    विधिरालिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा

    athavā vihitenāyaṃ hanyate hanti vā param

    vidhirālipyate tena na sa pāpena karmaṇā

23. 23

    अदृष्टप्रतिकारेण अव्यक्तेनासता सता

    कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्शन

    adṛṣṭapratikāreṇa avyaktenāsatā satā

    kathaṃ śakyaṃ paraṃ prāptuṃ dharmeṇārivikarśana

24. 24

    यदि सत्स्यात्सतां मुख्य नासत्स्यात्तव किंचन

    त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात्सन्नोपपद्यते

    yadi satsyātsatāṃ mukhya nāsatsyāttava kiṃcana

    tvayā yadīdṛśaṃ prāptaṃ tasmātsannopapadyate

25. 25

    अथवा दुर्बलः क्लीबो बलं धर्मोऽनुवर्तते

    दुर्बलो हृतमर्यादो न सेव्य इति मे मतिः

    athavā durbalaḥ klībo balaṃ dharmo'nuvartate

    durbalo hṛtamaryādo na sevya iti me matiḥ

26. 26

    बलस्य यदि चेद्धर्मो गुणभूतः पराक्रमे

    धर्ममुत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले

    balasya yadi ceddharmo guṇabhūtaḥ parākrame

    dharmamutsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale

27. 27

    अथ चेत्सत्यवचनं धर्मः किल परंतप

    अनृतस्त्वय्यकरुणः किं न बद्धस्त्वया पिता

    atha cetsatyavacanaṃ dharmaḥ kila paraṃtapa

    anṛtastvayyakaruṇaḥ kiṃ na baddhastvayā pitā

28. 28

    यदि धर्मो भवेद्भूत अधर्मो वा परंतप

    न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्यादिज्यां शतक्रतुः

    yadi dharmo bhavedbhūta adharmo vā paraṃtapa

    na sma hatvā muniṃ vajrī kuryādijyāṃ śatakratuḥ

29. 29

    अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव

    सर्वमेतद्यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः

    adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava

    sarvametadyathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ

30. 30

    मम चेदं मतं तात धर्मोऽयमिति राघव

    धर्ममूलं त्वया छिन्नं राज्यमुत्सृजता तदा

    mama cedaṃ mataṃ tāta dharmo'yamiti rāghava

    dharmamūlaṃ tvayā chinnaṃ rājyamutsṛjatā tadā