Sarga 91

30 shlokas

1. 1

   तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः

   सर्वभूतानि वित्रेषुः प्राकम्पत च मेदिनी

   tasya kruddhasya vadanaṃ dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ

   sarvabhūtāni vitreṣuḥ prākampata ca medinī

2. 2

   सिंहशार्दूलवाञ्शैलः संचचालाचलद्रुमः

   बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः

   siṃhaśārdūlavāñśailaḥ saṃcacālācaladrumaḥ

   babhūva cāpi kṣubhitaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ

3. 3

   खगाश्च खरनिर्घोषा गगने परुषस्वनाः

   औत्पातिका विनर्दन्तः समन्तात्परिचक्रमुः

   khagāśca kharanirghoṣā gagane paruṣasvanāḥ

   autpātikā vinardantaḥ samantātparicakramuḥ

4. 4

   रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धमुत्पातांश्च सुदारुणान्

   वित्रेषुः सर्वभूतानि रावणस्याविशद्भयम्

   rāmaṃ dṛṣṭvā susaṃkruddhamutpātāṃśca sudāruṇān

   vitreṣuḥ sarvabhūtāni rāvaṇasyāviśadbhayam

5. 5

   विमानस्थास्तदा देवा गन्धर्वाश्च महोरगाः

   ऋषिदानवदैत्याश्च गरुत्मन्तश्च खेचराः

   vimānasthāstadā devā gandharvāśca mahoragāḥ

   ṛṣidānavadaityāśca garutmantaśca khecarāḥ

6. 6

   ददृशुस्ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम्

   नानाप्रहरणैर्भीमैः शूरयोः सम्प्रयुध्यतोः

   dadṛśuste tadā yuddhaṃ lokasaṃvartasaṃsthitam

   nānāpraharaṇairbhīmaiḥ śūrayoḥ samprayudhyatoḥ

7. 7

   ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहमागताः

   प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत्

   ūcuḥ surāsurāḥ sarve tadā vigrahamāgatāḥ

   prekṣamāṇā mahāyuddhaṃ vākyaṃ bhaktyā prahṛṣṭavat

8. 8

   दशग्रीवं जयेत्याहुरसुराः समवस्थिताः

   देवा राममथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः

   daśagrīvaṃ jayetyāhurasurāḥ samavasthitāḥ

   devā rāmamathocuste tvaṃ jayeti punaḥ punaḥ

9. 9

   एतस्मिन्नन्तरे क्रोधाद्राघवस्य स रावणः

   प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन्प्रहरणं महत्

   etasminnantare krodhādrāghavasya sa rāvaṇaḥ

   prahartukāmo duṣṭātmā spṛśanpraharaṇaṃ mahat

10. 10

    वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम्

    शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चितं दृष्टिभयावहम्

    vajrasāraṃ mahānādaṃ sarvaśatrunibarhaṇam

    śailaśṛṅganibhaiḥ kūṭaiścitaṃ dṛṣṭibhayāvaham

11. 11

    सधूममिव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम्

    अतिरौद्रमनासाद्यं कालेनापि दुरासदम्

    sadhūmamiva tīkṣṇāgraṃ yugāntāgnicayopamam

    atiraudramanāsādyaṃ kālenāpi durāsadam

12. 12

    त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तथा

    प्रदीप्त इव रोषेण शूलं जग्राह रावणः

    trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ dāraṇaṃ bhedanaṃ tathā

    pradīpta iva roṣeṇa śūlaṃ jagrāha rāvaṇaḥ

13. 13

    तच्छूलं परमक्रुद्धो मध्ये जग्राह वीर्यवान्

    अनेकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः

    tacchūlaṃ paramakruddho madhye jagrāha vīryavān

    anekaiḥ samare śūrai rākṣasaiḥ parivāritaḥ

14. 14

    समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम्

    संरक्तनयनो रोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन्

    samudyamya mahākāyo nanāda yudhi bhairavam

    saṃraktanayano roṣātsvasainyamabhiharṣayan

15. 15

    पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा

    प्राकम्पयत्तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः

    pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaśca pradiśastathā

    prākampayattadā śabdo rākṣasendrasya dāruṇaḥ

16. 16

    अतिनादस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः

    सर्वभूतानि वित्रेषुः सागरश्च प्रचुक्षुभे

    atinādasya nādena tena tasya durātmanaḥ

    sarvabhūtāni vitreṣuḥ sāgaraśca pracukṣubhe

17. 17

    स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद्रावणो महत्

    विनद्य सुमहानादं रामं परुषमब्रवीत्

    sa gṛhītvā mahāvīryaḥ śūlaṃ tadrāvaṇo mahat

    vinadya sumahānādaṃ rāmaṃ paruṣamabravīt

18. 18

    शूलोऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः

    तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान्हरिष्यति

    śūlo'yaṃ vajrasāraste rāma roṣānmayodyataḥ

    tava bhrātṛsahāyasya sadyaḥ prāṇānhariṣyati

19. 19

    रक्षसामद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे

    त्वां निहत्य रणश्लाघिन्करोमि तरसा समम्

    rakṣasāmadya śūrāṇāṃ nihatānāṃ camūmukhe

    tvāṃ nihatya raṇaślāghinkaromi tarasā samam

20. 20

    तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वामेष शूलेन राघव

    एवमुक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः

    tiṣṭhedānīṃ nihanmi tvāmeṣa śūlena rāghava

    evamuktvā sa cikṣepa tacchūlaṃ rākṣasādhipaḥ

21. 21

    आपतन्तं शरौघेण वारयामास राघवः

    उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैरिव वासवः

    āpatantaṃ śaraugheṇa vārayāmāsa rāghavaḥ

    utpatantaṃ yugāntāgniṃ jalaughairiva vāsavaḥ

22. 22

    निर्ददाह स तान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान्

    रावणस्य महाशूलः पतंगानिव पावकः

    nirdadāha sa tānbāṇānrāmakārmukaniḥsṛtān

    rāvaṇasya mahāśūlaḥ pataṃgāniva pāvakaḥ

23. 23

    तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूताञ्शूलसंस्पर्शचूर्णितान्

    सायकानन्तरिक्षस्थान्राघवः क्रोधमाहरत्

    tāndṛṣṭvā bhasmasādbhūtāñśūlasaṃsparśacūrṇitān

    sāyakānantarikṣasthānrāghavaḥ krodhamāharat

24. 24

    स तां मातलिनानीतां शक्तिं वासवनिर्मिताम्

    जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः

    sa tāṃ mātalinānītāṃ śaktiṃ vāsavanirmitām

    jagrāha paramakruddho rāghavo raghunandanaḥ

25. 25

    सा तोलिता बलवता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना

    नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केव सप्रभा

    sā tolitā balavatā śaktirghaṇṭākṛtasvanā

    nabhaḥ prajvālayāmāsa yugāntolkeva saprabhā

26. 26

    सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ्शूले पपात ह

    भिन्नः शक्त्या महाञ्शूलो निपपात गतद्युतिः

    sā kṣiptā rākṣasendrasya tasmiñśūle papāta ha

    bhinnaḥ śaktyā mahāñśūlo nipapāta gatadyutiḥ

27. 27

    निर्बिभेद ततो बाणैर्हयानस्य महाजवान्

    रामस्तीक्ष्णैर्महावेगैर्वज्रकल्पैः शितैः शरैः

    nirbibheda tato bāṇairhayānasya mahājavān

    rāmastīkṣṇairmahāvegairvajrakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ

28. 28

    निर्बिभेदोरसि तदा रावणं निशितैः शरैः

    राघवः परमायत्तो ललाटे पत्रिभिस्त्रिभिः

    nirbibhedorasi tadā rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ

    rāghavaḥ paramāyatto lalāṭe patribhistribhiḥ

29. 29

    स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः

    राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ

    sa śarairbhinnasarvāṅgo gātraprasrutaśoṇitaḥ

    rākṣasendraḥ samūhasthaḥ phullāśoka ivābabhau

30. 30

    स रामबाणैरतिविद्धगात्रो निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः

    जगाम खेदं च समाजमध्ये क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम्

    sa rāmabāṇairatividdhagātro niśācarendraḥ kṣatajārdragātraḥ

    jagāma khedaṃ ca samājamadhye krodhaṃ ca cakre subhṛśaṃ tadānīm