Sarga 43

27 shlokas

1. 1

   धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः

   बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम्

   dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ

   balādhyakṣamuvācedaṃ kṛtāñjalimupasthitam

2. 2

   शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः

   अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रप्रकोविदम्

   śīghraṃ niryāntu durdharṣā rākṣasā bhīmavikramāḥ

   akampanaṃ puraskṛtya sarvaśastraprakovidam

3. 3

   ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः

   निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः

   tato nānāpraharaṇā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ

   niṣpetū rākṣasā mukhyā balādhyakṣapracoditāḥ

4. 4

   रथमास्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनकुण्डलः

   राक्षसैः संवृतो घोरैस्तदा निर्यात्यकम्पनः

   rathamāsthāya vipulaṃ taptakāñcanakuṇḍalaḥ

   rākṣasaiḥ saṃvṛto ghoraistadā niryātyakampanaḥ

5. 5

   न हि कम्पयितुं शक्यः सुरैरपि महामृधे

   अकम्पनस्ततस्तेषामादित्य इव तेजसा

   na hi kampayituṃ śakyaḥ surairapi mahāmṛdhe

   akampanastatasteṣāmāditya iva tejasā

6. 6

   तस्य निधावमानस्य संरब्धस्य युयुत्सया

   अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानां रथवाहिनाम्

   tasya nidhāvamānasya saṃrabdhasya yuyutsayā

   akasmāddainyamāgacchaddhayānāṃ rathavāhinām

7. 7

   व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः

   विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत्स्वरः

   vyasphurannayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandinaḥ

   vivarṇo mukhavarṇaśca gadgadaścābhavatsvaraḥ

8. 8

   अभवत्सुदिने चापि दुर्दिनं रूक्षमारुतम्

   ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः

   abhavatsudine cāpi durdinaṃ rūkṣamārutam

   ūcuḥ khagā mṛgāḥ sarve vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ

9. 9

   स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः

   तानुत्पातानचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्

   sa siṃhopacitaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ

   tānutpātānacintyaiva nirjagāma raṇājiram

10. 10

    तदा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः

    बभूव सुमहान्नादः क्षोभयन्निव सागरम्

    tadā nirgacchatastasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ

    babhūva sumahānnādaḥ kṣobhayanniva sāgaram

11. 11

    तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः

    द्रुमशैलप्रहरणा योद्धुं समवतिष्ठत

    tena śabdena vitrastā vānarāṇāṃ mahācamūḥ

    drumaśailapraharaṇā yoddhuṃ samavatiṣṭhata

12. 12

    तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम्

    रामरावणयोरर्थे समभित्यक्तजीविनाम्

    teṣāṃ yuddhaṃ mahāraudraṃ saṃjajñe kapirakṣasām

    rāmarāvaṇayorarthe samabhityaktajīvinām

13. 13

    सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः

    हरयो राक्षसाश्चैव परस्परजिघांसवः

    sarve hyatibalāḥ śūrāḥ sarve parvatasaṃnibhāḥ

    harayo rākṣasāścaiva parasparajighāṃsavaḥ

14. 14

    तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगेऽतितरस्विनाम्

    शुश्रुवे सुमहान्क्रोधादन्योन्यमभिगर्जताम्

    teṣāṃ vinardatāṃ śabdaḥ saṃyuge'titarasvinām

    śuśruve sumahānkrodhādanyonyamabhigarjatām

15. 15

    रजश्चारुणवर्णाभं सुभीममभवद्भृशम्

    उद्धूतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश

    rajaścāruṇavarṇābhaṃ subhīmamabhavadbhṛśam

    uddhūtaṃ harirakṣobhiḥ saṃrurodha diśo daśa

16. 16

    अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धूतपाण्डुना

    संवृतानि च भूतानि ददृशुर्न रणाजिरे

    anyonyaṃ rajasā tena kauśeyoddhūtapāṇḍunā

    saṃvṛtāni ca bhūtāni dadṛśurna raṇājire

17. 17

    न ध्वजो न पताका वा वर्म वा तुरगोऽपि वा

    आयुधं स्यन्दनं वापि ददृशे तेन रेणुना

    na dhvajo na patākā vā varma vā turago'pi vā

    āyudhaṃ syandanaṃ vāpi dadṛśe tena reṇunā

18. 18

    शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दतामभिधावताम्

    श्रूयते तुमुले युद्धे न रूपाणि चकाशिरे

    śabdaśca sumahāṃsteṣāṃ nardatāmabhidhāvatām

    śrūyate tumule yuddhe na rūpāṇi cakāśire

19. 19

    हरीनेव सुसंक्रुद्धा हरयो जघ्नुराहवे

    राक्षसाश्चापि रक्षांसि निजघ्नुस्तिमिरे तदा

    harīneva susaṃkruddhā harayo jaghnurāhave

    rākṣasāścāpi rakṣāṃsi nijaghnustimire tadā

20. 20

    परांश्चैव विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः

    रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर्महीं पङ्कानुलेपनाम्

    parāṃścaiva vinighnantaḥ svāṃśca vānararākṣasāḥ

    rudhirārdrāṃ tadā cakrurmahīṃ paṅkānulepanām

21. 21

    ततस्तु रुधिरौघेण सिक्तं व्यपगतं रजः

    शरीरशवसंकीर्णा बभूव च वसुंधरा

    tatastu rudhiraugheṇa siktaṃ vyapagataṃ rajaḥ

    śarīraśavasaṃkīrṇā babhūva ca vasuṃdharā

22. 22

    द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर्गदापरिघतोमरैः

    हरयो राक्षसास्तूर्णं जघ्नुरन्योन्यमोजसा

    drumaśaktiśilāprāsairgadāparighatomaraiḥ

    harayo rākṣasāstūrṇaṃ jaghnuranyonyamojasā

23. 23

    बाहुभिः परिघाकारैर्युध्यन्तः पर्वतोपमाः

    हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ्जघ्नुराहवे

    bāhubhiḥ parighākārairyudhyantaḥ parvatopamāḥ

    harayo bhīmakarmāṇo rākṣasāñjaghnurāhave

24. 24

    राक्षसाश्चापि संक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः

    कपीन्निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः

    rākṣasāścāpi saṃkruddhāḥ prāsatomarapāṇayaḥ

    kapīnnijaghnire tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ

25. 25

    हरयस्त्वपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः

    विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः

    harayastvapi rakṣāṃsi mahādrumamahāśmabhiḥ

    vidārayantyabhikramya śastrāṇyācchidya vīryataḥ

26. 26

    एतस्मिन्नन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः

    मैन्दश्च परमक्रुद्धश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम्

    etasminnantare vīrā harayaḥ kumudo nalaḥ

    maindaśca paramakruddhaścakrurvegamanuttamam

27. 27

    ते तु वृक्षैर्महावेगा राक्षसानां चमूमुखे

    कदनं सुमहच्चक्रुर्लीलया हरियूथपाः

    te tu vṛkṣairmahāvegā rākṣasānāṃ camūmukhe

    kadanaṃ sumahaccakrurlīlayā hariyūthapāḥ