Sarga 39

32 shlokas

1. 1

   घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ

   निश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ

   ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau

   niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau

2. 2

   सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवा महाबलाः

   परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः

   sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ

   parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ

3. 3

   एतस्मिन्नन्तरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्

   स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन्

   etasminnantare rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān

   sthiratvātsattvayogācca śaraiḥ saṃdānito'pi san

4. 4

   ततो दृष्ट्वा सरुधिरं विषण्णं गाढमर्पितम्

   भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः

   tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍhamarpitam

   bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayadāturaḥ

5. 5

   किं नु मे सीतया कार्यं किं कार्यं जीवितेन वा

   शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम्

   kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā

   śayānaṃ yo'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam

6. 6

   शक्या सीतासमा नारी प्राप्तुं लोके विचिन्वता

   न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः

   śakyā sītāsamā nārī prāptuṃ loke vicinvatā

   na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ

7. 7

   परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान्वानराणां तु पश्यताम्

   यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः

   parityakṣyāmyahaṃ prāṇānvānarāṇāṃ tu paśyatām

   yadi pañcatvamāpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ

8. 8

   किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्

   कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम्

   kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm

   kathamambāṃ sumitrāṃ ca putradarśanalālasām

9. 9

   विवत्सां वेपमानां च क्रोशन्तीं कुररीमिव

   कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना

   vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīmiva

   kathamāśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā

10. 10

    कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्

    मया सह वनं यातो विना तेनागतः पुनः

    kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam

    mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ

11. 11

    उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं बत सुमित्रया

    इहैव देहं त्यक्ष्यामि न हि जीवितुमुत्सहे

    upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā

    ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitumutsahe

12. 12

    धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ

    लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत्

    dhiṅmāṃ duṣkṛtakarmāṇamanāryaṃ yatkṛte hyasau

    lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat

13. 13

    त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण

    गतासुर्नाद्य शक्नोषि मामार्तमभिभाषितुम्

    tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ māmāśvāsayasi lakṣmaṇa

    gatāsurnādya śaknoṣi māmārtamabhibhāṣitum

14. 14

    येनाद्य बहवो युद्धे राक्षसा निहताः क्षितौ

    तस्यामेव क्षितौ वीरः स शेते निहतः परैः

    yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau

    tasyāmeva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ

15. 15

    शयानः शरतल्पेऽस्मिन्स्वशोणितपरिप्लुतः

    शरजालैश्चितो भाति भास्करोऽस्तमिव व्रजन्

    śayānaḥ śaratalpe'sminsvaśoṇitapariplutaḥ

    śarajālaiścito bhāti bhāskaro'stamiva vrajan

16. 16

    बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोत्यभिवीक्षितुम्

    रुजा चाब्रुवतो ह्यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते

    bāṇābhihatamarmatvānna śaknotyabhivīkṣitum

    rujā cābruvato hyasya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate

17. 17

    यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः

    अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम्

    yathaiva māṃ vanaṃ yāntamanuyāto mahādyutiḥ

    ahamapyanuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam

18. 18

    इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः

    इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः

    iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityamanuvrataḥ

    imāmadya gato'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ

19. 19

    सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेन न संस्मरे

    परुषं विप्रियं वापि श्रावितं न कदाचन

    suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇena na saṃsmare

    paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadācana

20. 20

    विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः

    इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः

    visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ

    iṣvastreṣvadhikastasmātkārtavīryācca lakṣmaṇaḥ

21. 21

    अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः

    सोऽयमुर्व्यां हतः शेते महार्हशयनोचितः

    astrairastrāṇi yo hanyācchakrasyāpi mahātmanaḥ

    so'yamurvyāṃ hataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ

22. 22

    तच्च मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः

    यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः

    tacca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ

    yanmayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ

23. 23

    अस्मिन्मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि

    मत्वा हीनं मया राजन्रावणोऽभिद्रवेद्बली

    asminmuhūrte sugrīva pratiyātumito'rhasi

    matvā hīnaṃ mayā rājanrāvaṇo'bhidravedbalī

24. 24

    अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यः ससुहृज्जनः

    सागरं तर सुग्रीव पुनस्तेनैव सेतुना

    aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ

    sāgaraṃ tara sugrīva punastenaiva setunā

25. 25

    कृतं हनुमता कार्यं यदन्यैर्दुष्करं रणे

    ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च

    kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yadanyairduṣkaraṃ raṇe

    ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca

26. 26

    अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च

    युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं संपातिना कृतम्

    aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca

    yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam

27. 27

    गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च

    अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदर्थे त्यक्तजीवितैः

    gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca

    anyaiśca haribhiryuddhaṃ madarthe tyaktajīvitaiḥ

28. 28

    न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः

    यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परंतप

    कृतं सुग्रीव तत्सर्वं भवताधर्मभीरुणा

    na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ

    yattu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa

    kṛtaṃ sugrīva tatsarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā

29. 29

    मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः

    अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ

    mitrakāryaṃ kṛtamidaṃ bhavadbhirvānararṣabhāḥ

    anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantumarhatha

30. 30

    शुश्रुवुस्तस्य ते सर्वे वानराः परिदेवितम्

    वर्तयांचक्रुरश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः

    śuśruvustasya te sarve vānarāḥ paridevitam

    vartayāṃcakruraśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ