Sarga 31

86 shlokas

1. 1

   अथ तस्मिन्निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः

   लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत्

   atha tasminnimittāni dṛṣṭvā lakṣmaṇapūrvajaḥ

   lakṣmaṇaṃ lakṣmisampannamidaṃ vacanamabravīt

2. 2

   परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च

   बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठेम लक्ष्मण

   parigṛhyodakaṃ śītaṃ vanāni phalavanti ca

   balaughaṃ saṃvibhajyemaṃ vyūhya tiṣṭhema lakṣmaṇa

3. 3

   लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम्

   निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम्

   lokakṣayakaraṃ bhīmaṃ bhayaṃ paśyāmyupasthitam

   nibarhaṇaṃ pravīrāṇāmṛkṣavānararakṣasām

4. 4

   वाताश्च परुषं वान्ति कम्पते च वसुंधरा

   पर्वताग्राणि वेपन्ते पतन्ति धरणीधराः

   vātāśca paruṣaṃ vānti kampate ca vasuṃdharā

   parvatāgrāṇi vepante patanti dharaṇīdharāḥ

5. 5

   मेघाः क्रव्यादसंकाशाः परुषाः परुषस्वनाः

   क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ति मिश्रं शोणितबिन्दुभिः

   meghāḥ kravyādasaṃkāśāḥ paruṣāḥ paruṣasvanāḥ

   krūrāḥ krūraṃ pravarṣanti miśraṃ śoṇitabindubhiḥ

6. 6

   रक्तचन्दनसंकाशा संध्यापरमदारुणा

   ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम्

   raktacandanasaṃkāśā saṃdhyāparamadāruṇā

   jvalacca nipatatyetadādityādagnimaṇḍalam

7. 7

   आदित्यमभिवाश्यन्ते जनयन्तो महद्भयम्

   दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः

   ādityamabhivāśyante janayanto mahadbhayam

   dīnā dīnasvarā ghorā apraśastā mṛgadvijāḥ

8. 8

   रजन्यामप्रकाशश्च संतापयति चन्द्रमाः

   कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो यथा लोकस्य संक्षये

   rajanyāmaprakāśaśca saṃtāpayati candramāḥ

   kṛṣṇaraktāṃśuparyanto yathā lokasya saṃkṣaye

9. 9

   ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः

   आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते

   hrasvo rūkṣo'praśastaśca pariveṣaḥ sulohitaḥ

   ādityamaṇḍale nīlaṃ lakṣma lakṣmaṇa dṛśyate

10. 10

    दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते

    युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति

    dṛśyante na yathāvacca nakṣatrāṇyabhivartate

    yugāntamiva lokasya paśya lakṣmaṇa śaṃsati

11. 11

    काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च

    शिवाश्चाप्यशिवा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः

    kākāḥ śyenāstathā gṛdhrā nīcaiḥ paripatanti ca

    śivāścāpyaśivā vācaḥ pravadanti mahāsvanāḥ

12. 12

    क्षिप्रमद्य दुराधर्षां पुरीं रावणपालिताम्

    अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः

    kṣipramadya durādharṣāṃ purīṃ rāvaṇapālitām

    abhiyāma javenaiva sarvato haribhirvṛtāḥ

13. 13

    इत्येवं तु वदन्वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः

    तस्मादवातरच्छीघ्रं पर्वताग्रान्महाबलः

    ityevaṃ tu vadanvīro lakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

    tasmādavātaracchīghraṃ parvatāgrānmahābalaḥ

14. 14

    अवतीर्य तु धर्मात्मा तस्माच्छैलात्स राघवः

    परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः

    avatīrya tu dharmātmā tasmācchailātsa rāghavaḥ

    paraiḥ paramadurdharṣaṃ dadarśa balamātmanaḥ

15. 15

    संनह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत्

    कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत्

    saṃnahya tu sasugrīvaḥ kapirājabalaṃ mahat

    kālajño rāghavaḥ kāle saṃyugāyābhyacodayat

16. 16

    ततः काले महाबाहुर्बलेन महता वृतः

    प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम्

    tataḥ kāle mahābāhurbalena mahatā vṛtaḥ

    prasthitaḥ purato dhanvī laṅkāmabhimukhaḥ purīm

17. 17

    तं विभीषणसुग्रीवौ हनूमाञ्जाम्बवान्नलः

    ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा

    taṃ vibhīṣaṇasugrīvau hanūmāñjāmbavānnalaḥ

    ṛkṣarājastathā nīlo lakṣmaṇaścānvayustadā

18. 18

    ततः पश्चात्सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम्

    प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम्

    tataḥ paścātsumahatī pṛtanarkṣavanaukasām

    pracchādya mahatīṃ bhūmimanuyāti sma rāghavam

19. 19

    शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्

    जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः

    śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃśca mahīruhān

    jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ paravāraṇāḥ

20. 20

    तौ त्वदीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिंदमौ

    tau tvadīrgheṇa kālena bhrātarau rāmalakṣmaṇau

    rāvaṇasya purīṃ laṅkāmāsedaturariṃdamau

21. 21

    पताकामालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम्

    चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चप्राकारतोरणाम्

    patākāmālinīṃ ramyāmudyānavanaśobhitām

    citravaprāṃ suduṣprāpāmuccaprākāratoraṇām

22. 22

    तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः

    यथानिदेशं संपीड्य न्यविशन्त वनौकसः

    tāṃ surairapi durdharṣāṃ rāmavākyapracoditāḥ

    yathānideśaṃ saṃpīḍya nyaviśanta vanaukasaḥ

23. 23

    लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्

    रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च

    laṅkāyāstūttaradvāraṃ śailaśṛṅgamivonnatam

    rāmaḥ sahānujo dhanvī jugopa ca rurodha ca

24. 24

    लङ्कामुपनिविष्टश्च रामो दशरथात्मजः

    लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम्

    laṅkāmupaniviṣṭaśca rāmo daśarathātmajaḥ

    lakṣmaṇānucaro vīraḥ purīṃ rāvaṇapālitām

25. 25

    उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः

    नान्यो रामाद्धि तद्द्वारं समर्थः परिरक्षितुम्

    uttaradvāramāsādya yatra tiṣṭhati rāvaṇaḥ

    nānyo rāmāddhi taddvāraṃ samarthaḥ parirakṣitum

26. 26

    रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम्

    सायुधौ राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः

    लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः

    rāvaṇādhiṣṭhitaṃ bhīmaṃ varuṇeneva sāgaram

    sāyudhau rākṣasairbhīmairabhiguptaṃ samantataḥ

    laghūnāṃ trāsajananaṃ pātālamiva dānavaiḥ

27. 27

    विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च

    ददर्शायुधजालानि तथैव कवचानि च

    vinyastāni ca yodhānāṃ bahūni vividhāni ca

    dadarśāyudhajālāni tathaiva kavacāni ca

28. 28

    पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः

    अतिष्ठत्सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्

    pūrvaṃ tu dvāramāsādya nīlo haricamūpatiḥ

    atiṣṭhatsaha maindena dvividena ca vīryavān

29. 29

    अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः

    ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च

    aṅgado dakṣiṇadvāraṃ jagrāha sumahābalaḥ

    ṛṣabheṇa gavākṣeṇa gajena gavayena ca

30. 30

    हनूमान्पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान्कपिः

    प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च संगतः

    hanūmānpaścimadvāraṃ rarakṣa balavānkapiḥ

    pramāthipraghasābhyāṃ ca vīrairanyaiśca saṃgataḥ