Sarga 72

33 shlokas

1. 1

   तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः

   नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा

   tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ

   nopadhārayate vyaktaṃ yaduktaṃ tena rakṣasā

2. 2

   ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरंजयः

   विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसंनिधौ

   tato dhairyamavaṣṭabhya rāmaḥ parapuraṃjayaḥ

   vibhīṣaṇamupāsīnamuvāca kapisaṃnidhau

3. 3

   नैरृताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण

   भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्

   nairṛtādhipate vākyaṃ yaduktaṃ te vibhīṣaṇa

   bhūyastacchrotumicchāmi brūhi yatte vivakṣitam

4. 4

   राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः

   यत्तत्पुनरिदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः

   rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

   yattatpunaridaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ

5. 5

   यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्

   तत्तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम्

   yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam

   tattathānuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram

6. 6

   तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः

   विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः

   tānyanīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ

   vinyastā yūthapāścaiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ

7. 7

   भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महायशः

   त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम्

   bhūyastu mama vijñāpyaṃ tacchṛṇuṣva mahāyaśaḥ

   tvayyakāraṇasaṃtapte saṃtaptahṛdayā vayam

8. 8

   त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या संतापमागतम्

   तदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी

   tyaja rājannimaṃ śokaṃ mithyā saṃtāpamāgatam

   tadiyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī

9. 9

   उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्

   प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः

   udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām

   prāptavyā yadi te sītā hantavyāśca niśācarāḥ

10. 10

    रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः

    साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः

    निकुम्भिलायां सम्प्राप्य हन्तुं रावणिमाहवे

    raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ

    sādhvayaṃ yātu saumitrirbalena mahatā vṛtaḥ

    nikumbhilāyāṃ samprāpya hantuṃ rāvaṇimāhave

11. 11

    धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः

    शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः

    dhanurmaṇḍalanirmuktairāśīviṣaviṣopamaiḥ

    śarairhantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiṃjayaḥ

12. 12

    तेन वीरेण तपसा वरदानात्स्वयम्भुतः

    अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरंगमाः

    tena vīreṇa tapasā varadānātsvayambhutaḥ

    astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāśca turaṃgamāḥ

13. 13

    निकुम्भिलामसंप्राप्तमहुताग्निं च यो रिपुः

    त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रो स ते वधः

    इत्येवं विहितो राजन्वधस्तस्यैव धीमतः

    nikumbhilāmasaṃprāptamahutāgniṃ ca yo ripuḥ

    tvāmātatāyinaṃ hanyādindraśatro sa te vadhaḥ

    ityevaṃ vihito rājanvadhastasyaiva dhīmataḥ

14. 14

    वधायेन्द्रजितो राम तं दिशस्व महाबलम्

    हते तस्मिन्हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम्

    vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam

    hate tasminhataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam

15. 15

    विभीषणवचः श्रुत्वा रामो वाक्यमथाब्रवीत्

    जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम

    vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāmo vākyamathābravīt

    jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama

16. 16

    स हि ब्रह्मास्त्रवित्प्राज्ञो महामायो महाबलः

    करोत्यसंज्ञान्संग्रामे देवान्सवरुणानपि

    sa hi brahmāstravitprājño mahāmāyo mahābalaḥ

    karotyasaṃjñānsaṃgrāme devānsavaruṇānapi

17. 17

    तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः

    न गतिर्ज्ञायते वीर सूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे

    tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ

    na gatirjñāyate vīra sūryasyevābhrasaṃplave

18. 18

    राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः

    लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत्

    rāghavastu riporjñātvā māyāvīryaṃ durātmanaḥ

    lakṣmaṇaṃ kīrtisampannamidaṃ vacanamabravīt

19. 19

    यद्वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः

    हनूमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण

    yadvānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ

    hanūmatpramukhaiścaiva yūthapaiḥ saha lakṣmaṇa

20. 20

    जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः

    जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम्

    jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ

    jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam

21. 21

    अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः

    अभिज्ञस्तस्य देशस्य पृष्ठतोऽनुगमिष्यति

    ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārdhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ

    abhijñastasya deśasya pṛṣṭhato'nugamiṣyati

22. 22

    राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः

    जग्राह कार्मुकं श्रेष्ठमन्यद्भीमपराक्रमः

    rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ

    jagrāha kārmukaṃ śreṣṭhamanyadbhīmaparākramaḥ

23. 23

    संनद्धः कवची खड्गी स शरी हेमचापधृक्

    रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत्

    saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī sa śarī hemacāpadhṛk

    rāmapādāvupaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrirabravīt

24. 24

    अद्य मत्कार्मुकोन्मुखाः शरा निर्भिद्य रावणिम्

    लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव

    adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim

    laṅkāmabhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīmiva

25. 25

    अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः

    विधमिष्यन्ति हत्वा तं महाचापगुणच्युताः

    adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ

    vidhamiṣyanti hatvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ

26. 26

    स एवमुक्त्वा द्युतिमान्वचनं भ्रातुरग्रतः

    स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ

    sa evamuktvā dyutimānvacanaṃ bhrāturagrataḥ

    sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇastvarito yayau

27. 27

    सोऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

    निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम्

    so'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam

    nikumbhilāmabhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam

28. 28

    विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्

    कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ

    vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān

    kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇastvarito yayau

29. 29

    वानराणां सहस्रैस्तु हनूमान्बहुभिर्वृतः

    विभीषणः सहामात्यस्तदा लक्ष्मणमन्वगात्

    vānarāṇāṃ sahasraistu hanūmānbahubhirvṛtaḥ

    vibhīṣaṇaḥ sahāmātyastadā lakṣmaṇamanvagāt

30. 30

    महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः

    ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम्

    mahatā harisainyena savegamabhisaṃvṛtaḥ

    ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam