Sarga 102

36 shlokas

1. 1

   स उवाच महाप्रज्ञमभिगम्य प्लवंगमः

   रामं वचनमर्थज्ञो वरं सर्वधनुष्मताम्

   sa uvāca mahāprajñamabhigamya plavaṃgamaḥ

   rāmaṃ vacanamarthajño varaṃ sarvadhanuṣmatām

2. 2

   यन्निमित्तोऽयमारम्भः कर्मणां च फलोदयः

   तां देवीं शोकसंतप्तां मैथिलीं द्रष्टुमर्हसि

   yannimitto'yamārambhaḥ karmaṇāṃ ca phalodayaḥ

   tāṃ devīṃ śokasaṃtaptāṃ maithilīṃ draṣṭumarhasi

3. 3

   सा हि शोकसमाविष्टा बाष्पपर्याकुलेक्षणा

   मैथिली विजयं श्रुत्वा तव हर्षमुपागमत्

   sā hi śokasamāviṣṭā bāṣpaparyākulekṣaṇā

   maithilī vijayaṃ śrutvā tava harṣamupāgamat

4. 4

   पूर्वकात्प्रत्ययाच्चाहमुक्तो विश्वस्तया तया

   भर्तारं द्रष्टुमिच्छामि कृतार्थं सहलक्ष्मणम्

   pūrvakātpratyayāccāhamukto viśvastayā tayā

   bhartāraṃ draṣṭumicchāmi kṛtārthaṃ sahalakṣmaṇam

5. 5

   एवमुक्तो हनुमता रामो धर्मभृतां वरः

   अगच्छत्सहसा ध्यानमासीद्बाष्पपरिप्लुतः

   evamukto hanumatā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ

   agacchatsahasā dhyānamāsīdbāṣpapariplutaḥ

6. 6

   दीर्घमुष्णं च निश्वस्य मेदिनीमवलोकयन्

   उवाच मेघसंकाशं विभीषणमुपस्थितम्

   dīrghamuṣṇaṃ ca niśvasya medinīmavalokayan

   uvāca meghasaṃkāśaṃ vibhīṣaṇamupasthitam

7. 7

   दिव्याङ्गरागां वैदेहीं दिव्याभरणभूषिताम्

   इह सीतां शिरःस्नातामुपस्थापय माचिरम्

   divyāṅgarāgāṃ vaidehīṃ divyābharaṇabhūṣitām

   iha sītāṃ śiraḥsnātāmupasthāpaya māciram

8. 8

   एवमुक्तस्तु रामेण त्वरमाणो विभीषणः

   प्रविश्यान्तःपुरं सीतां स्त्रीभिः स्वाभिरचोदयत्

   evamuktastu rāmeṇa tvaramāṇo vibhīṣaṇaḥ

   praviśyāntaḥpuraṃ sītāṃ strībhiḥ svābhiracodayat

9. 9

   दिव्याङ्गरागा वैदेही दिव्याभरणभूषिता

   यानमारोह भद्रं ते भर्ता त्वां द्रष्टुमिच्छति

   divyāṅgarāgā vaidehī divyābharaṇabhūṣitā

   yānamāroha bhadraṃ te bhartā tvāṃ draṣṭumicchati

10. 10

    एवमुक्ता तु वैदेही प्रत्युवाच विभीषणम्

    अस्नाता द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं राक्षसाधिप

    evamuktā tu vaidehī pratyuvāca vibhīṣaṇam

    asnātā draṣṭumicchāmi bhartāraṃ rākṣasādhipa

11. 11

    तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः

    यथाह रामो भर्ता ते तत्तथा कर्तुमर्हसि

    tasyāstadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ

    yathāha rāmo bhartā te tattathā kartumarhasi

12. 12

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मैथिली भर्तृदेवता

    भर्तृभक्तिव्रता साध्वी तथेति प्रत्यभाषत

    tasya tadvacanaṃ śrutvā maithilī bhartṛdevatā

    bhartṛbhaktivratā sādhvī tatheti pratyabhāṣata

13. 13

    ततः सीतां शिरःस्नातां युवतीभिरलंकृताम्

    महार्हाभरणोपेतां महार्हाम्बरधारिणीम्

    tataḥ sītāṃ śiraḥsnātāṃ yuvatībhiralaṃkṛtām

    mahārhābharaṇopetāṃ mahārhāmbaradhāriṇīm

14. 14

    आरोप्य शिबिकां दीप्तां परार्ध्याम्बरसंवृताम्

    रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहार विभीषणः

    āropya śibikāṃ dīptāṃ parārdhyāmbarasaṃvṛtām

    rakṣobhirbahubhirguptāmājahāra vibhīṣaṇaḥ

15. 15

    सोऽभिगम्य महात्मानं ज्ञात्वाभिध्यानमास्थितम्

    प्रणतश्च प्रहृष्टश्च प्राप्तां सीतां न्यवेदयत्

    so'bhigamya mahātmānaṃ jñātvābhidhyānamāsthitam

    praṇataśca prahṛṣṭaśca prāptāṃ sītāṃ nyavedayat

16. 16

    तामागतामुपश्रुत्य रक्षोगृहचिरोषिताम्

    हर्षो दैन्यं च रोषश्च त्रयं राघवमाविशत्

    tāmāgatāmupaśrutya rakṣogṛhaciroṣitām

    harṣo dainyaṃ ca roṣaśca trayaṃ rāghavamāviśat

17. 17

    ततः पार्श्वगतं दृष्ट्वा सविमर्शं विचारयन्

    विभीषणमिदं वाक्यमहृष्टो राघवोऽब्रवीत्

    tataḥ pārśvagataṃ dṛṣṭvā savimarśaṃ vicārayan

    vibhīṣaṇamidaṃ vākyamahṛṣṭo rāghavo'bravīt

18. 18

    राक्षसाधिपते सौम्य नित्यं मद्विजये रत

    वैदेही संनिकर्षं मे शीघ्रं समुपगच्छतु

    rākṣasādhipate saumya nityaṃ madvijaye rata

    vaidehī saṃnikarṣaṃ me śīghraṃ samupagacchatu

19. 19

    स तद्वचनमाज्ञाय राघवस्य विभीषणः

    तूर्णमुत्सारणे यत्नं कारयामास सर्वतः

    sa tadvacanamājñāya rāghavasya vibhīṣaṇaḥ

    tūrṇamutsāraṇe yatnaṃ kārayāmāsa sarvataḥ

20. 20

    कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः

    उत्सारयन्तः पुरुषाः समन्तात्परिचक्रमुः

    kañcukoṣṇīṣiṇastatra vetrajharjharapāṇayaḥ

    utsārayantaḥ puruṣāḥ samantātparicakramuḥ

21. 21

    ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वतः

    वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्ससृजुस्ततः

    ṛkṣāṇāṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvataḥ

    vṛndānyutsāryamāṇāni dūramutsasṛjustataḥ

22. 22

    तेषामुत्सार्यमाणानां सर्वेषां ध्वनिरुत्थितः

    वायुनोद्वर्तमानस्य सागरस्येव निस्वनः

    teṣāmutsāryamāṇānāṃ sarveṣāṃ dhvanirutthitaḥ

    vāyunodvartamānasya sāgarasyeva nisvanaḥ

23. 23

    उत्सार्यमाणांस्तान्दृष्ट्वा समन्ताज्जातसंभ्रमान्

    दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः

    utsāryamāṇāṃstāndṛṣṭvā samantājjātasaṃbhramān

    dākṣiṇyāttadamarṣācca vārayāmāsa rāghavaḥ

24. 24

    संरब्धश्चाब्रवीद्रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव

    विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः

    saṃrabdhaścābravīdrāmaścakṣuṣā pradahanniva

    vibhīṣaṇaṃ mahāprājñaṃ sopālambhamidaṃ vacaḥ

25. 25

    किमर्थं मामनादृत्य क्लिश्यतेऽयं त्वया जनः

    निवर्तयैनमुद्योगं जनोऽयं स्वजनो मम

    kimarthaṃ māmanādṛtya kliśyate'yaṃ tvayā janaḥ

    nivartayainamudyogaṃ jano'yaṃ svajano mama

26. 26

    न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारास्तिरस्क्रियाः

    नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियः

    na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyāḥ

    nedṛśā rājasatkārā vṛttamāvaraṇaṃ striyaḥ

27. 27

    व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धे न स्वयंवरे

    न क्रतौ नो विवाहे च दर्शनं दुष्यते स्त्रियः

    vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddhe na svayaṃvare

    na kratau no vivāhe ca darśanaṃ duṣyate striyaḥ

28. 28

    सैषा युद्धगता चैव कृच्छ्रे महति च स्थिता

    दर्शनेऽस्या न दोषः स्यान्मत्समीपे विशेषतः

    saiṣā yuddhagatā caiva kṛcchre mahati ca sthitā

    darśane'syā na doṣaḥ syānmatsamīpe viśeṣataḥ

29. 29

    तदानय समीपं मे शीघ्रमेनां विभीषण

    सीता पश्यतु मामेषा सुहृद्गणवृतं स्थितम्

    tadānaya samīpaṃ me śīghramenāṃ vibhīṣaṇa

    sītā paśyatu māmeṣā suhṛdgaṇavṛtaṃ sthitam

30. 30

    एवमुक्तस्तु रामेण सविमर्शो विभीषणः

    रामस्योपानयत्सीतां संनिकर्षं विनीतवत्

    evamuktastu rāmeṇa savimarśo vibhīṣaṇaḥ

    rāmasyopānayatsītāṃ saṃnikarṣaṃ vinītavat