Sarga 73

34 shlokas

1. 1

   अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः

   परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत्

   atha tasyāmavasthāyāṃ lakṣmaṇaṃ rāvaṇānujaḥ

   pareṣāmahitaṃ vākyamarthasādhakamabravīt

2. 2

   अस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण

   राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति

   asyānīkasya mahato bhedane yata lakṣmaṇa

   rākṣasendrasuto'pyatra bhinne dṛśyo bhaviṣyati

3. 3

   स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन्परान्

   अभिद्रवाशु यावद्वै नैतत्कर्म समाप्यते

   sa tvamindrāśaniprakhyaiḥ śarairavakiranparān

   abhidravāśu yāvadvai naitatkarma samāpyate

4. 4

   जहि वीर दुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्

   रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम्

   jahi vīra durātmānaṃ māyāparamadhārmikam

   rāvaṇiṃ krūrakarmāṇaṃ sarvalokabhayāvaham

5. 5

   विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः

   ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति

   vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ

   vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati

6. 6

   ऋक्षाः शाखामृगाश्चैव द्रुमाद्रिवरयोधिनः

   अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम्

   ṛkṣāḥ śākhāmṛgāścaiva drumādrivarayodhinaḥ

   abhyadhāvanta sahitāstadanīkamavasthitam

7. 7

   राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः

   उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः

   rākṣasāśca śitairbāṇairasibhiḥ śaktitomaraiḥ

   udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ

8. 8

   स संप्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्

   शब्देन महता लङ्कां नादयन्वै समन्ततः

   sa saṃprahārastumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām

   śabdena mahatā laṅkāṃ nādayanvai samantataḥ

9. 9

   शस्त्रैर्बहुविधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः

   उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम्

   śastrairbahuvidhākāraiḥ śitairbāṇaiśca pādapaiḥ

   udyatairgiriśṛṅgaiśca ghorairākāśamāvṛtam

10. 10

    ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः

    निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम्

    te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ

    niveśayantaḥ śastrāṇi cakruste sumahadbhayam

11. 11

    तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः

    अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे राक्षसर्षभान्

    tathaiva sakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiśca vānarāḥ

    abhijaghnurnijaghnuśca samare rākṣasarṣabhān

12. 12

    ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः

    रक्षसां वध्यमानानां महद्भयमजायत

    ṛkṣavānaramukhyaiśca mahākāyairmahābalaiḥ

    rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahadbhayamajāyata

13. 13

    स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरर्दितम्

    उदतिष्ठत दुर्धर्षस्तत्कर्मण्यननुष्ठिते

    svamanīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhirarditam

    udatiṣṭhata durdharṣastatkarmaṇyananuṣṭhite

14. 14

    वृक्षान्धकारान्निष्क्रम्य जातक्रोधः स रावणिः

    आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं स राक्षसः

    vṛkṣāndhakārānniṣkramya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ

    āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sa rākṣasaḥ

15. 15

    स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः

    रक्तास्यनयनः क्रूरो बभौ मृत्युरिवान्तकः

    sa bhīmakārmukaśaraḥ kṛṣṇāñjanacayopamaḥ

    raktāsyanayanaḥ krūro babhau mṛtyurivāntakaḥ

16. 16

    दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद्बलम्

    रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम्

    dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tadbalam

    rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām

17. 17

    तस्मिन्काले तु हनुमानुद्यम्य सुदुरासदम्

    धरणीधरसंकाशो महावृक्षमरिंदमः

    tasminkāle tu hanumānudyamya sudurāsadam

    dharaṇīdharasaṃkāśo mahāvṛkṣamariṃdamaḥ

18. 18

    स राक्षसानां तत्सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्

    चकार बहुभिर्वृक्षैर्निःसंज्ञं युधि वानरः

    sa rākṣasānāṃ tatsainyaṃ kālāgniriva nirdahan

    cakāra bahubhirvṛkṣairniḥsaṃjñaṃ yudhi vānaraḥ

19. 19

    विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्

    राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तमवाकिरन्

    vidhvaṃsayantaṃ tarasā dṛṣṭvaiva pavanātmajam

    rākṣasānāṃ sahasrāṇi hanūmantamavākiran

20. 20

    शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः

    शक्तिभिः शक्तिहस्ताश्च पट्टसैः पट्टसायुधाः

    śitaśūladharāḥ śūlairasibhiścāsipāṇayaḥ

    śaktibhiḥ śaktihastāśca paṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ

21. 21

    परिघैश्च गदाभिश्च कुन्तैश्च शुभदर्शनैः

    शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः

    parighaiśca gadābhiśca kuntaiśca śubhadarśanaiḥ

    śataśaśca śataghnībhirāyasairapi mudgaraiḥ

22. 22

    घोरैः परशुभिश्चैव भिण्डिपालैश्च राक्षसाः

    मुष्टिभिर्वज्रवेगैश्च तलैरशनिसंनिभैः

    ghoraiḥ paraśubhiścaiva bhiṇḍipālaiśca rākṣasāḥ

    muṣṭibhirvajravegaiśca talairaśanisaṃnibhaiḥ

23. 23

    अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात्पर्वतोपमम्

    तेषामपि च संक्रुद्धश्चकार कदनं महत्

    abhijaghnuḥ samāsādya samantātparvatopamam

    teṣāmapi ca saṃkruddhaścakāra kadanaṃ mahat

24. 24

    स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्

    सूदयानममित्रघ्नममित्रान्पवनात्मजम्

    sa dadarśa kapiśreṣṭhamacalopamamindrajit

    sūdayānamamitraghnamamitrānpavanātmajam

25. 25

    स सारथिमुवाचेदं याहि यत्रैष वानरः

    क्षयमेव हि नः कुर्याद्राक्षसानामुपेक्षितः

    sa sārathimuvācedaṃ yāhi yatraiṣa vānaraḥ

    kṣayameva hi naḥ kuryādrākṣasānāmupekṣitaḥ

26. 26

    इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः

    वहन्परमदुर्धर्षं स्थितमिन्द्रजितं रथे

    ityuktaḥ sārathistena yayau yatra sa mārutiḥ

    vahanparamadurdharṣaṃ sthitamindrajitaṃ rathe

27. 27

    सोऽभ्युपेत्य शरान्खड्गान्पट्टसासिपरश्वधान्

    अभ्यवर्षत दुर्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः

    so'bhyupetya śarānkhaḍgānpaṭṭasāsiparaśvadhān

    abhyavarṣata durdharṣaḥ kapimūrdhni sa rākṣasaḥ

28. 28

    तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः

    रोषेण महताविष्टो वाक्यं चेदमुवाच ह

    tāni śastrāṇi ghorāṇi pratigṛhya sa mārutiḥ

    roṣeṇa mahatāviṣṭo vākyaṃ cedamuvāca ha

29. 29

    युध्यस्व यदि शूरोऽसि रावणात्मज दुर्मते

    वायुपुत्रं समासाद्य न जीवन्प्रतियास्यसि

    yudhyasva yadi śūro'si rāvaṇātmaja durmate

    vāyuputraṃ samāsādya na jīvanpratiyāsyasi

30. 30

    बाहुभ्यां सम्प्रयुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वमाहवे

    वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः

    bāhubhyāṃ samprayudhyasva yadi me dvandvamāhave

    vegaṃ sahasva durbuddhe tatastvaṃ rakṣasāṃ varaḥ