Sarga 20

24 shlokas

1. 1

   शुकेन तु समाख्यातांस्तान्दृष्ट्वा हरियूथपान्

   समीपस्थं च रामस्य भ्रातरं स्वं विभीषणम्

   śukena tu samākhyātāṃstāndṛṣṭvā hariyūthapān

   samīpasthaṃ ca rāmasya bhrātaraṃ svaṃ vibhīṣaṇam

2. 2

   लक्ष्मणं च महावीर्यं भुजं रामस्य दक्षिणम्

   सर्ववानरराजं च सुग्रीवं भीमविक्रमम्

   lakṣmaṇaṃ ca mahāvīryaṃ bhujaṃ rāmasya dakṣiṇam

   sarvavānararājaṃ ca sugrīvaṃ bhīmavikramam

3. 3

   किंचिदाविग्नहृदयो जातक्रोधश्च रावणः

   भर्त्सयामास तौ वीरौ कथान्ते शुकसारणौ

   kiṃcidāvignahṛdayo jātakrodhaśca rāvaṇaḥ

   bhartsayāmāsa tau vīrau kathānte śukasāraṇau

4. 4

   अधोमुखौ तौ प्रणतावब्रवीच्छुकसारणौ

   रोषगद्गदया वाचा संरब्धः परुषं वचः

   adhomukhau tau praṇatāvabravīcchukasāraṇau

   roṣagadgadayā vācā saṃrabdhaḥ paruṣaṃ vacaḥ

5. 5

   न तावत्सदृशं नाम सचिवैरुपजीविभिः

   विप्रियं नृपतेर्वक्तुं निग्रहप्रग्रहे विभोः

   na tāvatsadṛśaṃ nāma sacivairupajīvibhiḥ

   vipriyaṃ nṛpatervaktuṃ nigrahapragrahe vibhoḥ

6. 6

   रिपूणां प्रतिकूलानां युद्धार्थमभिवर्तताम्

   उभाभ्यां सदृशं नाम वक्तुमप्रस्तवे स्तवम्

   ripūṇāṃ pratikūlānāṃ yuddhārthamabhivartatām

   ubhābhyāṃ sadṛśaṃ nāma vaktumaprastave stavam

7. 7

   आचार्या गुरवो वृद्धा वृथा वां पर्युपासिताः

   सारं यद्राजशास्त्राणामनुजीव्यं न गृह्यते

   ācāryā guravo vṛddhā vṛthā vāṃ paryupāsitāḥ

   sāraṃ yadrājaśāstrāṇāmanujīvyaṃ na gṛhyate

8. 8

   गृहीतो वा न विज्ञातो भारो ज्ञानस्य वोह्यते

   ईदृशैः सचिवैर्युक्तो मूर्खैर्दिष्ट्या धराम्यहम्

   gṛhīto vā na vijñāto bhāro jñānasya vohyate

   īdṛśaiḥ sacivairyukto mūrkhairdiṣṭyā dharāmyaham

9. 9

   किं नु मृत्योर्भयं नास्ति मां वक्तुं परुषं वचः

   यस्य मे शासतो जिह्वा प्रयच्छति शुभाशुभम्

   kiṃ nu mṛtyorbhayaṃ nāsti māṃ vaktuṃ paruṣaṃ vacaḥ

   yasya me śāsato jihvā prayacchati śubhāśubham

10. 10

    अप्येव दहनं स्पृष्ट्वा वने तिष्ठन्ति पादपाः

    राजदोषपरामृष्टास्तिष्ठन्ते नापराधिनः

    apyeva dahanaṃ spṛṣṭvā vane tiṣṭhanti pādapāḥ

    rājadoṣaparāmṛṣṭāstiṣṭhante nāparādhinaḥ

11. 11

    हन्यामहमिमौ पापौ शत्रुपक्षप्रशंसकौ

    यदि पूर्वोपकारैर्मे न क्रोधो मृदुतां व्रजेत्

    hanyāmahamimau pāpau śatrupakṣapraśaṃsakau

    yadi pūrvopakārairme na krodho mṛdutāṃ vrajet

12. 12

    अपध्वंसत गच्छध्वं संनिकर्षादितो मम

    न हि वां हन्तुमिच्छामि स्मरन्नुपकृतानि वाम्

    हतावेव कृतघ्नौ तौ मयि स्नेहपराङ्मुखौ

    apadhvaṃsata gacchadhvaṃ saṃnikarṣādito mama

    na hi vāṃ hantumicchāmi smarannupakṛtāni vām

    hatāveva kṛtaghnau tau mayi snehaparāṅmukhau

13. 13

    एवमुक्तौ तु सव्रीडौ तावुभौ शुकसारणौ

    रावणं जयशब्देन प्रतिनन्द्याभिनिःसृतौ

    evamuktau tu savrīḍau tāvubhau śukasāraṇau

    rāvaṇaṃ jayaśabdena pratinandyābhiniḥsṛtau

14. 14

    अब्रवीत्स दशग्रीवः समीपस्थं महोदरम्

    उपस्थापय शीघ्रं मे चारान्नीतिविशारदान्

    abravītsa daśagrīvaḥ samīpasthaṃ mahodaram

    upasthāpaya śīghraṃ me cārānnītiviśāradān

15. 15

    ततश्चराः संत्वरिताः प्राप्ताः पार्थिवशासनात्

    उपस्थिताः प्राञ्जलयो वर्धयित्वा जयाशिषा

    tataścarāḥ saṃtvaritāḥ prāptāḥ pārthivaśāsanāt

    upasthitāḥ prāñjalayo vardhayitvā jayāśiṣā

16. 16

    तानब्रवीत्ततो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः

    चारान्प्रत्ययिकाञ्शूरान्भक्तान्विगतसाध्वसान्

    tānabravīttato vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

    cārānpratyayikāñśūrānbhaktānvigatasādhvasān

17. 17

    इतो गच्छत रामस्य व्यवसायं परीक्षथ

    मन्त्रेष्वभ्यन्तरा येऽस्य प्रीत्या तेन समागताः

    ito gacchata rāmasya vyavasāyaṃ parīkṣatha

    mantreṣvabhyantarā ye'sya prītyā tena samāgatāḥ

18. 18

    कथं स्वपिति जागर्ति किमन्यच्च करिष्यति

    विज्ञाय निपुणं सर्वमागन्तव्यमशेषतः

    kathaṃ svapiti jāgarti kimanyacca kariṣyati

    vijñāya nipuṇaṃ sarvamāgantavyamaśeṣataḥ

19. 19

    चारेण विदितः शत्रुः पण्डितैर्वसुधाधिपैः

    युद्धे स्वल्पेन यत्नेन समासाद्य निरस्यते

    cāreṇa viditaḥ śatruḥ paṇḍitairvasudhādhipaiḥ

    yuddhe svalpena yatnena samāsādya nirasyate

20. 20

    चारास्तु ते तथेत्युक्त्वा प्रहृष्टा राक्षसेश्वरम्

    कृत्वा प्रदक्षिणं जग्मुर्यत्र रामः सलक्ष्मणः

    cārāstu te tathetyuktvā prahṛṣṭā rākṣaseśvaram

    kṛtvā pradakṣiṇaṃ jagmuryatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ

21. 21

    ते सुवेलस्य शैलस्य समीपे रामलक्ष्मणौ

    प्रच्छन्ना ददृशुर्गत्वा ससुग्रीवविभीषणौ

    te suvelasya śailasya samīpe rāmalakṣmaṇau

    pracchannā dadṛśurgatvā sasugrīvavibhīṣaṇau

22. 22

    ते तु धर्मात्मना दृष्टा राक्षसेन्द्रेण राक्षसाः

    विभीषणेन तत्रस्था निगृहीता यदृच्छया

    te tu dharmātmanā dṛṣṭā rākṣasendreṇa rākṣasāḥ

    vibhīṣaṇena tatrasthā nigṛhītā yadṛcchayā

23. 23

    वानरैरर्दितास्ते तु विक्रान्तैर्लघुविक्रमैः

    पुनर्लङ्कामनुप्राप्ताः श्वसन्तो नष्टचेतसः

    vānarairarditāste tu vikrāntairlaghuvikramaiḥ

    punarlaṅkāmanuprāptāḥ śvasanto naṣṭacetasaḥ

24. 24

    ततो दशग्रीवमुपस्थितास्ते चारा बहिर्नित्यचरा निशाचराः

    गिरेः सुवेलस्य समीपवासिनं न्यवेदयन्भीमबलं महाबलाः

    tato daśagrīvamupasthitāste cārā bahirnityacarā niśācarāḥ

    gireḥ suvelasya samīpavāsinaṃ nyavedayanbhīmabalaṃ mahābalāḥ