Sarga 82

39 shlokas

1. 1

   तानि नागसहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्

   रथानां चाग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः

   tāni nāgasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām

   rathānāṃ cāgnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ

2. 2

   राक्षसानां सहस्राणि गदापरिघयोधिनाम्

   काञ्चनध्वजचित्राणां शूराणां कामरूपिणाम्

   rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadāparighayodhinām

   kāñcanadhvajacitrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāmarūpiṇām

3. 3

   निहतानि शरैस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः

   रावणेन प्रयुक्तानि रामेणाक्लिष्टकर्मणा

   nihatāni śaraistīkṣṇaistaptakāñcanabhūṣaṇaiḥ

   rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

4. 4

   दृष्ट्वा श्रुत्वा च संभ्रान्ता हतशेषा निशाचराः

   राक्षस्यश्च समागम्य दीनाश्चिन्तापरिप्लुताः

   dṛṣṭvā śrutvā ca saṃbhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ

   rākṣasyaśca samāgamya dīnāścintāpariplutāḥ

5. 5

   विधवा हतपुत्राश्च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः

   राक्षस्यः सह संगम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन्

   vidhavā hataputrāśca krośantyo hatabāndhavāḥ

   rākṣasyaḥ saha saṃgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan

6. 6

   कथं शूर्पणखा वृद्धा कराला निर्णतोदरी

   आससाद वने रामं कन्दर्पमिव रूपिणम्

   kathaṃ śūrpaṇakhā vṛddhā karālā nirṇatodarī

   āsasāda vane rāmaṃ kandarpamiva rūpiṇam

7. 7

   सुकुमारं महासत्त्वं सर्वभूतहिते रतम्

   तं दृष्ट्वा लोकवध्या सा हीनरूपा प्रकामिता

   sukumāraṃ mahāsattvaṃ sarvabhūtahite ratam

   taṃ dṛṣṭvā lokavadhyā sā hīnarūpā prakāmitā

8. 8

   कथं सर्वगुणैर्हीना गुणवन्तं महौजसं

   सुमुखं दुर्मुखी रामं कामयामास राक्षसी

   kathaṃ sarvaguṇairhīnā guṇavantaṃ mahaujasaṃ

   sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ kāmayāmāsa rākṣasī

9. 9

   जनस्यास्याल्पभाग्यत्वात्पलिनी श्वेतमूर्धजा

   अकार्यमपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम्

   janasyāsyālpabhāgyatvātpalinī śvetamūrdhajā

   akāryamapahāsyaṃ ca sarvalokavigarhitam

10. 10

    राक्षसानां विनाशाय दूषणस्य खरस्य च

    चकाराप्रतिरूपा सा राघवस्य प्रधर्षणम्

    rākṣasānāṃ vināśāya dūṣaṇasya kharasya ca

    cakārāpratirūpā sā rāghavasya pradharṣaṇam

11. 11

    तन्निमित्तमिदं वैरं रावणेन कृतं महत्

    वधाय नीता सा सीता दशग्रीवेण रक्षसा

    tannimittamidaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat

    vadhāya nītā sā sītā daśagrīveṇa rakṣasā

12. 12

    न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम्

    बद्धं बलवता वैरमक्षयं राघवेण ह

    na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām

    baddhaṃ balavatā vairamakṣayaṃ rāghaveṇa ha

13. 13

    वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसं

    हतमेकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम्

    vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasaṃ

    hatamekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam

14. 14

    चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्

    निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः

    caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

    nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ

15. 15

    खरश्च निहतः संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा

    शरैरादित्यसंकाशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम्

    kharaśca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇastriśirāstathā

    śarairādityasaṃkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam

16. 16

    हतो योजनबाहुश्च कबन्धो रुधिराशनः

    क्रोधार्तो विनदन्सोऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम्

    hato yojanabāhuśca kabandho rudhirāśanaḥ

    krodhārto vinadanso'tha paryāptaṃ tannidarśanam

17. 17

    जघान बलिनं रामः सहस्रनयनात्मजम्

    वालिनं मेघसंकाशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम्

    jaghāna balinaṃ rāmaḥ sahasranayanātmajam

    vālinaṃ meghasaṃkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam

18. 18

    ऋश्यमूके वसञ्शैले दीनो भग्नमनोरथः

    सुग्रीवः स्थापितो राज्ये पर्याप्तं तन्निदर्शनम्

    ṛśyamūke vasañśaile dīno bhagnamanorathaḥ

    sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam

19. 19

    धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम्

    युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात्तस्य न रोचते

    dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam

    yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāttasya na rocate

20. 20

    विभीषणवचः कुर्याद्यदि स्म धनदानुजः

    श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का पुरी भवेत्

    vibhīṣaṇavacaḥ kuryādyadi sma dhanadānujaḥ

    śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet

21. 21

    कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम्

    प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते

    kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam

    priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate

22. 22

    मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः

    इत्येवं श्रूयते शब्दो राक्षसानां कुले कुले

    mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ

    ityevaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule

23. 23

    रथाश्चाश्वाश्च नागाश्च हताः शतसहस्रशः

    रणे रामेण शूरेण राक्षसाश्च पदातयः

    rathāścāśvāśca nāgāśca hatāḥ śatasahasraśaḥ

    raṇe rāmeṇa śūreṇa rākṣasāśca padātayaḥ

24. 24

    रुद्रो वा यदि वा विष्णुर्महेन्द्रो वा शतक्रतुः

    हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयमन्तकः

    rudro vā yadi vā viṣṇurmahendro vā śatakratuḥ

    hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayamantakaḥ

25. 25

    हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम्

    अपश्यन्त्यो भयस्यान्तमनाथा विलपामहे

    hatapravīrā rāmeṇa nirāśā jīvite vayam

    apaśyantyo bhayasyāntamanāthā vilapāmahe

26. 26

    रामहस्ताद्दशग्रीवः शूरो दत्तवरो युधि

    इदं भयं महाघोरमुत्पन्नं नावबुध्यते

    rāmahastāddaśagrīvaḥ śūro dattavaro yudhi

    idaṃ bhayaṃ mahāghoramutpannaṃ nāvabudhyate

27. 27

    न देवा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः

    उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे

    na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ

    upasṛṣṭaṃ paritrātuṃ śaktā rāmeṇa saṃyuge

28. 28

    उत्पाताश्चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे

    कथयिष्यन्ति रामेण रावणस्य निबर्हणम्

    utpātāścāpi dṛśyante rāvaṇasya raṇe raṇe

    kathayiṣyanti rāmeṇa rāvaṇasya nibarhaṇam

29. 29

    पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः

    रावणस्याभयं दत्तं मानुषेभ्यो न याचितम्

    pitāmahena prītena devadānavarākṣasaiḥ

    rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam

30. 30

    तदिदं मानुषान्मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम्

    जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च

    tadidaṃ mānuṣānmanye prāptaṃ niḥsaṃśayaṃ bhayam

    jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rakṣasāṃ rāvaṇasya ca