Sarga 17

40 shlokas

1. 1

   तद्वचः पथ्यमक्लीबं सारणेनाभिभाषितम्

   निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम्

   tadvacaḥ pathyamaklībaṃ sāraṇenābhibhāṣitam

   niśamya rāvaṇo rājā pratyabhāṣata sāraṇam

2. 2

   यदि मामभियुञ्जीरन्देवगन्धर्वदानवाः

   नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि

   yadi māmabhiyuñjīrandevagandharvadānavāḥ

   naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayādapi

3. 3

   त्वं तु सौम्य परित्रस्तो हरिभिर्निर्जितो भृशम्

   प्रतिप्रदानमद्यैव सीतायाः साधु मन्यसे

   को हि नाम सपत्नो मां समरे जेतुमर्हति

   tvaṃ tu saumya paritrasto haribhirnirjito bhṛśam

   pratipradānamadyaiva sītāyāḥ sādhu manyase

   ko hi nāma sapatno māṃ samare jetumarhati

4. 4

   इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः

   आरुरोह ततः श्रीमान्प्रासादं हिमपाण्डुरम्

   बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया

   ityuktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

   āruroha tataḥ śrīmānprāsādaṃ himapāṇḍuram

   bahutālasamutsedhaṃ rāvaṇo'tha didṛkṣayā

5. 5

   ताभ्यां चराभ्यां सहितो रावणः क्रोधमूर्छितः

   पश्यमानः समुद्रं च पर्वतांश्च वनानि च

   ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं प्लवंगमैः

   tābhyāṃ carābhyāṃ sahito rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ

   paśyamānaḥ samudraṃ ca parvatāṃśca vanāni ca

   dadarśa pṛthivīdeśaṃ susampūrṇaṃ plavaṃgamaiḥ

6. 6

   तदपारमसंख्येयं वानराणां महद्बलम्

   आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम्

   tadapāramasaṃkhyeyaṃ vānarāṇāṃ mahadbalam

   ālokya rāvaṇo rājā paripapraccha sāraṇam

7. 7

   एषां वानरमुख्यानां के शूराः के महाबलाः

   के पूर्वमभिवर्तन्ते महोत्साहाः समन्ततः

   eṣāṃ vānaramukhyānāṃ ke śūrāḥ ke mahābalāḥ

   ke pūrvamabhivartante mahotsāhāḥ samantataḥ

8. 8

   केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः

   सारणाचक्ष्व मे सर्वं के प्रधानाः प्लवंगमाः

   keṣāṃ śṛṇoti sugrīvaḥ ke vā yūthapayūthapāḥ

   sāraṇācakṣva me sarvaṃ ke pradhānāḥ plavaṃgamāḥ

9. 9

   सारणो राक्षसेन्द्रस्य वचनं परिपृच्छतः

   आचचक्षेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तांस्तु वनौकसः

   sāraṇo rākṣasendrasya vacanaṃ paripṛcchataḥ

   ācacakṣe'tha mukhyajño mukhyāṃstāṃstu vanaukasaḥ

10. 10

    एष योऽभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः

    यूथपानां सहस्राणां शतेन परिवारितः

    eṣa yo'bhimukho laṅkāṃ nardaṃstiṣṭhati vānaraḥ

    yūthapānāṃ sahasrāṇāṃ śatena parivāritaḥ

11. 11

    यस्य घोषेण महता सप्राकारा सतोरणा

    लङ्का प्रवेपते सर्वा सशैलवनकानना

    yasya ghoṣeṇa mahatā saprākārā satoraṇā

    laṅkā pravepate sarvā saśailavanakānanā

12. 12

    सर्वशाखामृगेन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः

    बलाग्रे तिष्ठते वीरो नीलो नामैष यूथपः

    sarvaśākhāmṛgendrasya sugrīvasya mahātmanaḥ

    balāgre tiṣṭhate vīro nīlo nāmaiṣa yūthapaḥ

13. 13

    बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति वीर्यवान्

    लङ्कामभिमुखः कोपादभीक्ष्णं च विजृम्भते

    bāhū pragṛhya yaḥ padbhyāṃ mahīṃ gacchati vīryavān

    laṅkāmabhimukhaḥ kopādabhīkṣṇaṃ ca vijṛmbhate

14. 14

    गिरिशृङ्गप्रतीकाशः पद्मकिञ्जल्कसंनिभः

    स्फोटयत्यभिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः

    giriśṛṅgapratīkāśaḥ padmakiñjalkasaṃnibhaḥ

    sphoṭayatyabhisaṃrabdho lāṅgūlaṃ ca punaḥ punaḥ

15. 15

    यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्तीव दिशो दश

    एष वानरराजेन सुग्रीवेणाभिषेचितः

    यौवराज्येऽङ्गदो नाम त्वामाह्वयति संयुगे

    yasya lāṅgūlaśabdena svanantīva diśo daśa

    eṣa vānararājena sugrīveṇābhiṣecitaḥ

    yauvarājye'ṅgado nāma tvāmāhvayati saṃyuge

16. 16

    ये तु विष्टभ्य गात्राणि क्ष्वेडयन्ति नदन्ति च

    उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन हरिपुंगवाः

    ye tu viṣṭabhya gātrāṇi kṣveḍayanti nadanti ca

    utthāya ca vijṛmbhante krodhena haripuṃgavāḥ

17. 17

    एते दुष्प्रसहा घोराश्चण्डाश्चण्डपराक्रमाः

    अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च

    ete duṣprasahā ghorāścaṇḍāścaṇḍaparākramāḥ

    aṣṭau śatasahasrāṇi daśakoṭiśatāni ca

18. 18

    य एनमनुगच्छन्ति वीराश्चन्दनवासिनः

    एष आशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

    ya enamanugacchanti vīrāścandanavāsinaḥ

    eṣa āśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum

19. 19

    श्वेतो रजतसंकाशः सबलो भीमविक्रमः

    बुद्धिमान्वानरः शूरस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

    śveto rajatasaṃkāśaḥ sabalo bhīmavikramaḥ

    buddhimānvānaraḥ śūrastriṣu lokeṣu viśrutaḥ

20. 20

    तूर्णं सुग्रीवमागम्य पुनर्गच्छति वानरः

    विभजन्वानरीं सेनामनीकानि प्रहर्षयन्

    tūrṇaṃ sugrīvamāgamya punargacchati vānaraḥ

    vibhajanvānarīṃ senāmanīkāni praharṣayan

21. 21

    यः पुरा गोमतीतीरे रम्यं पर्येति पर्वतम्

    नाम्ना संकोचनो नाम नानानगयुतो गिरिः

    yaḥ purā gomatītīre ramyaṃ paryeti parvatam

    nāmnā saṃkocano nāma nānānagayuto giriḥ

22. 22

    तत्र राज्यं प्रशास्त्येष कुमुदो नाम यूथपः

    योऽसौ शतसहस्राणां सहस्रं परिकर्षति

    tatra rājyaṃ praśāstyeṣa kumudo nāma yūthapaḥ

    yo'sau śatasahasrāṇāṃ sahasraṃ parikarṣati

23. 23

    यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः

    ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः

    yasya vālā bahuvyāmā dīrghalāṅgūlamāśritāḥ

    tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ

24. 24

    अदीनो रोषणश्चण्डः संग्राममभिकाङ्क्षति

    एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

    adīno roṣaṇaścaṇḍaḥ saṃgrāmamabhikāṅkṣati

    eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum

25. 25

    यस्त्वेष सिंहसंकाशः कपिलो दीर्घकेसरः

    निभृतः प्रेक्षते लङ्कां दिधक्षन्निव चक्षुषा

    yastveṣa siṃhasaṃkāśaḥ kapilo dīrghakesaraḥ

    nibhṛtaḥ prekṣate laṅkāṃ didhakṣanniva cakṣuṣā

26. 26

    विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम्

    राजन्सततमध्यास्ते रम्भो नामैष यूथपः

    vindhyaṃ kṛṣṇagiriṃ sahyaṃ parvataṃ ca sudarśanam

    rājansatatamadhyāste rambho nāmaiṣa yūthapaḥ

27. 27

    शतं शतसहस्राणां त्रिंशच्च हरियूथपाः

    परिवार्यानुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुमोजसा

    śataṃ śatasahasrāṇāṃ triṃśacca hariyūthapāḥ

    parivāryānugacchanti laṅkāṃ marditumojasā

28. 28

    यस्तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः

    न च संविजते मृत्योर्न च यूथाद्विधावति

    yastu karṇau vivṛṇute jṛmbhate ca punaḥ punaḥ

    na ca saṃvijate mṛtyorna ca yūthādvidhāvati

29. 29

    महाबलो वीतभयो रम्यं साल्वेयपर्वतम्

    राजन्सततमध्यास्ते शरभो नाम यूथपः

    mahābalo vītabhayo ramyaṃ sālveyaparvatam

    rājansatatamadhyāste śarabho nāma yūthapaḥ

30. 30

    एतस्य बलिनः सर्वे विहारा नाम यूथपाः

    राजञ्शतसहस्राणि चत्वारिंशत्तथैव च

    etasya balinaḥ sarve vihārā nāma yūthapāḥ

    rājañśatasahasrāṇi catvāriṃśattathaiva ca