Sarga 85

29 shlokas

1. 1

   हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे

   सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः

   hanyamāne bale tūrṇamanyonyaṃ te mahāmṛdhe

   sarasīva mahāgharme sūpakṣīṇe babhūvatuḥ

2. 2

   स्वबलस्य विघातेन विरूपाक्षवधेन च

   बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः

   svabalasya vighātena virūpākṣavadhena ca

   babhūva dviguṇaṃ kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

3. 3

   प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः

   बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम्

   prakṣīṇaṃ tu balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ valīmukhaiḥ

   babhūvāsya vyathā yuddhe prekṣya daivaviparyayam

4. 4

   उवाच च समीपस्थं महोदरमरिंदमम्

   अस्मिन्काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता

   uvāca ca samīpasthaṃ mahodaramariṃdamam

   asminkāle mahābāho jayāśā tvayi me sthitā

5. 5

   जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्

   भर्तृपिण्डस्य कालोऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम्

   jahi śatrucamūṃ vīra darśayādya parākramam

   bhartṛpiṇḍasya kālo'yaṃ nirveṣṭuṃ sādhu yudhyatām

6. 6

   एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रं महोदरः

   प्रविवेशारिसेनां स पतंग इव पावकम्

   evamuktastathetyuktvā rākṣasendraṃ mahodaraḥ

   praviveśārisenāṃ sa pataṃga iva pāvakam

7. 7

   ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः

   भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः

   tataḥ sa kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ mahābalaḥ

   bhartṛvākyena tejasvī svena vīryeṇa coditaḥ

8. 8

   प्रभग्नां समरे दृष्ट्वा वानराणां महाचमूम्

   अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम्

   prabhagnāṃ samare dṛṣṭvā vānarāṇāṃ mahācamūm

   abhidudrāva sugrīvo mahodaramanantaram

9. 9

   प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्

   चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीश्वरः

   pragṛhya vipulāṃ ghorāṃ mahīdharasamāṃ śilām

   cikṣepa ca mahātejāstadvadhāya harīśvaraḥ

10. 10

    तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः

    असंभ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम्

    tāmāpatantīṃ sahasā śilāṃ dṛṣṭvā mahodaraḥ

    asaṃbhrāntastato bāṇairnirbibheda durāsadām

11. 11

    रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा

    निपपात शिला भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम्

    rakṣasā tena bāṇaughairnikṛttā sā sahasradhā

    nipapāta śilā bhūmau gṛdhracakramivākulam

12. 12

    तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्छितः

    सालमुत्पाट्य चिक्षेप रक्षसे रणमूर्धनि

    शरैश्च विददारैनं शूरः परपुरंजयः

    tāṃ tu bhinnāṃ śilāṃ dṛṣṭvā sugrīvaḥ krodhamūrchitaḥ

    sālamutpāṭya cikṣepa rakṣase raṇamūrdhani

    śaraiśca vidadārainaṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ

13. 13

    स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि

    आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्

    परिघाग्रेण वेगेन जघानास्य हयोत्तमान्

    sa dadarśa tataḥ kruddhaḥ parighaṃ patitaṃ bhuvi

    āvidhya tu sa taṃ dīptaṃ parighaṃ tasya darśayan

    parighāgreṇa vegena jaghānāsya hayottamān

14. 14

    तस्माद्धतहयाद्वीरः सोऽवप्लुत्य महारथात्

    गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसोऽथ महोदरः

    tasmāddhatahayādvīraḥ so'vaplutya mahārathāt

    gadāṃ jagrāha saṃkruddho rākṣaso'tha mahodaraḥ

15. 15

    गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः

    नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ

    gadāparighahastau tau yudhi vīrau samīyatuḥ

    nardantau govṛṣaprakhyau ghanāviva savidyutau

16. 16

    आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः

    पपात स गदोद्भिन्नः परिघस्तस्य भूतले

    ājaghāna gadāṃ tasya parigheṇa harīśvaraḥ

    papāta sa gadodbhinnaḥ parighastasya bhūtale

17. 17

    ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्

    आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम्

    tato jagrāha tejasvī sugrīvo vasudhātalāt

    āyasaṃ musalaṃ ghoraṃ sarvato hemabhūṣitam

18. 18

    तं समुद्यम्य चिक्षेप सोऽप्यन्यां व्याक्षिपद्गदाम्

    भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुर्धरणीतले

    taṃ samudyamya cikṣepa so'pyanyāṃ vyākṣipadgadām

    bhinnāvanyonyamāsādya petaturdharaṇītale

19. 19

    ततो भग्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः

    तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ

    tato bhagnapraharaṇau muṣṭibhyāṃ tau samīyatuḥ

    tejobalasamāviṣṭau dīptāviva hutāśanau

20. 20

    जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नेदतुश्च पुनः पुनः

    तलैश्चान्योन्यमाहत्य पेततुर्धरणीतले

    jaghnatustau tadānyonyaṃ nedatuśca punaḥ punaḥ

    talaiścānyonyamāhatya petaturdharaṇītale

21. 21

    उत्पेततुस्ततस्तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्

    भुजैश्चिक्षेपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ

    utpetatustatastūrṇaṃ jaghnatuśca parasparam

    bhujaiścikṣepaturvīrāvanyonyamaparājitau

22. 22

    आजहार तदा खड्गमदूरपरिवर्तिनम्

    राक्षसश्चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः

    ājahāra tadā khaḍgamadūraparivartinam

    rākṣasaścarmaṇā sārdhaṃ mahāvego mahodaraḥ

23. 23

    तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह

    जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः

    tathaiva ca mahākhaḍgaṃ carmaṇā patitaṃ saha

    jagrāha vānaraśreṣṭhaḥ sugrīvo vegavattaraḥ

24. 24

    तौ तु रोषपरीताङ्गौ नर्दन्तावभ्यधावताम्

    उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ

    tau tu roṣaparītāṅgau nardantāvabhyadhāvatām

    udyatāsī raṇe hṛṣṭau yudhi śastraviśāradau

25. 25

    दक्षिणं मण्डलं चोभौ तौ तूर्णं संपरीयतुः

    अन्योन्यमभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ

    dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ cobhau tau tūrṇaṃ saṃparīyatuḥ

    anyonyamabhisaṃkruddhau jaye praṇihitāvubhau

26. 26

    स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः

    महाचर्मणि तं खड्गं पातयामास दुर्मतिः

    sa tu śūro mahāvego vīryaślāghī mahodaraḥ

    mahācarmaṇi taṃ khaḍgaṃ pātayāmāsa durmatiḥ

27. 27

    लग्नमुत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः

    जहार सशिरस्त्राणं कुण्डलोपहितं शिरः

    lagnamutkarṣataḥ khaḍgaṃ khaḍgena kapikuñjaraḥ

    jahāra saśirastrāṇaṃ kuṇḍalopahitaṃ śiraḥ

28. 28

    निकृत्तशिरसस्तस्य पतितस्य महीतले

    तद्बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न तिष्ठति

    nikṛttaśirasastasya patitasya mahītale

    tadbalaṃ rākṣasendrasya dṛṣṭvā tatra na tiṣṭhati

29. 29

    हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः

    चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः

    hatvā taṃ vānaraiḥ sārdhaṃ nanāda mudito hariḥ

    cukrodha ca daśagrīvo babhau hṛṣṭaśca rāghavaḥ