Sarga 53

50 shlokas

1. 1

   स तथोक्तस्तु निर्भर्त्स्य कुम्भकर्णो महोदरम्

   अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठं भ्रातरं रावणं ततः

   sa tathoktastu nirbhartsya kumbhakarṇo mahodaram

   abravīdrākṣasaśreṣṭhaṃ bhrātaraṃ rāvaṇaṃ tataḥ

2. 2

   सोऽहं तव भयं घोरं वधात्तस्य दुरात्मनः

   रामस्याद्य प्रमार्जामि निर्वैरस्त्वं सुखीभव

   so'haṃ tava bhayaṃ ghoraṃ vadhāttasya durātmanaḥ

   rāmasyādya pramārjāmi nirvairastvaṃ sukhībhava

3. 3

   गर्जन्ति न वृथा शूरा निर्जला इव तोयदाः

   पश्य संपाद्यमानं तु गर्जितं युधि कर्मणा

   garjanti na vṛthā śūrā nirjalā iva toyadāḥ

   paśya saṃpādyamānaṃ tu garjitaṃ yudhi karmaṇā

4. 4

   न मर्षयति चात्मानं संभावयति नात्मना

   अदर्शयित्वा शूरास्तु कर्म कुर्वन्ति दुष्करम्

   na marṣayati cātmānaṃ saṃbhāvayati nātmanā

   adarśayitvā śūrāstu karma kurvanti duṣkaram

5. 5

   विक्लवानामबुद्धीनां राज्ञां पण्डितमानिनाम्

   शृण्वतामादित इदं त्वद्विधानां महोदर

   viklavānāmabuddhīnāṃ rājñāṃ paṇḍitamāninām

   śṛṇvatāmādita idaṃ tvadvidhānāṃ mahodara

6. 6

   युद्धे कापुरुषैर्नित्यं भवद्भिः प्रियवादिभिः

   राजानमनुगच्छद्भिः कृत्यमेतद्विनाशितम्

   yuddhe kāpuruṣairnityaṃ bhavadbhiḥ priyavādibhiḥ

   rājānamanugacchadbhiḥ kṛtyametadvināśitam

7. 7

   राजशेषा कृता लङ्का क्षीणः कोशो बलं हतम्

   राजानमिममासाद्य सुहृच्चिह्नममित्रकम्

   rājaśeṣā kṛtā laṅkā kṣīṇaḥ kośo balaṃ hatam

   rājānamimamāsādya suhṛccihnamamitrakam

8. 8

   एष निर्याम्यहं युद्धमुद्यतः शत्रुनिर्जये

   दुर्नयं भवतामद्य समीकर्तुं महाहवे

   eṣa niryāmyahaṃ yuddhamudyataḥ śatrunirjaye

   durnayaṃ bhavatāmadya samīkartuṃ mahāhave

9. 9

   एवमुक्तवतो वाक्यं कुम्भकर्णस्य धीमतः

   प्रत्युवाच ततो वाक्यं प्रहसन्राक्षसाधिपः

   evamuktavato vākyaṃ kumbhakarṇasya dhīmataḥ

   pratyuvāca tato vākyaṃ prahasanrākṣasādhipaḥ

10. 10

    महोदरोऽयं रामात्तु परित्रस्तो न संशयः

    न हि रोचयते तात युद्धं युद्धविशारद

    mahodaro'yaṃ rāmāttu paritrasto na saṃśayaḥ

    na hi rocayate tāta yuddhaṃ yuddhaviśārada

11. 11

    कश्चिन्मे त्वत्समो नास्ति सौहृदेन बलेन च

    गच्छ शत्रुवधाय त्वं कुम्भकर्ण जयाय च

    kaścinme tvatsamo nāsti sauhṛdena balena ca

    gaccha śatruvadhāya tvaṃ kumbhakarṇa jayāya ca

12. 12

    आददे निशितं शूलं वेगाच्छत्रुनिबर्हणः

    सर्वकालायसं दीप्तं तप्तकाञ्चनभूषणम्

    ādade niśitaṃ śūlaṃ vegācchatrunibarhaṇaḥ

    sarvakālāyasaṃ dīptaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam

13. 13

    इन्द्राशनिसमं भीमं वज्रप्रतिमगौरवम्

    देवदानवगन्धर्वयक्षकिंनरसूदनम्

    indrāśanisamaṃ bhīmaṃ vajrapratimagauravam

    devadānavagandharvayakṣakiṃnarasūdanam

14. 14

    रक्तमाल्यमहादाम स्वतश्चोद्गतपावकम्

    आदाय निशितं शूलं शत्रुशोणितरञ्जितम्

    कुम्भकर्णो महातेजा रावणं वाक्यमब्रवीत्

    raktamālyamahādāma svataścodgatapāvakam

    ādāya niśitaṃ śūlaṃ śatruśoṇitarañjitam

    kumbhakarṇo mahātejā rāvaṇaṃ vākyamabravīt

15. 15

    गमिष्याम्यहमेकाकी तिष्ठत्विह बलं महत्

    अद्य तान्क्षुधितः क्रुद्धो भक्षयिष्यामि वानरान्

    gamiṣyāmyahamekākī tiṣṭhatviha balaṃ mahat

    adya tānkṣudhitaḥ kruddho bhakṣayiṣyāmi vānarān

16. 16

    कुम्भकर्णवचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्

    सैन्यैः परिवृतो गच्छ शूलमुद्गलपाणिभिः

    kumbhakarṇavacaḥ śrutvā rāvaṇo vākyamabravīt

    sainyaiḥ parivṛto gaccha śūlamudgalapāṇibhiḥ

17. 17

    वानरा हि महात्मानः शीघ्राश्च व्यवसायिनः

    एकाकिनं प्रमत्तं वा नयेयुर्दशनैः क्षयम्

    vānarā hi mahātmānaḥ śīghrāśca vyavasāyinaḥ

    ekākinaṃ pramattaṃ vā nayeyurdaśanaiḥ kṣayam

18. 18

    तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैः परिवृतो व्रज

    रक्षसामहितं सर्वं शत्रुपक्षं निसूदय

    tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥ parivṛto vraja

    rakṣasāmahitaṃ sarvaṃ śatrupakṣaṃ nisūdaya

19. 19

    अथासनात्समुत्पत्य स्रजं मणिकृतान्तराम्

    आबबन्ध महातेजाः कुम्भकर्णस्य रावणः

    athāsanātsamutpatya srajaṃ maṇikṛtāntarām

    ābabandha mahātejāḥ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ

20. 20

    अङ्गदानङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च

    हारं च शशिसंकाशमाबबन्ध महात्मनः

    aṅgadānaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca

    hāraṃ ca śaśisaṃkāśamābabandha mahātmanaḥ

21. 21

    दिव्यानि च सुगन्धीनि माल्यदामानि रावणः

    श्रोत्रे चासज्जयामास श्रीमती चास्य कुण्डले

    divyāni ca sugandhīni mālyadāmāni rāvaṇaḥ

    śrotre cāsajjayāmāsa śrīmatī cāsya kuṇḍale

22. 22

    काञ्चनाङ्गदकेयूरो निष्काभरणभूषितः

    कुम्भकर्णो बृहत्कर्णः सुहुतोऽग्निरिवाबभौ

    kāñcanāṅgadakeyūro niṣkābharaṇabhūṣitaḥ

    kumbhakarṇo bṛhatkarṇaḥ suhuto'gnirivābabhau

23. 23

    श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन विराजितः

    अमृतोत्पादने नद्धो भुजंगेनेव मन्दरः

    śroṇīsūtreṇa mahatā mecakena virājitaḥ

    amṛtotpādane naddho bhujaṃgeneva mandaraḥ

24. 24

    स काञ्चनं भारसहं निवातं विद्युत्प्रभं दीप्तमिवात्मभासा

    आबध्यमानः कवचं रराज संध्याभ्रसंवीत इवाद्रिराजः

    sa kāñcanaṃ bhārasahaṃ nivātaṃ vidyutprabhaṃ dīptamivātmabhāsā

    ābadhyamānaḥ kavacaṃ rarāja saṃdhyābhrasaṃvīta ivādrirājaḥ

25. 25

    सर्वाभरणनद्धाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः

    त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ

    sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ

    trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau

26. 26

    भ्रातरं सम्परिष्वज्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्

    प्रणम्य शिरसा तस्मै सम्प्रतस्थे महाबलः

    तमाशीर्भिः प्रशस्ताभिः प्रेषयामास रावणः

    bhrātaraṃ sampariṣvajya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam

    praṇamya śirasā tasmai sampratasthe mahābalaḥ

    tamāśīrbhiḥ praśastābhiḥ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ

27. 27

    शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सैन्यैश्चापि वरायुधैः

    तं गजैश्च तुरंगैश्च स्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः

    अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम्

    śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ sainyaiścāpi varāyudhaiḥ

    taṃ gajaiśca turaṃgaiśca syandanaiścāmbudasvanaiḥ

    anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam

28. 28

    सर्पैरुष्ट्रैः खरैरश्वैः सिंहद्विपमृगद्विजैः

    अनुजग्मुश्च तं घोरं कुम्भकर्णं महाबलम्

    sarpairuṣṭraiḥ kharairaśvaiḥ siṃhadvipamṛgadvijaiḥ

    anujagmuśca taṃ ghoraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam

29. 29

    स पुष्पवर्णैरवकीर्यमाणो धृतातपत्रः शितशूलपाणिः

    मदोत्कटः शोणितगन्धमत्तो विनिर्ययौ दानवदेवशत्रुः

    sa puṣpavarṇairavakīryamāṇo dhṛtātapatraḥ śitaśūlapāṇiḥ

    madotkaṭaḥ śoṇitagandhamatto viniryayau dānavadevaśatruḥ

30. 30

    पदातयश्च बहवो महानादा महाबलाः

    अन्वयू राक्षसा भीमा भीमाक्षाः शस्त्रपाणयः

    padātayaśca bahavo mahānādā mahābalāḥ

    anvayū rākṣasā bhīmā bhīmākṣāḥ śastrapāṇayaḥ