Sarga 80

57 shlokas

1. 1

   ततः पौलस्त्यसचिवाः श्रुत्वा चेन्द्रजितं हतम्

   आचचक्षुरभिज्ञाय दशग्रीवाय सव्यथाः

   tataḥ paulastyasacivāḥ śrutvā cendrajitaṃ hatam

   ācacakṣurabhijñāya daśagrīvāya savyathāḥ

2. 2

   युद्धे हतो महाराज लक्ष्मणेन तवात्मजः

   विभीषणसहायेन मिषतां नो महाद्युते

   yuddhe hato mahārāja lakṣmaṇena tavātmajaḥ

   vibhīṣaṇasahāyena miṣatāṃ no mahādyute

3. 3

   शूरः शूरेण संगम्य संयुगेष्वपराजितः

   लक्ष्मणेन हतः शूरः पुत्रस्ते विबुधेन्द्रजित्

   śūraḥ śūreṇa saṃgamya saṃyugeṣvaparājitaḥ

   lakṣmaṇena hataḥ śūraḥ putraste vibudhendrajit

4. 4

   स तं प्रतिभयं श्रुत्वा वधं पुत्रस्य दारुणम्

   घोरमिन्द्रजितः संख्ये कश्मलं प्राविशन्महत्

   sa taṃ pratibhayaṃ śrutvā vadhaṃ putrasya dāruṇam

   ghoramindrajitaḥ saṃkhye kaśmalaṃ prāviśanmahat

5. 5

   उपलभ्य चिरात्संज्ञां राजा राक्षसपुंगवः

   पुत्रशोकार्दितो दीनो विललापाकुलेन्द्रियः

   upalabhya cirātsaṃjñāṃ rājā rākṣasapuṃgavaḥ

   putraśokārdito dīno vilalāpākulendriyaḥ

6. 6

   हा राक्षसचमूमुख्य मम वत्स महारथ

   जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशं गतः

   hā rākṣasacamūmukhya mama vatsa mahāratha

   jitvendraṃ kathamadya tvaṃ lakṣmaṇasya vaśaṃ gataḥ

7. 7

   ननु त्वमिषुभिः क्रुद्धो भिन्द्याः कालान्तकावपि

   मन्दरस्यापि शृङ्गाणि किं पुनर्लक्ष्मणं रणे

   nanu tvamiṣubhiḥ kruddho bhindyāḥ kālāntakāvapi

   mandarasyāpi śṛṅgāṇi kiṃ punarlakṣmaṇaṃ raṇe

8. 8

   अद्य वैवस्वतो राजा भूयो बहुमतो मम

   येनाद्य त्वं महाबाहो संयुक्तः कालधर्मणा

   adya vaivasvato rājā bhūyo bahumato mama

   yenādya tvaṃ mahābāho saṃyuktaḥ kāladharmaṇā

9. 9

   एष पन्थाः सुयोधानां सर्वामरगणेष्वपि

   यः कृते हन्यते भर्तुः स पुमान्स्वर्गमृच्छति

   eṣa panthāḥ suyodhānāṃ sarvāmaragaṇeṣvapi

   yaḥ kṛte hanyate bhartuḥ sa pumānsvargamṛcchati

10. 10

    अद्य देवगणाः सर्वे लोकपालास्तथर्षयः

    हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा सुखं स्वप्स्यन्ति निर्भयाः

    adya devagaṇāḥ sarve lokapālāstatharṣayaḥ

    hatamindrajitaṃ dṛṣṭvā sukhaṃ svapsyanti nirbhayāḥ

11. 11

    अद्य लोकास्त्रयः कृत्स्नाः पृथिवी च सकानना

    एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति मे

    adya lokāstrayaḥ kṛtsnāḥ pṛthivī ca sakānanā

    ekenendrajitā hīnā śūnyeva pratibhāti me

12. 12

    अद्य नैरृतकन्यानां श्रोष्याम्यन्तःपुरे रवम्

    करेणुसंघस्य यथा निनादं गिरिगह्वरे

    adya nairṛtakanyānāṃ śroṣyāmyantaḥpure ravam

    kareṇusaṃghasya yathā ninādaṃ girigahvare

13. 13

    यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परंतप

    मातरं मां च भार्यां च क्व गतोऽसि विहाय नः

    yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca paraṃtapa

    mātaraṃ māṃ ca bhāryāṃ ca kva gato'si vihāya naḥ

14. 14

    मम नाम त्वया वीर गतस्य यमसादनम्

    प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे

    mama nāma tvayā vīra gatasya yamasādanam

    pretakāryāṇi kāryāṇi viparīte hi vartase

15. 15

    स त्वं जीवति सुग्रीवे राघवे च सलक्ष्मणे

    मम शल्यमनुद्धृत्य क्व गतोऽसि विहाय नः

    sa tvaṃ jīvati sugrīve rāghave ca salakṣmaṇe

    mama śalyamanuddhṛtya kva gato'si vihāya naḥ

16. 16

    एवमादिविलापार्तं रावणं राक्षसाधिपम्

    आविवेश महान्कोपः पुत्रव्यसनसंभवः

    evamādivilāpārtaṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

    āviveśa mahānkopaḥ putravyasanasaṃbhavaḥ

17. 17

    घोरं प्रकृत्या रूपं तत्तस्य क्रोधाग्निमूर्छितम्

    बभूव रूपं रुद्रस्य क्रुद्धस्येव दुरासदम्

    ghoraṃ prakṛtyā rūpaṃ tattasya krodhāgnimūrchitam

    babhūva rūpaṃ rudrasya kruddhasyeva durāsadam

18. 18

    तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नस्रबिन्दवः

    दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः

    tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannasrabindavaḥ

    dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣaḥ snehabindavaḥ

19. 19

    दन्तान्विदशतस्तस्य श्रूयते दशनस्वनः

    यन्त्रस्यावेष्ट्यमानस्य महतो दानवैरिव

    dantānvidaśatastasya śrūyate daśanasvanaḥ

    yantrasyāveṣṭyamānasya mahato dānavairiva

20. 20

    कालाग्निरिव संक्रुद्धो यां यां दिशमवैक्षत

    तस्यां तस्यां भयत्रस्ता राक्षसाः संनिलिल्यिरे

    kālāgniriva saṃkruddho yāṃ yāṃ diśamavaikṣata

    tasyāṃ tasyāṃ bhayatrastā rākṣasāḥ saṃnililyire

21. 21

    तमन्तकमिव क्रुद्धं चराचरचिखादिषुम्

    वीक्षमाणं दिशः सर्वा राक्षसा नोपचक्रमुः

    tamantakamiva kruddhaṃ carācaracikhādiṣum

    vīkṣamāṇaṃ diśaḥ sarvā rākṣasā nopacakramuḥ

22. 22

    ततः परमसंक्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः

    अब्रवीद्रक्षसां मध्ये संस्तम्भयिषुराहवे

    tataḥ paramasaṃkruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

    abravīdrakṣasāṃ madhye saṃstambhayiṣurāhave

23. 23

    मया वर्षसहस्राणि चरित्वा दुश्चरं तपः

    तेषु तेष्ववकाशेषु स्वयम्भूः परितोषितः

    mayā varṣasahasrāṇi caritvā duścaraṃ tapaḥ

    teṣu teṣvavakāśeṣu svayambhūḥ paritoṣitaḥ

24. 24

    तस्यैव तपसो व्युष्ट्या प्रसादाच्च स्वयम्भुवः

    नासुरेभ्यो न देवेभ्यो भयं मम कदाचन

    tasyaiva tapaso vyuṣṭyā prasādācca svayambhuvaḥ

    nāsurebhyo na devebhyo bhayaṃ mama kadācana

25. 25

    कवचं ब्रह्मदत्तं मे यदादित्यसमप्रभम्

    देवासुरविमर्देषु न भिन्नं वज्रशक्तिभिः

    kavacaṃ brahmadattaṃ me yadādityasamaprabham

    devāsuravimardeṣu na bhinnaṃ vajraśaktibhiḥ

26. 26

    तेन मामद्य संयुक्तं रथस्थमिह संयुगे

    प्रतीयात्कोऽद्य मामाजौ साक्षादपि पुरंदरः

    tena māmadya saṃyuktaṃ rathasthamiha saṃyuge

    pratīyātko'dya māmājau sākṣādapi puraṃdaraḥ

27. 27

    यत्तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्

    देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयम्भुवा

    yattadābhiprasannena saśaraṃ kārmukaṃ mahat

    devāsuravimardeṣu mama dattaṃ svayambhuvā

28. 28

    अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां महत्

    रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे

    adya tūryaśatairbhīmaṃ dhanurutthāpyatāṃ mahat

    rāmalakṣmaṇayoreva vadhāya paramāhave

29. 29

    स पुत्रवधसंतप्तः शूरः क्रोधवशं गतः

    समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत

    sa putravadhasaṃtaptaḥ śūraḥ krodhavaśaṃ gataḥ

    samīkṣya rāvaṇo buddhyā sītāṃ hantuṃ vyavasyata

30. 30

    प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनान्

    दीनो दीनस्वरान्सर्वांस्तानुवाच निशाचरान्

    pratyavekṣya tu tāmrākṣaḥ sughoro ghoradarśanān

    dīno dīnasvarānsarvāṃstānuvāca niśācarān