Sarga 18

42 shlokas

1. 1

   तांस्तु तेऽहं प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान्

   राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम्

   tāṃstu te'haṃ pravakṣyāmi prekṣamāṇasya yūthapān

   rāghavārthe parākrāntā ye na rakṣanti jīvitam

2. 2

   स्निग्धा यस्य बहुश्यामा बाला लाङ्गूलमाश्रिताः

   ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा घोरकर्मणः

   snigdhā yasya bahuśyāmā bālā lāṅgūlamāśritāḥ

   tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ

3. 3

   प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः

   पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते हरो नामैष यूथपः

   pragṛhītāḥ prakāśante sūryasyeva marīcayaḥ

   pṛthivyāṃ cānukṛṣyante haro nāmaiṣa yūthapaḥ

4. 4

   यं पृष्ठतोऽनुगच्छन्ति शतशोऽथ सहस्रशः

   द्रुमानुद्यम्य सहिता लङ्कारोहणतत्पराः

   yaṃ pṛṣṭhato'nugacchanti śataśo'tha sahasraśaḥ

   drumānudyamya sahitā laṅkārohaṇatatparāḥ

5. 5

   एष कोटीसहस्रेण वानराणां महौजसाम्

   आकाङ्क्षते त्वां संग्रामे जेतुं परपुरंजय

   eṣa koṭīsahasreṇa vānarāṇāṃ mahaujasām

   ākāṅkṣate tvāṃ saṃgrāme jetuṃ parapuraṃjaya

6. 6

   नीलानिव महामेघांस्तिष्ठतो यांस्तु पश्यसि

   असिताञ्जनसंकाशान्युद्धे सत्यपराक्रमान्

   nīlāniva mahāmeghāṃstiṣṭhato yāṃstu paśyasi

   asitāñjanasaṃkāśānyuddhe satyaparākramān

7. 7

   नखदंष्ट्रायुधान्वीरांस्तीक्ष्णकोपान्भयावहान्

   असंख्येयाननिर्देश्यान्परं पारमिवोदधेः

   nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrāṃstīkṣṇakopānbhayāvahān

   asaṃkhyeyānanirdeśyānparaṃ pāramivodadheḥ

8. 8

   पर्वतेषु च ये केचिद्विषमेषु नदीषु च

   एते त्वामभिवर्तन्ते राजन्नृक्षाः सुदारुणाः

   parvateṣu ca ye kecidviṣameṣu nadīṣu ca

   ete tvāmabhivartante rājannṛkṣāḥ sudāruṇāḥ

9. 9

   एषां मध्ये स्थितो राजन्भीमाक्षो भीमदर्शनः

   पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात्परिवारितः

   eṣāṃ madhye sthito rājanbhīmākṣo bhīmadarśanaḥ

   parjanya iva jīmūtaiḥ samantātparivāritaḥ

10. 10

    ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठमध्यास्ते नर्मदां पिबन्

    सर्वर्क्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः

    ṛkṣavantaṃ giriśreṣṭhamadhyāste narmadāṃ piban

    sarvarkṣāṇāmadhipatirdhūmro nāmaiṣa yūthapaḥ

11. 11

    यवीयानस्य तु भ्राता पश्यैनं पर्वतोपमम्

    भ्रात्रा समानो रूपेण विशिष्टस्तु पराक्रमे

    yavīyānasya tu bhrātā paśyainaṃ parvatopamam

    bhrātrā samāno rūpeṇa viśiṣṭastu parākrame

12. 12

    स एष जाम्बवान्नाम महायूथपयूथपः

    प्रशान्तो गुरुवर्ती च सम्प्रहारेष्वमर्षणः

    sa eṣa jāmbavānnāma mahāyūthapayūthapaḥ

    praśānto guruvartī ca samprahāreṣvamarṣaṇaḥ

13. 13

    एतेन साह्यं सुमहत्कृतं शक्रस्य धीमता

    देवासुरे जाम्बवता लब्धाश्च बहवो वराः

    etena sāhyaṃ sumahatkṛtaṃ śakrasya dhīmatā

    devāsure jāmbavatā labdhāśca bahavo varāḥ

14. 14

    आरुह्य पर्वताग्रेभ्यो महाभ्रविपुलाः शिलाः

    मुञ्चन्ति विपुलाकारा न मृत्योरुद्विजन्ति च

    āruhya parvatāgrebhyo mahābhravipulāḥ śilāḥ

    muñcanti vipulākārā na mṛtyorudvijanti ca

15. 15

    राक्षसानां च सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः

    एतस्य सैन्ये बहवो विचरन्त्यग्नितेजसः

    rākṣasānāṃ ca sadṛśāḥ piśācānāṃ ca romaśāḥ

    etasya sainye bahavo vicarantyagnitejasaḥ

16. 16

    यं त्वेनमभिसंरब्धं प्लवमानमिव स्थितम्

    प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे स्थितं यूथपयूथपम्

    yaṃ tvenamabhisaṃrabdhaṃ plavamānamiva sthitam

    prekṣante vānarāḥ sarve sthitaṃ yūthapayūthapam

17. 17

    एष राजन्सहस्राक्षं पर्युपास्ते हरीश्वरः

    बलेन बलसम्पन्नो रम्भो नामैष यूथपः

    eṣa rājansahasrākṣaṃ paryupāste harīśvaraḥ

    balena balasampanno rambho nāmaiṣa yūthapaḥ

18. 18

    यः स्थितं योजने शैलं गच्छन्पार्श्वेन सेवते

    ऊर्ध्वं तथैव कायेन गतः प्राप्नोति योजनम्

    yaḥ sthitaṃ yojane śailaṃ gacchanpārśvena sevate

    ūrdhvaṃ tathaiva kāyena gataḥ prāpnoti yojanam

19. 19

    यस्मान्न परमं रूपं चतुष्पादेषु विद्यते

    श्रुतः संनादनो नाम वानराणां पितामहः

    yasmānna paramaṃ rūpaṃ catuṣpādeṣu vidyate

    śrutaḥ saṃnādano nāma vānarāṇāṃ pitāmahaḥ

20. 20

    येन युद्धं तदा दत्तं रणे शक्रस्य धीमता

    पराजयश्च न प्राप्तः सोऽयं यूथपयूथपः

    यस्य विक्रममाणस्य शक्रस्येव पराक्रमः

    yena yuddhaṃ tadā dattaṃ raṇe śakrasya dhīmatā

    parājayaśca na prāptaḥ so'yaṃ yūthapayūthapaḥ

    yasya vikramamāṇasya śakrasyeva parākramaḥ

21. 21

    एष गन्धर्वकन्यायामुत्पन्नः कृष्णवर्त्मना

    पुरा देवासुरे युद्धे साह्यार्थं त्रिदिवौकसाम्

    eṣa gandharvakanyāyāmutpannaḥ kṛṣṇavartmanā

    purā devāsure yuddhe sāhyārthaṃ tridivaukasām

22. 22

    यस्य वैश्रवणो राजा जम्बूमुपनिषेवते

    यो राजा पर्वतेन्द्राणां बहुकिंनरसेविनाम्

    yasya vaiśravaṇo rājā jambūmupaniṣevate

    yo rājā parvatendrāṇāṃ bahukiṃnarasevinām

23. 23

    विहारसुखदो नित्यं भ्रातुस्ते राक्षसाधिप

    तत्रैष वसति श्रीमान्बलवान्वानरर्षभः

    युद्धेष्वकत्थनो नित्यं क्रथनो नाम यूथपः

    vihārasukhado nityaṃ bhrātuste rākṣasādhipa

    tatraiṣa vasati śrīmānbalavānvānararṣabhaḥ

    yuddheṣvakatthano nityaṃ krathano nāma yūthapaḥ

24. 24

    वृतः कोटिसहस्रेण हरीणां समुपस्थितः

    एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम्

    vṛtaḥ koṭisahasreṇa harīṇāṃ samupasthitaḥ

    eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum

25. 25

    यो गङ्गामनु पर्येति त्रासयन्हस्तियूथपान्

    हस्तिनां वानराणां च पूर्ववैरमनुस्मरन्

    yo gaṅgāmanu paryeti trāsayanhastiyūthapān

    hastināṃ vānarāṇāṃ ca pūrvavairamanusmaran

26. 26

    एष यूथपतिर्नेता गच्छन्गिरिगुहाशयः

    हरीणां वाहिनीमुख्यो नदीं हैमवतीमनु

    eṣa yūthapatirnetā gacchangiriguhāśayaḥ

    harīṇāṃ vāhinīmukhyo nadīṃ haimavatīmanu

27. 27

    उशीरबीजमाश्रित्य पर्वतं मन्दरोपमम्

    रमते वानरश्रेष्ठो दिवि शक्र इव स्वयम्

    uśīrabījamāśritya parvataṃ mandaropamam

    ramate vānaraśreṣṭho divi śakra iva svayam

28. 28

    एनं शतसहस्राणां सहस्रमभिवर्तते

    एष दुर्मर्षणो राजन्प्रमाथी नाम यूथपः

    enaṃ śatasahasrāṇāṃ sahasramabhivartate

    eṣa durmarṣaṇo rājanpramāthī nāma yūthapaḥ

29. 29

    वातेनेवोद्धतं मेघं यमेनमनुपश्यसि

    विवर्तमानं बहुशो यत्रैतद्बहुलं रजः

    vātenevoddhataṃ meghaṃ yamenamanupaśyasi

    vivartamānaṃ bahuśo yatraitadbahulaṃ rajaḥ

30. 30

    एतेऽसितमुखा घोरा गोलाङ्गूला महाबलाः

    शतं शतसहस्राणि दृष्ट्वा वै सेतुबन्धनम्

    ete'sitamukhā ghorā golāṅgūlā mahābalāḥ

    śataṃ śatasahasrāṇi dṛṣṭvā vai setubandhanam