Sarga 89

34 shlokas

1. 1

   स दत्त्वा तुमुलं युद्धं रावणस्य दुरात्मनः

   विसृजन्नेव बाणौघान्सुषेणं वाक्यमब्रवीत्

   sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ

   visṛjanneva bāṇaughānsuṣeṇaṃ vākyamabravīt

2. 2

   एष रावणवेगेन लक्ष्मणः पतितः क्षितौ

   सर्पवद्वेष्टते वीरो मम शोकमुदीरयन्

   eṣa rāvaṇavegena lakṣmaṇaḥ patitaḥ kṣitau

   sarpavadveṣṭate vīro mama śokamudīrayan

3. 3

   शोणितार्द्रमिमं वीरं प्राणैरिष्टतरं मम

   पश्यतो मम का शक्तिर्योद्धुं पर्याकुलात्मनः

   śoṇitārdramimaṃ vīraṃ prāṇairiṣṭataraṃ mama

   paśyato mama kā śaktiryoddhuṃ paryākulātmanaḥ

4. 4

   अयं स समरश्लाघी भ्राता मे शुभलक्षणः

   यदि पञ्चत्वमापन्नः प्राणैर्मे किं सुखेन वा

   ayaṃ sa samaraślāghī bhrātā me śubhalakṣaṇaḥ

   yadi pañcatvamāpannaḥ prāṇairme kiṃ sukhena vā

5. 5

   लज्जतीव हि मे वीर्यं भ्रश्यतीव कराद्धनुः

   सायका व्यवसीदन्ति दृष्टिर्बाष्पवशं गता

   चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षा चोपजायते

   lajjatīva hi me vīryaṃ bhraśyatīva karāddhanuḥ

   sāyakā vyavasīdanti dṛṣṭirbāṣpavaśaṃ gatā

   cintā me vardhate tīvrā mumūrṣā copajāyate

6. 6

   भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा रावणेन दुरात्मना

   परं विषादमापन्नो विललापाकुलेन्द्रियः

   bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena durātmanā

   paraṃ viṣādamāpanno vilalāpākulendriyaḥ

7. 7

   न हि युद्धेन मे कार्यं नैव प्राणैर्न सीतया

   भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं रणपांसुषु

   na hi yuddhena me kāryaṃ naiva prāṇairna sītayā

   bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ raṇapāṃsuṣu

8. 8

   किं मे राज्येन किं प्राणैर्युद्धे कार्यं न विद्यते

   यत्रायं निहतः शेते रणमूर्धनि लक्ष्मणः

   kiṃ me rājyena kiṃ prāṇairyuddhe kāryaṃ na vidyate

   yatrāyaṃ nihataḥ śete raṇamūrdhani lakṣmaṇaḥ

9. 9

   राममाश्वासयन्वीरः सुषेणो वाक्यमब्रवीत्

   न मृतोऽयं महाबाहुर्लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः

   rāmamāśvāsayanvīraḥ suṣeṇo vākyamabravīt

   na mṛto'yaṃ mahābāhurlakṣmaṇo lakṣmivardhanaḥ

10. 10

    न चास्य विकृतं वक्त्रं नापि श्यामं न निष्प्रभम्

    सुप्रभं च प्रसन्नं च मुखमस्याभिलक्ष्यते

    na cāsya vikṛtaṃ vaktraṃ nāpi śyāmaṃ na niṣprabham

    suprabhaṃ ca prasannaṃ ca mukhamasyābhilakṣyate

11. 11

    पद्मरक्ततलौ हस्तौ सुप्रसन्ने च लोचने

    एवं न विद्यते रूपं गतासूनां विशां पते

    मा विषादं कृथा वीर सप्राणोऽयमरिंदम

    padmaraktatalau hastau suprasanne ca locane

    evaṃ na vidyate rūpaṃ gatāsūnāṃ viśāṃ pate

    mā viṣādaṃ kṛthā vīra saprāṇo'yamariṃdama

12. 12

    आख्यास्यते प्रसुप्तस्य स्रस्तगात्रस्य भूतले

    सोच्छ्वासं हृदयं वीर कम्पमानं मुहुर्मुहुः

    ākhyāsyate prasuptasya srastagātrasya bhūtale

    socchvāsaṃ hṛdayaṃ vīra kampamānaṃ muhurmuhuḥ

13. 13

    एवमुक्त्वा तु वाक्यज्ञः सुषेणो राघवं वचः

    समीपस्थमुवाचेदं हनूमन्तमभित्वरन्

    evamuktvā tu vākyajñaḥ suṣeṇo rāghavaṃ vacaḥ

    samīpasthamuvācedaṃ hanūmantamabhitvaran

14. 14

    सौम्य शीघ्रमितो गत्वा शैलमोषधिपर्वतम्

    पूर्वं हि कथितो योऽसौ वीर जाम्बवता शुभः

    saumya śīghramito gatvā śailamoṣadhiparvatam

    pūrvaṃ hi kathito yo'sau vīra jāmbavatā śubhaḥ

15. 15

    दक्षिणे शिखरे तस्य जातामोषधिमानय

    विशल्यकरणी नाम विशल्यकरणीं शुभाम्

    dakṣiṇe śikhare tasya jātāmoṣadhimānaya

    viśalyakaraṇī nāma viśalyakaraṇīṃ śubhām

16. 16

    सौवर्णकरणीं चापि तथा संजीवनीमपि

    संधानकरणीं चापि गत्वा शीघ्रमिहानय

    संजीवनार्थं वीरस्य लक्ष्मणस्य महात्मनः

    sauvarṇakaraṇīṃ cāpi tathā saṃjīvanīmapi

    saṃdhānakaraṇīṃ cāpi gatvā śīghramihānaya

    saṃjīvanārthaṃ vīrasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ

17. 17

    इत्येवमुक्तो हनुमान्गत्वा चौषधिपर्वतम्

    चिन्तामभ्यगमच्छ्रीमानजानंस्ता महौषधीः

    ityevamukto hanumāngatvā cauṣadhiparvatam

    cintāmabhyagamacchrīmānajānaṃstā mahauṣadhīḥ

18. 18

    तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना मारुतेरमितौजसः

    इदमेव गमिष्यामि गृहीत्वा शिखरं गिरेः

    tasya buddhiḥ samutpannā māruteramitaujasaḥ

    idameva gamiṣyāmi gṛhītvā śikharaṃ gireḥ

19. 19

    अगृह्य यदि गच्छामि विशल्यकरणीमहम्

    कालात्ययेन दोषः स्याद्वैक्लव्यं च महद्भवेत्

    agṛhya yadi gacchāmi viśalyakaraṇīmaham

    kālātyayena doṣaḥ syādvaiklavyaṃ ca mahadbhavet

20. 20

    इति संचिन्त्य हनुमान्गत्वा क्षिप्रं महाबलः

    उत्पपात गृहीत्वा तु हनूमाञ्शिखरं गिरेः

    iti saṃcintya hanumāngatvā kṣipraṃ mahābalaḥ

    utpapāta gṛhītvā tu hanūmāñśikharaṃ gireḥ

21. 21

    ओषधीर्नावगच्छामि ता अहं हरिपुंगव

    तदिदं शिखरं कृत्स्नं गिरेस्तस्याहृतं मया

    oṣadhīrnāvagacchāmi tā ahaṃ haripuṃgava

    tadidaṃ śikharaṃ kṛtsnaṃ girestasyāhṛtaṃ mayā

22. 22

    एवं कथयमानं तं प्रशस्य पवनात्मजम्

    सुषेणो वानरश्रेष्ठो जग्राहोत्पाट्य चौषधीः

    evaṃ kathayamānaṃ taṃ praśasya pavanātmajam

    suṣeṇo vānaraśreṣṭho jagrāhotpāṭya cauṣadhīḥ

23. 23

    ततः संक्षोदयित्वा तामोषधिं वानरोत्तमः

    लक्ष्मणस्य ददौ नस्तः सुषेणः सुमहाद्युतिः

    tataḥ saṃkṣodayitvā tāmoṣadhiṃ vānarottamaḥ

    lakṣmaṇasya dadau nastaḥ suṣeṇaḥ sumahādyutiḥ

24. 24

    सशल्यः स समाघ्राय लक्ष्मणः परवीरहा

    विशल्यो विरुजः शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात्

    saśalyaḥ sa samāghrāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā

    viśalyo virujaḥ śīghramudatiṣṭhanmahītalāt

25. 25

    समुत्थितं ते हरयो भूतलात्प्रेक्ष्य लक्ष्मणम्

    साधु साध्विति सुप्रीताः सुषेणं प्रत्यपूजयन्

    samutthitaṃ te harayo bhūtalātprekṣya lakṣmaṇam

    sādhu sādhviti suprītāḥ suṣeṇaṃ pratyapūjayan

26. 26

    एह्येहीत्यब्रवीद्रामो लक्ष्मणं परवीरहा

    सस्वजे स्नेहगाढं च बाष्पपर्याकुलेक्षणः

    ehyehītyabravīdrāmo lakṣmaṇaṃ paravīrahā

    sasvaje snehagāḍhaṃ ca bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ

27. 27

    अब्रवीच्च परिष्वज्य सौमित्रिं राघवस्तदा

    दिष्ट्या त्वां वीर पश्यामि मरणात्पुनरागतम्

    abravīcca pariṣvajya saumitriṃ rāghavastadā

    diṣṭyā tvāṃ vīra paśyāmi maraṇātpunarāgatam

28. 28

    न हि मे जीवितेनार्थः सीतया च जयेन वा

    को हि मे जीवितेनार्थस्त्वयि पञ्चत्वमागते

    na hi me jīvitenārthaḥ sītayā ca jayena vā

    ko hi me jīvitenārthastvayi pañcatvamāgate

29. 29

    इत्येवं वदतस्तस्य राघवस्य महात्मनः

    खिन्नः शिथिलया वाचा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्

    ityevaṃ vadatastasya rāghavasya mahātmanaḥ

    khinnaḥ śithilayā vācā lakṣmaṇo vākyamabravīt

30. 30

    तां प्रतिज्ञां प्रतिज्ञाय पुरा सत्यपराक्रम

    लघुः कश्चिदिवासत्त्वो नैवं वक्तुमिहार्हसि

    tāṃ pratijñāṃ pratijñāya purā satyaparākrama

    laghuḥ kaścidivāsattvo naivaṃ vaktumihārhasi