47 shlokas
- 1
संजय उवाच
मध्याह्ने तु महाराज संग्रामः समपद्यत
लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः
saṃjaya uvāca
madhyāhne tu mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyata
lokakṣayakaro raudro bhīṣmasya saha somakaiḥ
- 2
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
व्यधमन्निशितैर्बाणैः शतशो ऽथ सहस्रशः
gāṅgeyo rathināṃ śreṣṭhaḥ pāṇḍavānām anīkinīm
vyadhamanniśitairbāṇaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 3
संममर्द च तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव
धान्यानाम् इव लूनानां प्रकरं गोगणा इव
saṃmamarda ca tatsainyaṃ pitā devavratastava
dhānyānām iva lūnānāṃ prakaraṃ gogaṇā iva
- 4
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस्तथा
भीष्मम् आसाद्य समरे शरैर्जघ्नुर्महारथम्
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca virāṭo drupadastathā
bhīṣmam āsādya samare śarairjaghnurmahāratham
- 5
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च त्रिभिः शरैः
द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयामास भारत
dhṛṣṭadyumnaṃ tato viddhvā virāṭaṃ ca tribhiḥ śaraiḥ
drupadasya ca nārācaṃ preṣayāmāsa bhārata
- 6
तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना
चुक्रुधुः समरे राजन्पादस्पृष्टा इवोरगाः
tena viddhā maheṣvāsā bhīṣmeṇāmitrakarśinā
cukrudhuḥ samare rājanpādaspṛṣṭā ivoragāḥ
- 7
शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम्
स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरद् अच्युतः
śikhaṇḍī taṃ ca vivyādha bharatānāṃ pitāmaham
strīmayaṃ manasā dhyātvā nāsmai prāharad acyutaḥ
- 8
धृष्टद्युम्नस्तु समरे क्रोधाद् अग्निर् इव ज्वलन्
पितामहं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
dhṛṣṭadyumnastu samare krodhād agnir iva jvalan
pitāmahaṃ tribhirbāṇairbāhvor urasi cārpayat
- 9
द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशभिः शरैः
शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः
drupadaḥ pañcaviṃśatyā virāṭo daśabhiḥ śaraiḥ
śikhaṇḍī pañcaviṃśatyā bhīṣmaṃ vivyādha sāyakaiḥ
- 10
सो ऽतिविद्धो महाराज भीष्मः संख्ये महात्मभिः
वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ
so 'tividdho mahārāja bhīṣmaḥ saṃkhye mahātmabhiḥ
vasante puṣpaśabalo raktāśoka ivābabhau
- 11
तान्प्रत्यविध्यद्गाङ्गेयस्त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः
द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश्चिछेद मारिष
tānpratyavidhyadgāṅgeyastribhistribhir ajihmagaiḥ
drupadasya ca bhallena dhanuścicheda māriṣa
- 12
सो ऽन्यत्कार्मुकम् आदाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः
सारथिं च त्रिभिर्बाणैः सुशितै रणमूर्धनि
so 'nyatkārmukam ādāya bhīṣmaṃ vivyādha pañcabhiḥ
sārathiṃ ca tribhirbāṇaiḥ suśitai raṇamūrdhani
- 13
ततो भीमो महाराज द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः
केकया भ्रातरः पञ्च सात्यकिश्चैव सात्वतः
tato bhīmo mahārāja draupadyāḥ pañca cātmajāḥ
kekayā bhrātaraḥ pañca sātyakiścaiva sātvataḥ
- 14
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं युधिष्ठिरहितेप्सया
रिरक्षिषन्तः पाञ्चाल्यं धृष्टद्युम्नमुखन्रणे
abhyadravanta gāṅgeyaṃ yudhiṣṭhirahitepsayā
rirakṣiṣantaḥ pāñcālyaṃ dhṛṣṭadyumnamukhanraṇe
- 15
तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थम् उद्यताः
प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप
tathaiva tāvakāḥ sarve bhīṣmarakṣārtham udyatāḥ
pratyudyayuḥ pāṇḍusenāṃ sahasainyā narādhipa
- 16
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तव तेषां च संकुलम्
नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम्
tatrāsītsumahadyuddhaṃ tava teṣāṃ ca saṃkulam
narāśvarathanāgānāṃ yamarāṣṭravivardhanam
- 17
रथी रथिनम् आसाद्य प्राहिणोद्यमसादनम्
तथेतरान्समासाद्य नरनागाश्वसादिनः
rathī rathinam āsādya prāhiṇodyamasādanam
tathetarānsamāsādya naranāgāśvasādinaḥ
- 18
अनयन्परलोकाय शरैः संनतपर्वभिः
अस्त्रैश्च विविधैर्घोरैस्तत्र तत्र विशां पते
anayanparalokāya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
astraiśca vividhairghoraistatra tatra viśāṃ pate
- 19
रथाश्च रथिभिर्हीना हतसारथयस्तथा
विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः
rathāśca rathibhirhīnā hatasārathayastathā
vipradrutāśvāḥ samare diśo jagmuḥ samantataḥ
- 20
मर्दमाना नरान्राजन्हयांश्च सुबहून्रणे
वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः
mardamānā narānrājanhayāṃśca subahūnraṇe
vātāyamānā dṛśyante gandharvanagaropamāḥ
- 21
रथिनश्च रथैर्हीना वर्मिणस्तेजसा युताः
कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषिताः
rathinaśca rathairhīnā varmiṇastejasā yutāḥ
kuṇḍaloṣṇīṣiṇaḥ sarve niṣkāṅgadavibhūṣitāḥ
- 22
देवपुत्रसमा रूपे शौर्ये शक्रसमा युधि
ऋद्ध्या वैश्रवणं चाति नयेन च बृहस्पतिम्
devaputrasamā rūpe śaurye śakrasamā yudhi
ṛddhyā vaiśravaṇaṃ cāti nayena ca bṛhaspatim
- 23
सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्र तत्र विशां पते
विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः
sarvalokeśvarāḥ śūrāstatra tatra viśāṃ pate
vipradrutā vyadṛśyanta prākṛtā iva mānavāḥ
- 24
दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ विहीना वरसादिभिः
मृद्नन्तः स्वान्यनीकानि संपेतुः सर्वशब्दगाः
dantinaśca naraśreṣṭha vihīnā varasādibhiḥ
mṛdnantaḥ svānyanīkāni saṃpetuḥ sarvaśabdagāḥ
- 25
वर्मभिश्चामरैश्छत्रैः पताकाभिश्च मारिष
कक्ष्याभिर् अथ तोत्त्रैश्च घण्टाभिस्तोमरैस्तथा
varmabhiścāmaraiśchatraiḥ patākābhiśca māriṣa
kakṣyābhir atha tottraiśca ghaṇṭābhistomaraistathā
- 26
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश
नगमेघप्रतीकाशैर्जलदोदयनिस्वनैः
viśīrṇairvipradhāvanto dṛśyante sma diśo daśa
nagameghapratīkāśairjaladodayanisvanaiḥ
- 27
तथैव दन्तिभिर्हीनान्गजारोहान्विशां पते
प्रधावन्तो ऽन्वपश्याम तव तेषां च संकुले
tathaiva dantibhirhīnāngajārohānviśāṃ pate
pradhāvanto 'nvapaśyāma tava teṣāṃ ca saṃkule
- 28
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभूषितान्
वातायमानान् अद्राक्षं शतशो ऽथ सहस्रशः
nānādeśasamutthāṃśca turagānhemabhūṣitān
vātāyamānān adrākṣaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 29
अश्वारोहान्हतैर् अश्वैर्गृहीतासीन्समन्ततः
द्रवमाणान् अपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे
aśvārohānhatair aśvairgṛhītāsīnsamantataḥ
dravamāṇān apaśyāma drāvyamāṇāṃśca saṃyuge
- 30
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महारणे
ययौ विमृद्नंस्तरसा पदातीन्वाजिनस्तथा
gajo gajaṃ samāsādya dravamāṇaṃ mahāraṇe
yayau vimṛdnaṃstarasā padātīnvājinastathā

