33 shlokas
- 1
संजय उवाच
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशां पते
भीष्मम् आशु महेष्वासम् आससाद सुदुर्जयम्
saṃjaya uvāca
śikhaṇḍī saha matsyena virāṭena viśāṃ pate
bhīṣmam āśu maheṣvāsam āsasāda sudurjayam
- 2
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासान्महाबलान्
राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहून् आर्छद्धनंजयः
droṇaṃ kṛpaṃ vikarṇaṃ ca maheṣvāsānmahābalān
rājñaścānyānraṇe śūrānbahūn ārchaddhanaṃjayaḥ
- 3
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ
saindhavaṃ ca maheṣvāsaṃ sāmātyaṃ saha bandhubhiḥ
prācyāṃśca dākṣiṇātyāṃśca bhūmipānbhūmiparṣabha
- 4
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनम् अमर्षणम्
दुःसहं चैव समरे भीमसेनो ऽभ्यवर्तत
putraṃ ca te maheṣvāsaṃ duryodhanam amarṣaṇam
duḥsahaṃ caiva samare bhīmaseno 'bhyavartata
- 5
सहदेवस्तु शकुनिम् उलूकं च महारथम्
पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ
sahadevastu śakunim ulūkaṃ ca mahāratham
pitāputrau maheṣvāsāvabhyavartata durjayau
- 6
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः
समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव
yudhiṣṭhiro mahārāja gajānīkaṃ mahārathaḥ
samavartata saṃgrāme putreṇa nikṛtastava
- 7
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरः संक्रन्दनो युधि
त्रिगर्तानां रथोदारैः समसज्जत पाण्डवः
mādrīputrastu nakulaḥ śūraḥ saṃkrandano yudhi
trigartānāṃ rathodāraiḥ samasajjata pāṇḍavaḥ
- 8
अभ्यवर्तन्त दुर्धर्षाः समरे शाल्वकेकयान्
सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः
abhyavartanta durdharṣāḥ samare śālvakekayān
sātyakiścekitānaśca saubhadraśca mahārathaḥ
- 9
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः
पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः
dhṛṣṭaketuśca samare rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
putrāṇāṃ te rathānīkaṃ pratyudyātāḥ sudurjayāḥ
- 10
सेनापतिर् अमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः
द्रोणेन समरे राजन्समियायेन्द्रकर्मणा
senāpatir ameyātmā dhṛṣṭadyumno mahābalaḥ
droṇena samare rājansamiyāyendrakarmaṇā
- 11
एवम् एते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह
समेत्य समरे शूराः संप्रहारं प्रचक्रिरे
evam ete maheṣvāsāstāvakāḥ pāṇḍavaiḥ saha
sametya samare śūrāḥ saṃprahāraṃ pracakrire
- 12
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते
कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुर् इतरेतरम्
madhyaṃdinagate sūrye nabhasyākulatāṃ gate
kuravaḥ pāṇḍaveyāśca nijaghnur itaretaram
- 13
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे
सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः
dhvajino hemacitrāṅgā vicaranto raṇājire
sapatākā rathā rejurvaiyāghraparivāraṇāḥ
- 14
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम्
बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानाम् इव नर्दताम्
sametānāṃ ca samare jigīṣūṇāṃ parasparam
babhūva tumulaḥ śabdaḥ siṃhānām iva nardatām
- 15
तत्राद्भुतम् अपश्याम संप्रहारं सुदारुणम्
यम् अकुर्वन्रणे वीराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह
tatrādbhutam apaśyāma saṃprahāraṃ sudāruṇam
yam akurvanraṇe vīrāḥ sṛñjayāḥ kurubhiḥ saha
- 16
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन
विदिशो वाप्यपश्याम शरैर्मुक्तैः समन्ततः
naiva khaṃ na diśo rājanna sūryaṃ śatrutāpana
vidiśo vāpyapaśyāma śarairmuktaiḥ samantataḥ
- 17
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम्
निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः
śaktīnāṃ vimalāgrāṇāṃ tomarāṇāṃ tathāsyatām
nistriṃśānāṃ ca pītānāṃ nīlotpalanibhāḥ prabhāḥ
- 18
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा
खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुर् ओजसा
विरराज तदा राजंस्तत्र तत्र रणाङ्गणम्
kavacānāṃ vicitrāṇāṃ bhūṣaṇānāṃ prabhāstathā
khaṃ diśaḥ pradiśaścaiva bhāsayāmāsur ojasā
virarāja tadā rājaṃstatra tatra raṇāṅgaṇam
- 19
रथसिंहासनव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे
विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले
rathasiṃhāsanavyāghrāḥ samāyāntaśca saṃyuge
virejuḥ samare rājangrahā iva nabhastale
- 20
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम्
अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः
bhīṣmastu rathināṃ śreṣṭho bhīmasenaṃ mahābalam
avārayata saṃkruddhaḥ sarvasainyasya paśyataḥ
- 21
ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताः
अभ्यघ्नन्समरे भीमं तैलधौताः सुतेजनाः
tato bhīṣmavinirmuktā rukmapuṅkhāḥ śilāśitāḥ
abhyaghnansamare bhīmaṃ tailadhautāḥ sutejanāḥ
- 22
तस्य शक्तिं महावेगां भीमसेनो महाबलः
क्रुद्धाशीविषसंकाशां प्रेषयामास भारत
tasya śaktiṃ mahāvegāṃ bhīmaseno mahābalaḥ
kruddhāśīviṣasaṃkāśāṃ preṣayāmāsa bhārata
- 23
ताम् आपतन्तीं सहसा रुक्मदण्डां दुरासदाम्
चिछेद समरे भीष्मः शरैः संनतपर्वभिः
tām āpatantīṃ sahasā rukmadaṇḍāṃ durāsadām
cicheda samare bhīṣmaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 24
ततो ऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च
कार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिछेद भारत
tato 'pareṇa bhallena pītena niśitena ca
kārmukaṃ bhīmasenasya dvidhā cicheda bhārata
- 25
सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्मम् आसाद्य संयुगे
शरैर्बहुभिर् आनर्छत्पितरं ते जनेश्वर
sātyakistu tatastūrṇaṃ bhīṣmam āsādya saṃyuge
śarairbahubhir ānarchatpitaraṃ te janeśvara
- 26
ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम्
वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम्
tataḥ saṃdhāya vai tīkṣṇaṃ śaraṃ paramadāruṇam
vārṣṇeyasya rathādbhīṣmaḥ pātayāmāsa sārathim
- 27
तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौ
तेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः
tasyāśvāḥ pradrutā rājannihate rathasārathau
tena tenaiva dhāvanti manomārutaraṃhasaḥ
- 28
ततः सर्वस्य सैन्यस्य निस्वनस्तुमुलो ऽभवत्
हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम्
tataḥ sarvasya sainyasya nisvanastumulo 'bhavat
hāhākāraśca saṃjajñe pāṇḍavānāṃ mahātmanām
- 29
अभिद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति
abhidravata gṛhṇīta hayānyacchata dhāvata
ityāsīttumulaḥ śabdo yuyudhānarathaṃ prati
- 30
एतस्मिन्न् एव काले तु भीष्मः शांतनवः पुनः
व्यहनत्पाण्डवीं सेनाम् आसुरीम् इव वृत्रहा
etasminn eva kāle tu bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ punaḥ
vyahanatpāṇḍavīṃ senām āsurīm iva vṛtrahā

