43 shlokas
- 1
संजय उवाच
गतापराह्णभूयिष्ठे तस्मिन्न् अहनि भारत
रथनागाश्वपत्तीनां सादिनां च महाक्षये
saṃjaya uvāca
gatāparāhṇabhūyiṣṭhe tasminn ahani bhārata
rathanāgāśvapattīnāṃ sādināṃ ca mahākṣaye
- 2
द्रोणपुत्रेण शल्येन कृपेण च महात्मना
समसज्जत पाञ्चाल्यस्त्रिभिर् एतैर्महारथैः
droṇaputreṇa śalyena kṛpeṇa ca mahātmanā
samasajjata pāñcālyastribhir etairmahārathaiḥ
- 3
स लोकविदितान् अश्वान्निजघान महाबलः
द्रौणेः पाञ्चालदायादः शितैर्दशभिर् आशुगैः
sa lokaviditān aśvānnijaghāna mahābalaḥ
drauṇeḥ pāñcāladāyādaḥ śitairdaśabhir āśugaiḥ
- 4
ततः शल्यरथं तूर्णम् आस्थाय हतवाहनः
द्रौणिः पाञ्चालदायादम् अभ्यवर्षद् अथेषुभिः
tataḥ śalyarathaṃ tūrṇam āsthāya hatavāhanaḥ
drauṇiḥ pāñcāladāyādam abhyavarṣad atheṣubhiḥ
- 5
धृष्टद्युम्नं तु संसक्तं द्रौणिना दृश्य भारत
सौभद्रो ऽभ्यपतत्तूर्णं विकिरन्निशिताञ्शरान्
dhṛṣṭadyumnaṃ tu saṃsaktaṃ drauṇinā dṛśya bhārata
saubhadro 'bhyapatattūrṇaṃ vikiranniśitāñśarān
- 6
स शल्यं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः
अश्वत्थामानम् अष्टाभिर्विव्याध पुरुषर्षभ
sa śalyaṃ pañcaviṃśatyā kṛpaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ
aśvatthāmānam aṣṭābhirvivyādha puruṣarṣabha
- 7
आर्जुनिं तु ततस्तूर्णं द्रौणिर्विव्याध पत्रिणा
शल्यो द्वादशभिश्चैव कृपश्च निशितैस्त्रिभिः
ārjuniṃ tu tatastūrṇaṃ drauṇirvivyādha patriṇā
śalyo dvādaśabhiścaiva kṛpaśca niśitaistribhiḥ
- 8
लक्ष्मणस्तव पौत्रस्तु तव पौत्रम् अवस्थितम्
अभ्यवर्तत संहृष्टस्ततो युद्धम् अवर्तत
lakṣmaṇastava pautrastu tava pautram avasthitam
abhyavartata saṃhṛṣṭastato yuddham avartata
- 9
दौर्योधनिस्तु संक्रुद्धः सौभद्रं नवभिः शरैः
विव्याध समरे राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
dauryodhanistu saṃkruddhaḥ saubhadraṃ navabhiḥ śaraiḥ
vivyādha samare rājaṃstad adbhutam ivābhavat
- 10
अभिमन्युस्तु संक्रुद्धो भ्रातरं भरतर्षभ
शरैः पञ्चाशता राजन्क्षिप्रहस्तो ऽभ्यविध्यत
abhimanyustu saṃkruddho bhrātaraṃ bharatarṣabha
śaraiḥ pañcāśatā rājankṣiprahasto 'bhyavidhyata
- 11
लक्ष्मणो ऽपि ततस्तस्य धनुश्चिछेद पत्रिणा
मुष्टिदेशे महाराज तत उच्चुक्रुशुर्जनाः
lakṣmaṇo 'pi tatastasya dhanuścicheda patriṇā
muṣṭideśe mahārāja tata uccukruśurjanāḥ
- 12
तद्विहाय धनुश्छिन्नं सौभद्रः परवीरहा
अन्यद् आदत्तवांश्चित्रं कार्मुकं वेगवत्तरम्
tadvihāya dhanuśchinnaṃ saubhadraḥ paravīrahā
anyad ādattavāṃścitraṃ kārmukaṃ vegavattaram
- 13
तौ तत्र समरे हृष्टौ कृतप्रतिकृतैषिणौ
अन्योन्यं विशिखैस्तीक्ष्णैर्जघ्नतुः पुरुषर्षभौ
tau tatra samare hṛṣṭau kṛtapratikṛtaiṣiṇau
anyonyaṃ viśikhaistīkṣṇairjaghnatuḥ puruṣarṣabhau
- 14
ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा पुत्रं महारथम्
पीडितं तव पौत्रेण प्रायात्तत्र जनेश्वरः
tato duryodhano rājā dṛṣṭvā putraṃ mahāratham
pīḍitaṃ tava pautreṇa prāyāttatra janeśvaraḥ
- 15
संनिवृत्ते तव सुते सर्व एव जनाधिपाः
आर्जुनिं रथवंशेन समन्तात्पर्यवारयन्
saṃnivṛtte tava sute sarva eva janādhipāḥ
ārjuniṃ rathavaṃśena samantātparyavārayan
- 16
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो युधि सुदुर्जयैः
न स्म विव्यथते राजन्कृष्णतुल्यपराक्रमः
sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ śūro yudhi sudurjayaiḥ
na sma vivyathate rājankṛṣṇatulyaparākramaḥ
- 17
सौभद्रम् अथ संसक्तं तत्र दृष्ट्वा धनंजयः
अभिदुद्राव संक्रुद्धस्त्रातुकामः स्वम् आत्मजम्
saubhadram atha saṃsaktaṃ tatra dṛṣṭvā dhanaṃjayaḥ
abhidudrāva saṃkruddhastrātukāmaḥ svam ātmajam
- 18
ततः सरथनागाश्वा भीष्मद्रोणपुरोगमाः
अभ्यवर्तन्त राजानः सहिताः सव्यसाचिनम्
tataḥ sarathanāgāśvā bhīṣmadroṇapurogamāḥ
abhyavartanta rājānaḥ sahitāḥ savyasācinam
- 19
उद्धूतं सहसा भौमं नागाश्वरथसादिभिः
दिवाकरपथं प्राप्य रजस्तीव्रम् अदृश्यत
uddhūtaṃ sahasā bhaumaṃ nāgāśvarathasādibhiḥ
divākarapathaṃ prāpya rajastīvram adṛśyata
- 20
तानि नागसहस्राणि भूमिपालशतानि च
तस्य बाणपथं प्राप्य नाभ्यवर्तन्त सर्वशः
tāni nāgasahasrāṇi bhūmipālaśatāni ca
tasya bāṇapathaṃ prāpya nābhyavartanta sarvaśaḥ
- 21
प्रणेदुः सर्वभूतानि बभूवुस्तिमिरा दिशः
कुरूणाम् अनयस्तीव्रः समदृश्यत दारुणः
praṇeduḥ sarvabhūtāni babhūvustimirā diśaḥ
kurūṇām anayastīvraḥ samadṛśyata dāruṇaḥ
- 22
नाप्यन्तरिक्षं न दिशो न भूमिर्न च भास्करः
प्रजज्ञे भरतश्रेष्ठ शरसंघैः किरीटिनः
nāpyantarikṣaṃ na diśo na bhūmirna ca bhāskaraḥ
prajajñe bharataśreṣṭha śarasaṃghaiḥ kirīṭinaḥ
- 23
सादितध्वजनागास्तु हताश्वा रथिनो भृशम्
विप्रद्रुतरथाः केचिद्दृश्यन्ते रथयूथपाः
sāditadhvajanāgāstu hatāśvā rathino bhṛśam
vipradrutarathāḥ keciddṛśyante rathayūthapāḥ
- 24
विरथा रथिनश्चान्ये धावमानाः समन्ततः
तत्र तत्रैव दृश्यन्ते सायुधाः साङ्गदैर्भुजैः
virathā rathinaścānye dhāvamānāḥ samantataḥ
tatra tatraiva dṛśyante sāyudhāḥ sāṅgadairbhujaiḥ
- 25
हयारोहा हयांस्त्यक्त्वा गजारोहाश्च दन्तिनः
अर्जुनस्य भयाद्राजन्समन्ताद्विप्रदुद्रुवुः
hayārohā hayāṃstyaktvā gajārohāśca dantinaḥ
arjunasya bhayādrājansamantādvipradudruvuḥ
- 26
रथेभ्यश्च गजेभ्यश्च हयेभ्यश्च नराधिपाः
पतिताः पात्यमानाश्च दृश्यन्ते ऽर्जुनताडिताः
rathebhyaśca gajebhyaśca hayebhyaśca narādhipāḥ
patitāḥ pātyamānāśca dṛśyante 'rjunatāḍitāḥ
- 27
सगदान् उद्यतान्बाहून्सखड्गांश्च विशां पते
सप्रासांश्च सतूणीरान्सशरान्सशरासनान्
sagadān udyatānbāhūnsakhaḍgāṃśca viśāṃ pate
saprāsāṃśca satūṇīrānsaśarānsaśarāsanān
- 28
साङ्कुशान्सपताकांश्च तत्र तत्रार्जुनो नृणाम्
निचकर्त शरैर् उग्रै रौद्रं बिभ्रद्वपुस्तदा
sāṅkuśānsapatākāṃśca tatra tatrārjuno nṛṇām
nicakarta śarair ugrai raudraṃ bibhradvapustadā
- 29
परिघाणां प्रवृद्धानां मुद्गराणां च मारिष
प्रासानां भिण्डिपालानां निस्त्रिंशानां च संयुगे
parighāṇāṃ pravṛddhānāṃ mudgarāṇāṃ ca māriṣa
prāsānāṃ bhiṇḍipālānāṃ nistriṃśānāṃ ca saṃyuge
- 30
परश्वधानां तीक्ष्णानां तोमराणां च भारत
वर्मणां चापविद्धानां कवचानां च भूतले
paraśvadhānāṃ tīkṣṇānāṃ tomarāṇāṃ ca bhārata
varmaṇāṃ cāpaviddhānāṃ kavacānāṃ ca bhūtale

