30 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः
संग्रामे किम् अकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
irāvantaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥ
saṃgrāme kim akurvanta tanmamācakṣva saṃjaya
- 2
संजय उवाच
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः
व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः
saṃjaya uvāca
irāvantaṃ tu nihataṃ saṃgrāme vīkṣya rākṣasaḥ
vyanadatsumahānādaṃ bhaimasenirghaṭotkacaḥ
- 3
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा
सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा
nadatastasya śabdena pṛthivī sāgarāmbarā
saparvatavanā rājaṃścacāla subhṛśaṃ tadā
antarikṣaṃ diśaścaiva sarvāśca pradiśastathā
- 4
तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत
ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च
taṃ śrutvā sumahānādaṃ tava sainyasya bhārata
ūrustambhaḥ samabhavadvepathuḥ sveda eva ca
- 5
सर्व एव च राजेन्द्र तावका दीनचेतसः
सर्पवत्समवेष्टन्त सिंहभीता गजा इव
sarva eva ca rājendra tāvakā dīnacetasaḥ
sarpavatsamaveṣṭanta siṃhabhītā gajā iva
- 6
निनदत्सुमहानादं निर्घातम् इव राक्षसः
ज्वलितं शूलम् उद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम्
ninadatsumahānādaṃ nirghātam iva rākṣasaḥ
jvalitaṃ śūlam udyamya rūpaṃ kṛtvā vibhīṣaṇam
- 7
नानाप्रहरणैर्घोरैर्वृतो राक्षसपुंगवैः
आजगाम सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपमः
nānāpraharaṇairghorairvṛto rākṣasapuṃgavaiḥ
ājagāma susaṃkruddhaḥ kālāntakayamopamaḥ
- 8
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम्
स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम्
tam āpatantaṃ samprekṣya saṃkruddhaṃ bhīmadarśanam
svabalaṃ ca bhayāttasya prāyaśo vimukhīkṛtam
- 9
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचम् उपाद्रवत्
प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः
tato duryodhano rājā ghaṭotkacam upādravat
pragṛhya vipulaṃ cāpaṃ siṃhavadvinadanmuhuḥ
- 10
पृष्ठतो ऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः
कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानाम् अधिपः स्वयम्
pṛṣṭhato 'nuyayau cainaṃ sravadbhiḥ parvatopamaiḥ
kuñjarairdaśasāhasrairvaṅgānām adhipaḥ svayam
- 11
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य गजानीकेन संवृतम्
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः
tam āpatantaṃ samprekṣya gajānīkena saṃvṛtam
putraṃ tava mahārāja cukopa sa niśācaraḥ
- 12
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
rākṣasānāṃ ca rājendra duryodhanabalasya ca
- 13
गजानीकं च सम्प्रेक्ष्य मेघवृन्दम् इवोद्यतम्
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः
gajānīkaṃ ca samprekṣya meghavṛndam ivodyatam
abhyadhāvanta saṃkruddhā rākṣasāḥ śastrapāṇayaḥ
- 14
नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः
nadanto vividhānnādānmeghā iva savidyutaḥ
śaraśaktyṛṣṭinārācairnighnanto gajayodhinaḥ
- 15
भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वधैः
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान्
bhiṇḍipālaistathā śūlairmudgaraiḥ saparaśvadhaiḥ
parvatāgraiśca vṛkṣaiśca nijaghnuste mahāgajān
- 16
भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान्
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः
bhinnakumbhānvirudhirānbhinnagātrāṃśca vāraṇān
apaśyāma mahārāja vadhyamānānniśācaraiḥ
- 17
तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत्
teṣu prakṣīyamāṇeṣu bhagneṣu gajayodhiṣu
duryodhano mahārāja rākṣasānsamupādravat
- 18
अमर्षवशम् आपन्नस्त्यक्त्वा जीवितम् आत्मनः
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु महाबलः
amarṣavaśam āpannastyaktvā jīvitam ātmanaḥ
mumoca niśitānbāṇānrākṣaseṣu mahābalaḥ
- 19
जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान्
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव
jaghāna ca maheṣvāsaḥ pradhānāṃstatra rākṣasān
saṃkruddho bharataśreṣṭha putro duryodhanastava
- 20
वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम्
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महारथः
vegavantaṃ mahāraudraṃ vidyujjihvaṃ pramāthinam
śaraiścaturbhiścaturo nijaghāna mahārathaḥ
- 21
ततः पुनर् अमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम्
मुमोच भरतश्रेष्ठ निशाचरबलं प्रति
tataḥ punar ameyātmā śaravarṣaṃ durāsadam
mumoca bharataśreṣṭha niśācarabalaṃ prati
- 22
तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः
tattu dṛṣṭvā mahatkarma putrasya tava māriṣa
krodhenābhiprajajvāla bhaimasenirmahābalaḥ
- 23
विस्फार्य च महच्चापम् इन्द्राशनिसमस्वनम्
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनम् अरिंदमम्
visphārya ca mahaccāpam indrāśanisamasvanam
abhidudrāva vegena duryodhanam ariṃdamam
- 24
तम् आपतन्तम् उद्वीक्ष्य कालसृष्टम् इवान्तकम्
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव
tam āpatantam udvīkṣya kālasṛṣṭam ivāntakam
na vivyathe mahārāja putro duryodhanastava
- 25
अथैनम् अब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः
ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः
athainam abravītkruddhaḥ krūraḥ saṃraktalocanaḥ
ye tvayā sunṛśaṃsena dīrghakālaṃ pravāsitāḥ
yacca te pāṇḍavā rājaṃśchaladyūte parājitāḥ
- 26
यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला
सभाम् आनीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया
yaccaiva draupadī kṛṣṇā ekavastrā rajasvalā
sabhām ānīya durbuddhe bahudhā kleśitā tvayā
- 27
तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना
सैन्धवेन परिक्लिष्टा परिभूय पितॄन्मम
tava ca priyakāmena āśramasthā durātmanā
saindhavena parikliṣṭā paribhūya pitṝnmama
- 28
एतेषाम् अवमानानाम् अन्येषां च कुलाधम
अन्तम् अद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्
eteṣām avamānānām anyeṣāṃ ca kulādhama
antam adya gamiṣyāmi yadi notsṛjase raṇam
- 29
एवम् उक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विस्फार्य कार्मुकम्
संदश्य दशनैर् ओष्ठं सृक्किणी परिसंलिहन्
evam uktvā tu haiḍimbo mahadvisphārya kārmukam
saṃdaśya daśanair oṣṭhaṃ sṛkkiṇī parisaṃlihan
- 30
शरवर्षेण महता दुर्योधनम् अवाकिरत्
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः
śaravarṣeṇa mahatā duryodhanam avākirat
parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakaḥ

