43 shlokas
- 1
संजय उवाच
भीष्मं तु समरे क्रुद्धं प्रतपन्तं समन्ततः
न शेकुः पाण्डवा द्रष्टुं तपन्तम् इव भास्करम्
saṃjaya uvāca
bhīṣmaṃ tu samare kruddhaṃ pratapantaṃ samantataḥ
na śekuḥ pāṇḍavā draṣṭuṃ tapantam iva bhāskaram
- 2
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात्
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं मर्दयन्तं शितैः शरैः
tataḥ sarvāṇi sainyāni dharmaputrasya śāsanāt
abhyadravanta gāṅgeyaṃ mardayantaṃ śitaiḥ śaraiḥ
- 3
स तु भीष्मो रणश्लाघी सोमकान्सहसृञ्जयान्
पाञ्चालांश्च महेष्वासान्पातयामास सायकैः
sa tu bhīṣmo raṇaślāghī somakānsahasṛñjayān
pāñcālāṃśca maheṣvāsānpātayāmāsa sāyakaiḥ
- 4
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह
भीष्मम् एवाभ्ययुस्तूर्णं त्यक्त्वा मृत्युकृतं भयम्
te vadhyamānā bhīṣmeṇa pāñcālāḥ somakaiḥ saha
bhīṣmam evābhyayustūrṇaṃ tyaktvā mṛtyukṛtaṃ bhayam
- 5
स तेषां रथिनां वीरो भीष्मः शांतनवो युधि
चिछेद सहसा राजन्बाहून् अथ शिरांसि च
sa teṣāṃ rathināṃ vīro bhīṣmaḥ śāṃtanavo yudhi
cicheda sahasā rājanbāhūn atha śirāṃsi ca
- 6
विरथान्रथिनश्चक्रे पिता देवव्रतस्तव
पतितान्युत्तमाङ्गानि हयेभ्यो हयसादिनाम्
virathānrathinaścakre pitā devavratastava
patitānyuttamāṅgāni hayebhyo hayasādinām
- 7
निर्मनुष्यांश्च मातङ्गाञ्शयानान्पर्वतोपमान्
अपश्याम महाराज भीष्मास्त्रेण प्रमोहितान्
nirmanuṣyāṃśca mātaṅgāñśayānānparvatopamān
apaśyāma mahārāja bhīṣmāstreṇa pramohitān
- 8
न तत्रासीत्पुमान्कश्चित्पाण्डवानां विशां पते
अन्यत्र रथिनां श्रेष्ठाद्भीमसेनान्महाबलात्
na tatrāsītpumānkaścitpāṇḍavānāṃ viśāṃ pate
anyatra rathināṃ śreṣṭhādbhīmasenānmahābalāt
- 9
स हि भीष्मं समासाद्य ताडयामास संयुगे
ततो निष्टानको घोरो भीष्मभीमसमागमे
sa hi bhīṣmaṃ samāsādya tāḍayāmāsa saṃyuge
tato niṣṭānako ghoro bhīṣmabhīmasamāgame
- 10
बभूव सर्वसैन्यानां घोररूपो भयानकः
तथैव पाण्डवा हृष्टाः सिंहनादम् अथानदन्
babhūva sarvasainyānāṃ ghorarūpo bhayānakaḥ
tathaiva pāṇḍavā hṛṣṭāḥ siṃhanādam athānadan
- 11
ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः
भीष्मं जुगोप समरे वर्तमाने जनक्षये
tato duryodhano rājā sodaryaiḥ parivāritaḥ
bhīṣmaṃ jugopa samare vartamāne janakṣaye
- 12
भीमस्तु सारथिं हत्वा भीष्मस्य रथिनां वरः
विद्रुताश्वे रथे तस्मिन्द्रवमाणे समन्ततः
सुनाभस्य शरेणाशु शिरश्चिछेद चारिहा
bhīmastu sārathiṃ hatvā bhīṣmasya rathināṃ varaḥ
vidrutāśve rathe tasmindravamāṇe samantataḥ
sunābhasya śareṇāśu śiraścicheda cārihā
- 13
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि
हते तस्मिन्महाराज तव पुत्रे महारथे
नामृष्यन्त रणे शूराः सोदर्याः सप्त संयुगे
kṣurapreṇa sutīkṣṇena sa hato nyapatadbhuvi
hate tasminmahārāja tava putre mahārathe
nāmṛṣyanta raṇe śūrāḥ sodaryāḥ sapta saṃyuge
- 14
आदित्यकेतुर्बह्वाशी कुण्डधारो महोदरः
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षः सुदुर्जयः
ādityaketurbahvāśī kuṇḍadhāro mahodaraḥ
aparājitaḥ paṇḍitako viśālākṣaḥ sudurjayaḥ
- 15
पाण्डवं चित्रसंनाहा विचित्रकवचध्वजाः
अभ्यद्रवन्त संग्रामे योद्धुकामारिमर्दनाः
pāṇḍavaṃ citrasaṃnāhā vicitrakavacadhvajāḥ
abhyadravanta saṃgrāme yoddhukāmārimardanāḥ
- 16
महोदरस्तु समरे भीमं विव्याध पत्रिभिः
नवभिर्वज्रसंकाशैर्नमुचिं वृत्रहा यथा
mahodarastu samare bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ
navabhirvajrasaṃkāśairnamuciṃ vṛtrahā yathā
- 17
आदित्यकेतुः सप्तत्या बह्वाशी चापि पञ्चभिः
नवत्या कुण्डधारस्तु विशालाक्षश्च सप्तभिः
ādityaketuḥ saptatyā bahvāśī cāpi pañcabhiḥ
navatyā kuṇḍadhārastu viśālākṣaśca saptabhiḥ
- 18
अपराजितो महाराज पराजिष्णुर्महारथः
शरैर्बहुभिर् आनर्छद्भीमसेनं महाबलम्
aparājito mahārāja parājiṣṇurmahārathaḥ
śarairbahubhir ānarchadbhīmasenaṃ mahābalam
- 19
रणे पण्डितकश्चैनं त्रिभिर्बाणैः समर्दयत्
स तन्न ममृषे भीमः शत्रुभिर्वधम् आहवे
raṇe paṇḍitakaścainaṃ tribhirbāṇaiḥ samardayat
sa tanna mamṛṣe bhīmaḥ śatrubhirvadham āhave
- 20
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः
शिरश्चिछेद समरे शरेण नतपर्वणा
dhanuḥ prapīḍya vāmena kareṇāmitrakarśanaḥ
śiraścicheda samare śareṇa nataparvaṇā
- 21
अपराजितस्य सुनसं तव पुत्रस्य संयुगे
पराजितस्य भीमेन निपपात शिरो महीम्
aparājitasya sunasaṃ tava putrasya saṃyuge
parājitasya bhīmena nipapāta śiro mahīm
- 22
अथापरेण भल्लेन कुण्डधारं महारथम्
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय सर्वलोकस्य पश्यतः
athāpareṇa bhallena kuṇḍadhāraṃ mahāratham
prāhiṇonmṛtyulokāya sarvalokasya paśyataḥ
- 23
ततः पुनर् अमेयात्मा प्रसंधाय शिलीमुखम्
प्रेषयामास समरे पण्डितं प्रति भारत
tataḥ punar ameyātmā prasaṃdhāya śilīmukham
preṣayāmāsa samare paṇḍitaṃ prati bhārata
- 24
स शरः पण्डितं हत्वा विवेश धरणीतलम्
यथा नरं निहत्याशु भुजगः कालचोदितः
sa śaraḥ paṇḍitaṃ hatvā viveśa dharaṇītalam
yathā naraṃ nihatyāśu bhujagaḥ kālacoditaḥ
- 25
विशालाक्षशिरश्छित्त्वा पातयामास भूतले
त्रिभिः शरैर् अदीनात्मा स्मरन्क्लेशं पुरातनम्
viśālākṣaśiraśchittvā pātayāmāsa bhūtale
tribhiḥ śarair adīnātmā smarankleśaṃ purātanam
- 26
महोदरं महेष्वासं नाराचेन स्तनान्तरे
विव्याध समरे राजन्स हतो न्यपतद्भुवि
mahodaraṃ maheṣvāsaṃ nārācena stanāntare
vivyādha samare rājansa hato nyapatadbhuvi
- 27
आदित्यकेतोः केतुं च छित्त्वा बाणेन संयुगे
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन शिरश्चिछेद चारिहा
ādityaketoḥ ketuṃ ca chittvā bāṇena saṃyuge
bhallena bhṛśatīkṣṇena śiraścicheda cārihā
- 28
बह्वाशिनं ततो भीमः शरेण नतपर्वणा
प्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति
bahvāśinaṃ tato bhīmaḥ śareṇa nataparvaṇā
preṣayāmāsa saṃkruddho yamasya sadanaṃ prati
- 29
प्रदुद्रुवुस्ततस्ते ऽन्ये पुत्रास्तव विशां पते
मन्यमाना हि तत्सत्यं सभायां तस्य भाषितम्
pradudruvustataste 'nye putrāstava viśāṃ pate
manyamānā hi tatsatyaṃ sabhāyāṃ tasya bhāṣitam
- 30
ततो दुर्योधनो राजा भ्रातृव्यसनकर्शितः
अब्रवीत्तावकान्योधान्भीमो ऽयं युधि वध्यताम्
tato duryodhano rājā bhrātṛvyasanakarśitaḥ
abravīttāvakānyodhānbhīmo 'yaṃ yudhi vadhyatām

