36 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
दृष्ट्वा मम हतान्पुत्रान्बहून् एकेन संजय
भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव किम् अकुर्वत संयुगे
dhṛtarāṣṭra uvāca
dṛṣṭvā mama hatānputrānbahūn ekena saṃjaya
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaścaiva kim akurvata saṃyuge
- 2
अहन्यहनि मे पुत्राः क्षयं गच्छन्ति संजय
मन्ये ऽहं सर्वथा सूत दैवेनोपहता भृशम्
ahanyahani me putrāḥ kṣayaṃ gacchanti saṃjaya
manye 'haṃ sarvathā sūta daivenopahatā bhṛśam
- 3
यत्र मे तनयाः सर्वे जीयन्ते न जयन्त्युत
यत्र भीष्मस्य द्रोणस्य कृपस्य च महात्मनः
yatra me tanayāḥ sarve jīyante na jayantyuta
yatra bhīṣmasya droṇasya kṛpasya ca mahātmanaḥ
- 4
सौमदत्तेश्च वीरस्य भगदत्तस्य चोभयोः
अश्वत्थाम्नस्तथा तात शूराणां सुमहात्मनाम्
saumadatteśca vīrasya bhagadattasya cobhayoḥ
aśvatthāmnastathā tāta śūrāṇāṃ sumahātmanām
- 5
अन्येषां चैव वीराणां मध्यगास्तनया मम
यद् अहन्यन्त संग्रामे किम् अन्यद्भागधेयतः
anyeṣāṃ caiva vīrāṇāṃ madhyagāstanayā mama
yad ahanyanta saṃgrāme kim anyadbhāgadheyataḥ
- 6
न हि दुर्योधनो मन्दः पुरा प्रोक्तम् अबुध्यत
वार्यमाणो मया तात भीष्मेण विदुरेण च
na hi duryodhano mandaḥ purā proktam abudhyata
vāryamāṇo mayā tāta bhīṣmeṇa vidureṇa ca
- 7
गान्धार्या चैव दुर्मेधाः सततं हितकाम्यया
नावबुध्यत्पुरा मोहात्तस्य प्राप्तम् इदं फलम्
gāndhāryā caiva durmedhāḥ satataṃ hitakāmyayā
nāvabudhyatpurā mohāttasya prāptam idaṃ phalam
- 8
यद्भीमसेनः समरे पुत्रान्मम विचेतसः
अहन्यहनि संक्रुद्धो नयते यमसादनम्
yadbhīmasenaḥ samare putrānmama vicetasaḥ
ahanyahani saṃkruddho nayate yamasādanam
- 9
संजय उवाच
इदं तत्समनुप्राप्तं क्षत्तुर्वचनम् उत्तमम्
न बुद्धवान् असि विभो प्रोच्यमानं हितं तदा
saṃjaya uvāca
idaṃ tatsamanuprāptaṃ kṣatturvacanam uttamam
na buddhavān asi vibho procyamānaṃ hitaṃ tadā
- 10
निवारय सुतान्द्यूतात्पाण्डवान्मा द्रुहेति च
सुहृदां हितकामानां ब्रुवतां तत्तद् एव च
nivāraya sutāndyūtātpāṇḍavānmā druheti ca
suhṛdāṃ hitakāmānāṃ bruvatāṃ tattad eva ca
- 11
न शुश्रूषसि यद्वाक्यं मर्त्यः पथ्यम् इवौषधम्
तद् एव त्वाम् अनुप्राप्तं वचनं साधु भाषितम्
na śuśrūṣasi yadvākyaṃ martyaḥ pathyam ivauṣadham
tad eva tvām anuprāptaṃ vacanaṃ sādhu bhāṣitam
- 12
विदुरद्रोणभीष्माणां तथान्येषां हितैषिणाम्
अकृत्वा वचनं पथ्यं क्षयं गच्छन्ति कौरवाः
viduradroṇabhīṣmāṇāṃ tathānyeṣāṃ hitaiṣiṇām
akṛtvā vacanaṃ pathyaṃ kṣayaṃ gacchanti kauravāḥ
- 13
तद् एतत्समतिक्रान्तं पूर्वम् एव विशां पते
तस्मान्मे शृणु तत्त्वेन यथा युद्धम् अवर्तत
tad etatsamatikrāntaṃ pūrvam eva viśāṃ pate
tasmānme śṛṇu tattvena yathā yuddham avartata
- 14
मध्याह्ने सुमहारौद्रः संग्रामः समपद्यत
लोकक्षयकरो राजंस्तन्मे निगदतः शृणु
madhyāhne sumahāraudraḥ saṃgrāmaḥ samapadyata
lokakṣayakaro rājaṃstanme nigadataḥ śṛṇu
- 15
ततः सर्वाणि सैन्यानि धर्मपुत्रस्य शासनात्
संरब्धान्यभ्यधावन्त भीष्मम् एव जिघांसया
tataḥ sarvāṇi sainyāni dharmaputrasya śāsanāt
saṃrabdhānyabhyadhāvanta bhīṣmam eva jighāṃsayā
- 16
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सात्यकिश्च महारथः
युक्तानीका महाराज भीष्मम् एव समभ्ययुः
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sātyakiśca mahārathaḥ
yuktānīkā mahārāja bhīṣmam eva samabhyayuḥ
- 17
अर्जुनो द्रौपदेयाश्च चेकितानश्च संयुगे
दुर्योधनसमादिष्टान्राज्ञः सर्वान्समभ्ययुः
arjuno draupadeyāśca cekitānaśca saṃyuge
duryodhanasamādiṣṭānrājñaḥ sarvānsamabhyayuḥ
- 18
अभिमन्युस्तथा वीरो हैडिम्बश्च महारथः
भीमसेनश्च संक्रुद्धस्ते ऽभ्यधावन्त कौरवान्
abhimanyustathā vīro haiḍimbaśca mahārathaḥ
bhīmasenaśca saṃkruddhaste 'bhyadhāvanta kauravān
- 19
त्रिधाभूतैर् अवध्यन्त पाण्डवैः कौरवा युधि
तथैव कौरवे राजन्न् अवध्यन्त परे रणे
tridhābhūtair avadhyanta pāṇḍavaiḥ kauravā yudhi
tathaiva kaurave rājann avadhyanta pare raṇe
- 20
द्रोणस्तु रथिनां श्रेष्ठः सोमकान्सृञ्जयैः सह
अभ्यद्रवत संक्रुद्धः प्रेषयिष्यन्यमक्षयम्
droṇastu rathināṃ śreṣṭhaḥ somakānsṛñjayaiḥ saha
abhyadravata saṃkruddhaḥ preṣayiṣyanyamakṣayam
- 21
तत्राक्रन्दो महान् आसीत्सृञ्जयानां महात्मनाम्
वध्यतां समरे राजन्भारद्वाजेन धन्विना
tatrākrando mahān āsītsṛñjayānāṃ mahātmanām
vadhyatāṃ samare rājanbhāradvājena dhanvinā
- 22
द्रोणेन निहतास्तत्र क्षत्रिया बहवो रणे
विवेष्टन्तः स्म दृश्यन्ते व्याधिक्लिष्टा नरा इव
droṇena nihatāstatra kṣatriyā bahavo raṇe
viveṣṭantaḥ sma dṛśyante vyādhikliṣṭā narā iva
- 23
कूजतां क्रन्दतां चैव स्तनतां चैव संयुगे
अनिशं श्रूयते शब्दः क्षुत्कृशानां नृणाम् इव
kūjatāṃ krandatāṃ caiva stanatāṃ caiva saṃyuge
aniśaṃ śrūyate śabdaḥ kṣutkṛśānāṃ nṛṇām iva
- 24
तथैव कौरवेयाणां भीमसेनो महाबलः
चकार कदनं घोरं क्रुद्धः काल इवापरः
tathaiva kauraveyāṇāṃ bhīmaseno mahābalaḥ
cakāra kadanaṃ ghoraṃ kruddhaḥ kāla ivāparaḥ
- 25
वध्यतां तत्र सैन्यानाम् अन्योन्येन महारणे
प्रावर्तत नदी घोरा रुधिरौघप्रवाहिनी
vadhyatāṃ tatra sainyānām anyonyena mahāraṇe
prāvartata nadī ghorā rudhiraughapravāhinī
- 26
स संग्रामो महाराज घोररूपो ऽभवन्महान्
कुरूणां पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः
sa saṃgrāmo mahārāja ghorarūpo 'bhavanmahān
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ
- 27
ततो भीमो रणे क्रुद्धो रभसश्च विशेषतः
गजानीकं समासाद्य प्रेषयामास मृत्यवे
tato bhīmo raṇe kruddho rabhasaśca viśeṣataḥ
gajānīkaṃ samāsādya preṣayāmāsa mṛtyave
- 28
तत्र भारत भीमेन नाराचाभिहता गजाः
पेतुः सेदुश्च नेदुश्च दिशश्च परिबभ्रमुः
tatra bhārata bhīmena nārācābhihatā gajāḥ
petuḥ seduśca neduśca diśaśca paribabhramuḥ
- 29
छिन्नहस्ता महानागाश्छिन्नपादाश्च मारिष
क्रौञ्चवद्व्यनदन्भीताः पृथिवीम् अधिशिश्यिरे
chinnahastā mahānāgāśchinnapādāśca māriṣa
krauñcavadvyanadanbhītāḥ pṛthivīm adhiśiśyire
- 30
नकुलः सहदेवश्च हयानीकम् अभिद्रुतौ
ते हयाः काञ्चनापीडा रुक्मभाण्डपरिच्छदाः
वध्यमाना व्यदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः
nakulaḥ sahadevaśca hayānīkam abhidrutau
te hayāḥ kāñcanāpīḍā rukmabhāṇḍaparicchadāḥ
vadhyamānā vyadṛśyanta śataśo 'tha sahasraśaḥ

