59 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा लोहितायति भास्करे
संग्रामरभसो भीमं हन्तुकामो ऽभ्यधावत
saṃjaya uvāca
tato duryodhano rājā lohitāyati bhāskare
saṃgrāmarabhaso bhīmaṃ hantukāmo 'bhyadhāvata
- 2
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य नृवीरं दृढवैरिणम्
भीमसेनः सुसंक्रुद्ध इदं वचनम् अब्रवीत्
tam āyāntam abhiprekṣya nṛvīraṃ dṛḍhavairiṇam
bhīmasenaḥ susaṃkruddha idaṃ vacanam abravīt
- 3
अयं स कालः सम्प्राप्तो वर्षपूगाभिकाङ्क्षितः
अद्य त्वां निहनिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्
ayaṃ sa kālaḥ samprāpto varṣapūgābhikāṅkṣitaḥ
adya tvāṃ nihaniṣyāmi yadi notsṛjase raṇam
- 4
अद्य कुन्त्याः परिक्लेशं वनवासं च कृत्स्नशः
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं प्रणोत्स्यामि हते त्वयि
adya kuntyāḥ parikleśaṃ vanavāsaṃ ca kṛtsnaśaḥ
draupadyāśca parikleśaṃ praṇotsyāmi hate tvayi
- 5
यत्त्वं दुरोदरो भूत्वा पाण्डवान् अवमन्यसे
तस्य पापस्य गान्धारे पश्य व्यसनम् आगतम्
yattvaṃ durodaro bhūtvā pāṇḍavān avamanyase
tasya pāpasya gāndhāre paśya vyasanam āgatam
- 6
कर्णस्य मतम् आज्ञाय सौबलस्य च यत्पुरा
अचिन्त्य पाण्डवान्कामाद्यथेष्टं कृतवान् असि
karṇasya matam ājñāya saubalasya ca yatpurā
acintya pāṇḍavānkāmādyatheṣṭaṃ kṛtavān asi
- 7
याचमानं च यन्मोहाद्दाशार्हम् अवमन्यसे
उलूकस्य समादेशं यद्ददासि च हृष्टवत्
yācamānaṃ ca yanmohāddāśārham avamanyase
ulūkasya samādeśaṃ yaddadāsi ca hṛṣṭavat
- 8
अद्य त्वा निहनिष्यामि सानुबन्धं सबान्धवम्
समीकरिष्ये तत्पापं यत्पुरा कृतवान् असि
adya tvā nihaniṣyāmi sānubandhaṃ sabāndhavam
samīkariṣye tatpāpaṃ yatpurā kṛtavān asi
- 9
एवम् उक्त्वा धनुर्घोरं विकृष्योद्भ्राम्य चासकृत्
समादाय शरान्घोरान्महाशनिसमप्रभान्
evam uktvā dhanurghoraṃ vikṛṣyodbhrāmya cāsakṛt
samādāya śarānghorānmahāśanisamaprabhān
- 10
षड्विंशत्तरसा क्रुद्धो मुमोचाशु सुयोधने
ज्वलिताग्निशिखाकारान्वज्रकल्पान् अजिह्मगान्
ṣaḍviṃśattarasā kruddho mumocāśu suyodhane
jvalitāgniśikhākārānvajrakalpān ajihmagān
- 11
ततो ऽस्य कार्मुकं द्वाभ्यां सूतं द्वाभ्यां च विव्यधे
चतुर्भिर् अश्वाञ्जवनान् अनयद्यमसादनम्
tato 'sya kārmukaṃ dvābhyāṃ sūtaṃ dvābhyāṃ ca vivyadhe
caturbhir aśvāñjavanān anayadyamasādanam
- 12
द्वाभ्यां च सुविकृष्टाभ्यां शराभ्याम् अरिमर्दनः
छत्रं चिछेद समरे राज्ञस्तस्य रथोत्तमात्
dvābhyāṃ ca suvikṛṣṭābhyāṃ śarābhyām arimardanaḥ
chatraṃ cicheda samare rājñastasya rathottamāt
- 13
त्रिभिश्च तस्य चिछेद ज्वलन्तं ध्वजम् उत्तमम्
छित्त्वा तं च ननादोच्चैस्तव पुत्रस्य पश्यतः
tribhiśca tasya cicheda jvalantaṃ dhvajam uttamam
chittvā taṃ ca nanādoccaistava putrasya paśyataḥ
- 14
रथाच्च स ध्वजः श्रीमान्नानारत्नविभूषितः
पपात सहसा भूमिं विद्युज्जलधराद् इव
rathācca sa dhvajaḥ śrīmānnānāratnavibhūṣitaḥ
papāta sahasā bhūmiṃ vidyujjaladharād iva
- 15
ज्वलन्तं सूर्यसंकाशं नागं मणिमयं शुभम्
ध्वजं कुरुपतेश्छिन्नं ददृशुः सर्वपार्थिवाः
jvalantaṃ sūryasaṃkāśaṃ nāgaṃ maṇimayaṃ śubham
dhvajaṃ kurupateśchinnaṃ dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ
- 16
अथैनं दशभिर्बाणैस्तोत्त्रैर् इव महागजम्
आजघान रणे भीमः स्मयन्न् इव महारथः
athainaṃ daśabhirbāṇaistottrair iva mahāgajam
ājaghāna raṇe bhīmaḥ smayann iva mahārathaḥ
- 17
ततस्तु राजा सिन्धूनां रथश्रेष्ठो जयद्रथः
दुर्योधनस्य जग्राह पार्ष्णिं सत्पुरुषोचिताम्
tatastu rājā sindhūnāṃ rathaśreṣṭho jayadrathaḥ
duryodhanasya jagrāha pārṣṇiṃ satpuruṣocitām
- 18
कृपश्च रथिनां श्रेष्ठः कौरव्यम् अमितौजसम्
आरोपयद्रथं राजन्दुर्योधनम् अमर्षणम्
kṛpaśca rathināṃ śreṣṭhaḥ kauravyam amitaujasam
āropayadrathaṃ rājanduryodhanam amarṣaṇam
- 19
स गाढविद्धो व्यथितो भीमसेनेन संयुगे
निषसाद रथोपस्थे राजा दुर्योधनस्तदा
sa gāḍhaviddho vyathito bhīmasenena saṃyuge
niṣasāda rathopasthe rājā duryodhanastadā
- 20
परिवार्य ततो भीमं हन्तुकामो जयद्रथः
रथैर् अनेकसाहस्रैर्भीमस्यावारयद्दिशः
parivārya tato bhīmaṃ hantukāmo jayadrathaḥ
rathair anekasāhasrairbhīmasyāvārayaddiśaḥ
- 21
धृष्टकेतुस्ततो राजन्न् अभिमन्युश्च वीर्यवान्
केकया द्रौपदेयाश्च तव पुत्रान् अयोधयन्
dhṛṣṭaketustato rājann abhimanyuśca vīryavān
kekayā draupadeyāśca tava putrān ayodhayan
- 22
चित्रसेनः सुचित्रश्च चित्राश्वश्चित्रदर्शनः
चारुचित्रः सुचारुश्च तथा नन्दोपनन्दकौ
citrasenaḥ sucitraśca citrāśvaścitradarśanaḥ
cārucitraḥ sucāruśca tathā nandopanandakau
- 23
अष्टावेते महेष्वासाः सुकुमारा यशस्विनः
अभिमन्युरथं राजन्समन्तात्पर्यवारयन्
aṣṭāvete maheṣvāsāḥ sukumārā yaśasvinaḥ
abhimanyurathaṃ rājansamantātparyavārayan
- 24
आजघान ततस्तूर्णम् अभिमन्युर्महामनाः
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः
वज्रमृत्युप्रतीकाशैर्विचित्रायुधनिःसृतैः
ājaghāna tatastūrṇam abhimanyurmahāmanāḥ
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
vajramṛtyupratīkāśairvicitrāyudhaniḥsṛtaiḥ
- 25
अमृष्यमाणास्ते सर्वे सौभद्रं रथसत्तमम्
ववर्षुर्मार्गणैस्तीक्ष्णैर्गिरिं मेरुम् इवाम्बुदाः
amṛṣyamāṇāste sarve saubhadraṃ rathasattamam
vavarṣurmārgaṇaistīkṣṇairgiriṃ merum ivāmbudāḥ
- 26
स पीड्यमानः समरे कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः
अभिमन्युर्महाराज तावकान्समकम्पयत्
यथा देवासुरे युद्धे वज्रपाणिर्महासुरान्
sa pīḍyamānaḥ samare kṛtāstro yuddhadurmadaḥ
abhimanyurmahārāja tāvakānsamakampayat
yathā devāsure yuddhe vajrapāṇirmahāsurān
- 27
विकर्णस्य ततो भल्लान्प्रेषयामास भारत
चतुर्दश रथश्रेष्ठो घोरान् आशीविषोपमान्
ध्वजं सूतं हयांश्चास्य छित्त्वा नृत्यन्न् इवाहवे
vikarṇasya tato bhallānpreṣayāmāsa bhārata
caturdaśa rathaśreṣṭho ghorān āśīviṣopamān
dhvajaṃ sūtaṃ hayāṃścāsya chittvā nṛtyann ivāhave
- 28
पुनश्चान्याञ्शरान्पीतान् अकुण्ठाग्राञ्शिलाशितान्
प्रेषयामास सौभद्रो विकर्णाय महाबलः
punaścānyāñśarānpītān akuṇṭhāgrāñśilāśitān
preṣayāmāsa saubhadro vikarṇāya mahābalaḥ
- 29
ते विकर्णं समासाद्य कङ्कबर्हिणवाससः
भित्त्वा देहं गता भूमिं ज्वलन्त इव पन्नगाः
te vikarṇaṃ samāsādya kaṅkabarhiṇavāsasaḥ
bhittvā dehaṃ gatā bhūmiṃ jvalanta iva pannagāḥ
- 30
ते शरा हेमपुङ्खाग्रा व्यदृश्यन्त महीतले
विकर्णरुधिरक्लिन्ना वमन्त इव शोणितम्
te śarā hemapuṅkhāgrā vyadṛśyanta mahītale
vikarṇarudhiraklinnā vamanta iva śoṇitam

