41 shlokas
- 1
संजय उवाच
विराटो ऽथ त्रिभिर्बाणैर्भीष्मम् आर्छन्महारथम्
विव्याध तुरगांश्चास्य त्रिभिर्बाणैर्महारथः
saṃjaya uvāca
virāṭo 'tha tribhirbāṇairbhīṣmam ārchanmahāratham
vivyādha turagāṃścāsya tribhirbāṇairmahārathaḥ
- 2
तं प्रत्यविध्यद्दशभिर्भीष्मः शांतनवः शरैः
रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः कृतहस्तो महाबलः
taṃ pratyavidhyaddaśabhirbhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ śaraiḥ
rukmapuṅkhairmaheṣvāsaḥ kṛtahasto mahābalaḥ
- 3
द्रौणिर्गाण्डीवधन्वानं भीमधन्वा महारथः
अविध्यद् इषुभिः षड्भिर्दृढहस्तः स्तनान्तरे
drauṇirgāṇḍīvadhanvānaṃ bhīmadhanvā mahārathaḥ
avidhyad iṣubhiḥ ṣaḍbhirdṛḍhahastaḥ stanāntare
- 4
कार्मुकं तस्य चिछेद फल्गुनः परवीरहा
अविध्यच्च भृशं तीक्ष्णैः पत्रिभिः शत्रुकर्शनः
kārmukaṃ tasya cicheda phalgunaḥ paravīrahā
avidhyacca bhṛśaṃ tīkṣṇaiḥ patribhiḥ śatrukarśanaḥ
- 5
सो ऽन्यत्कार्मुकम् आदाय वेगवत्क्रोधमूर्छितः
अमृष्यमाणः पार्थेन कार्मुकच्छेदम् आहवे
so 'nyatkārmukam ādāya vegavatkrodhamūrchitaḥ
amṛṣyamāṇaḥ pārthena kārmukacchedam āhave
- 6
अविध्यत्फल्गुनं राजन्नवत्या निशितैः शरैः
वासुदेवं च सप्तत्या विव्याध परमेषुभिः
avidhyatphalgunaṃ rājannavatyā niśitaiḥ śaraiḥ
vāsudevaṃ ca saptatyā vivyādha parameṣubhiḥ
- 7
ततः क्रोधाभिताम्राक्षः सह कृष्णेन फल्गुनः
दीर्घम् उष्णं च निःश्वस्य चिन्तयित्वा मुहुर्मुहुः
tataḥ krodhābhitāmrākṣaḥ saha kṛṣṇena phalgunaḥ
dīrgham uṣṇaṃ ca niḥśvasya cintayitvā muhurmuhuḥ
- 8
धनुः प्रपीड्य वामेन करेणामित्रकर्शनः
गाण्डीवधन्वा संक्रुद्धः शितान्संनतपर्वणः
जीवितान्तकरान्घोरान्समादत्त शिलीमुखान्
dhanuḥ prapīḍya vāmena kareṇāmitrakarśanaḥ
gāṇḍīvadhanvā saṃkruddhaḥ śitānsaṃnataparvaṇaḥ
jīvitāntakarānghorānsamādatta śilīmukhān
- 9
तैस्तूर्णं समरे ऽविध्यद्द्रौणिं बलवतां वरम्
तस्य ते कवचं भित्त्वा पपुः शोणितम् आहवे
taistūrṇaṃ samare 'vidhyaddrauṇiṃ balavatāṃ varam
tasya te kavacaṃ bhittvā papuḥ śoṇitam āhave
- 10
न विव्यथे च निर्भिन्नो द्रौणिर्गाण्डीवधन्वना
तथैव शरवर्षाणि प्रतिमुञ्चन्न् अविह्वलः
तस्थौ स समरे राजंस्त्रातुम् इच्छन्महाव्रतम्
na vivyathe ca nirbhinno drauṇirgāṇḍīvadhanvanā
tathaiva śaravarṣāṇi pratimuñcann avihvalaḥ
tasthau sa samare rājaṃstrātum icchanmahāvratam
- 11
तस्य तत्सुमहत्कर्म शशंसुः पुरुषर्षभाः
यत्कृष्णाभ्यां समेताभ्यां नापत्रपत संयुगे
tasya tatsumahatkarma śaśaṃsuḥ puruṣarṣabhāḥ
yatkṛṣṇābhyāṃ sametābhyāṃ nāpatrapata saṃyuge
- 12
स हि नित्यम् अनीकेषु युध्यते ऽभयम् आस्थितः
अस्त्रग्रामं ससंहारं द्रोणात्प्राप्य सुदुर्लभम्
sa hi nityam anīkeṣu yudhyate 'bhayam āsthitaḥ
astragrāmaṃ sasaṃhāraṃ droṇātprāpya sudurlabham
- 13
ममायम् आचार्यसुतो द्रोणस्यातिप्रियः सुतः
ब्राह्मणश्च विशेषेण माननीयो ममेति च
mamāyam ācāryasuto droṇasyātipriyaḥ sutaḥ
brāhmaṇaśca viśeṣeṇa mānanīyo mameti ca
- 14
समास्थाय मतिं वीरो बीभत्सुः शत्रुतापनः
कृपां चक्रे रथश्रेष्ठो भारद्वाजसुतं प्रति
samāsthāya matiṃ vīro bībhatsuḥ śatrutāpanaḥ
kṛpāṃ cakre rathaśreṣṭho bhāradvājasutaṃ prati
- 15
द्रौणिं त्यक्त्वा ततो युद्धे कौन्तेयः शत्रुतापनः
युयुधे तावकान्निघ्नंस्त्वरमाणः पराक्रमी
drauṇiṃ tyaktvā tato yuddhe kaunteyaḥ śatrutāpanaḥ
yuyudhe tāvakānnighnaṃstvaramāṇaḥ parākramī
- 16
दुर्योधनस्तु दशभिर्गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः
भीमसेनं महेष्वासं रुक्मपुङ्खैः समर्पयत्
duryodhanastu daśabhirgārdhrapatraiḥ śilāśitaiḥ
bhīmasenaṃ maheṣvāsaṃ rukmapuṅkhaiḥ samarpayat
- 17
भीमसेनस्तु संक्रुद्धः परासुकरणं दृढम्
चित्रं कार्मुकम् आदत्त शरांश्च निशितान्दश
bhīmasenastu saṃkruddhaḥ parāsukaraṇaṃ dṛḍham
citraṃ kārmukam ādatta śarāṃśca niśitāndaśa
- 18
आकर्णप्रहितैस्तीक्ष्णैर्वेगितैस्तिग्मतेजनैः
अविध्यत्तूर्णम् अव्यग्रः कुरुराजं महोरसि
ākarṇaprahitaistīkṣṇairvegitaistigmatejanaiḥ
avidhyattūrṇam avyagraḥ kururājaṃ mahorasi
- 19
तस्य काञ्चनसूत्रस्तु शरैः परिवृतो मणिः
रराजोरसि वै सूर्यो ग्रहैर् इव समावृतः
tasya kāñcanasūtrastu śaraiḥ parivṛto maṇiḥ
rarājorasi vai sūryo grahair iva samāvṛtaḥ
- 20
पुत्रस्तु तव तेजस्वी भीमसेनेन ताडितः
नामृष्यत यथा नागस्तलशब्दं समीरितम्
putrastu tava tejasvī bhīmasenena tāḍitaḥ
nāmṛṣyata yathā nāgastalaśabdaṃ samīritam
- 21
ततः शरैर्महाराज रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः
भीमं विव्याध संक्रुद्धस्त्रासयानो वरूथिनीम्
tataḥ śarairmahārāja rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
bhīmaṃ vivyādha saṃkruddhastrāsayāno varūthinīm
- 22
तौ युध्यमानौ समरे भृशम् अन्योन्यविक्षतौ
पुत्रौ ते देवसंकाशौ व्यरोचेतां महाबलौ
tau yudhyamānau samare bhṛśam anyonyavikṣatau
putrau te devasaṃkāśau vyarocetāṃ mahābalau
- 23
चित्रसेनं नरव्याघ्रं सौभद्रः परवीरहा
अविध्यद्दशभिर्बाणैः पुरुमित्रं च सप्तभिः
citrasenaṃ naravyāghraṃ saubhadraḥ paravīrahā
avidhyaddaśabhirbāṇaiḥ purumitraṃ ca saptabhiḥ
- 24
सत्यव्रतं च सप्तत्या विद्ध्वा शक्रसमो युधि
नृत्यन्न् इव रणे वीर आर्तिं नः समजीजनत्
satyavrataṃ ca saptatyā viddhvā śakrasamo yudhi
nṛtyann iva raṇe vīra ārtiṃ naḥ samajījanat
- 25
तं प्रत्यविध्यद्दशभिश्चित्रसेनः शिलीमुखैः
सत्यव्रतश्च नवभिः पुरुमित्रश्च सप्तभिः
taṃ pratyavidhyaddaśabhiścitrasenaḥ śilīmukhaiḥ
satyavrataśca navabhiḥ purumitraśca saptabhiḥ
- 26
स विद्धो विक्षरन्रक्तं शत्रुसंवारणं महत्
चिछेद चित्रसेनस्य चित्रं कार्मुकम् आर्जुनिः
भित्त्वा चास्य तनुत्राणं शरेणोरस्यताडयत्
sa viddho vikṣaranraktaṃ śatrusaṃvāraṇaṃ mahat
cicheda citrasenasya citraṃ kārmukam ārjuniḥ
bhittvā cāsya tanutrāṇaṃ śareṇorasyatāḍayat
- 27
ततस्ते तावका वीरा राजपुत्रा महारथाः
समेत्य युधि संरब्धा विव्यधुर्निशितैः शरैः
तांश्च सर्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्जघान परमास्त्रवित्
tataste tāvakā vīrā rājaputrā mahārathāḥ
sametya yudhi saṃrabdhā vivyadhurniśitaiḥ śaraiḥ
tāṃśca sarvāñśaraistīkṣṇairjaghāna paramāstravit
- 28
तस्य दृष्ट्वा तु तत्कर्म परिवव्रुः सुतास्तव
दहन्तं समरे सैन्यं तव कक्षं यथोल्बणम्
tasya dṛṣṭvā tu tatkarma parivavruḥ sutāstava
dahantaṃ samare sainyaṃ tava kakṣaṃ yatholbaṇam
- 29
अपेतशिशिरे काले समिद्धम् इव पावकः
अत्यरोचत सौभद्रस्तव सैन्यानि शातयन्
apetaśiśire kāle samiddham iva pāvakaḥ
atyarocata saubhadrastava sainyāni śātayan
- 30
तत्तस्य चरितं दृष्ट्वा पौत्रस्तव विशां पते
लक्ष्मणो ऽभ्यपतत्तूर्णं सात्वतीपुत्रम् आहवे
tattasya caritaṃ dṛṣṭvā pautrastava viśāṃ pate
lakṣmaṇo 'bhyapatattūrṇaṃ sātvatīputram āhave

