46 shlokas
- 1
संजय उवाच
अर्जुनस्तु रणे शल्यं यतमानं महारथम्
छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः
saṃjaya uvāca
arjunastu raṇe śalyaṃ yatamānaṃ mahāratham
chādayāmāsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 2
सुशर्माणं कृपं चैव त्रिभिस्त्रिभिर् अविध्यत
प्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम्
suśarmāṇaṃ kṛpaṃ caiva tribhistribhir avidhyata
prāgjyotiṣaṃ ca samare saindhavaṃ ca jayadratham
- 3
चित्रसेनं विकर्णं च कृतवर्माणम् एव च
दुर्मर्षणं च राजेन्द्र आवन्त्यौ च महारथौ
citrasenaṃ vikarṇaṃ ca kṛtavarmāṇam eva ca
durmarṣaṇaṃ ca rājendra āvantyau ca mahārathau
- 4
एकैकं त्रिभिर् आनर्छत्कङ्कबर्हिणवाजितैः
शरैर् अतिरथो युद्धे पीडयन्वाहिनीं तव
ekaikaṃ tribhir ānarchatkaṅkabarhiṇavājitaiḥ
śarair atiratho yuddhe pīḍayanvāhinīṃ tava
- 5
जयद्रथो रणे पार्थं भित्त्वा भारत सायकैः
भीमं विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थितः
jayadratho raṇe pārthaṃ bhittvā bhārata sāyakaiḥ
bhīmaṃ vivyādha tarasā citrasenarathe sthitaḥ
- 6
शल्यश्च समरे जिष्णुं कृपश्च रथिनां वरः
विव्यधाते महाबाहुं बहुधा मर्मभेदिभिः
śalyaśca samare jiṣṇuṃ kṛpaśca rathināṃ varaḥ
vivyadhāte mahābāhuṃ bahudhā marmabhedibhiḥ
- 7
चित्रसेनादयश्चैव पुत्रास्तव विशां पते
पञ्चभिः पञ्चभिस्तूर्णं संयुगे निशितैः शरैः
आजघ्नुर् अर्जुनं संख्ये भीमसेनं च मारिष
citrasenādayaścaiva putrāstava viśāṃ pate
pañcabhiḥ pañcabhistūrṇaṃ saṃyuge niśitaiḥ śaraiḥ
ājaghnur arjunaṃ saṃkhye bhīmasenaṃ ca māriṣa
- 8
तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठौ कौन्तेयौ भरतर्षभौ
अपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद्बलम्
tau tatra rathināṃ śreṣṭhau kaunteyau bharatarṣabhau
apīḍayetāṃ samare trigartānāṃ mahadbalam
- 9
सुशर्मापि रणे पार्थं विद्ध्वा बहुभिर् आयसैः
ननाद बलवन्नादं नादयन्वै नभस्तलम्
suśarmāpi raṇe pārthaṃ viddhvā bahubhir āyasaiḥ
nanāda balavannādaṃ nādayanvai nabhastalam
- 10
अन्ये च रथिनः शूरा भीमसेनधनंजयौ
विव्यधुर्निशितैर्बाणै रुक्मपुङ्खैर् अजिह्मगैः
anye ca rathinaḥ śūrā bhīmasenadhanaṃjayau
vivyadhurniśitairbāṇai rukmapuṅkhair ajihmagaiḥ
- 11
तेषां तु रथिनां मध्ये कौन्तेयौ रथिनां वरौ
क्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यरोचताम्
आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाविव बलोत्कटौ
teṣāṃ tu rathināṃ madhye kaunteyau rathināṃ varau
krīḍamānau rathodārau citrarūpau vyarocatām
āmiṣepsū gavāṃ madhye siṃhāviva balotkaṭau
- 12
छित्त्वा धनूंषि वीराणां शरांश्च बहुधा रणे
पातयामासतुर्वीरौ शिरांसि शतशो नृणाम्
chittvā dhanūṃṣi vīrāṇāṃ śarāṃśca bahudhā raṇe
pātayāmāsaturvīrau śirāṃsi śataśo nṛṇām
- 13
रथाश्च बहवो भग्ना हयाश्च शतशो हताः
गजाश्च सगजारोहाः पेतुर् उर्व्यां महामृधे
rathāśca bahavo bhagnā hayāśca śataśo hatāḥ
gajāśca sagajārohāḥ petur urvyāṃ mahāmṛdhe
- 14
रथिनः सादिनश्चैव तत्र तत्र निसूदिताः
दृश्यन्ते बहुधा राजन्वेष्टमानाः समन्ततः
rathinaḥ sādinaścaiva tatra tatra nisūditāḥ
dṛśyante bahudhā rājanveṣṭamānāḥ samantataḥ
- 15
हतैर्गजपदात्योघैर्वाजिभिश्च निसूदितैः
रथैश्च बहुधा भग्नैः समास्तीर्यत मेदिनी
hatairgajapadātyoghairvājibhiśca nisūditaiḥ
rathaiśca bahudhā bhagnaiḥ samāstīryata medinī
- 16
छत्रैश्च बहुधा छिन्नैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः
अङ्कुशैर् अपविद्धैश्च परिस्तोमैश्च भारत
chatraiśca bahudhā chinnairdhvajaiśca vinipātitaiḥ
aṅkuśair apaviddhaiśca paristomaiśca bhārata
- 17
केयूरैर् अङ्गदैर्हारै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा
उष्णीषैर् अपविद्धैश्च चामरव्यजनैर् अपि
keyūrair aṅgadairhārai rāṅkavairmṛditaistathā
uṣṇīṣair apaviddhaiśca cāmaravyajanair api
- 18
तत्र तत्रापविद्धैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः
ऊरुभिश्च नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी
tatra tatrāpaviddhaiśca bāhubhiścandanokṣitaiḥ
ūrubhiśca narendrāṇāṃ samāstīryata medinī
- 19
तत्राद्भुतम् अपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम्
शरैः संवार्य तान्वीरान्निजघान बलं तव
tatrādbhutam apaśyāma raṇe pārthasya vikramam
śaraiḥ saṃvārya tānvīrānnijaghāna balaṃ tava
- 20
पुत्रस्तु तव तं दृष्ट्वा भीमार्जुनसमागमम्
गाङ्गेयस्य रथाभ्याशम् उपजग्मे महाभये
putrastu tava taṃ dṛṣṭvā bhīmārjunasamāgamam
gāṅgeyasya rathābhyāśam upajagme mahābhaye
- 21
कृपश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः
विन्दानुविन्दावावन्त्यावाजग्मुः संयुगं तदा
kṛpaśca kṛtavarmā ca saindhavaśca jayadrathaḥ
vindānuvindāvāvantyāvājagmuḥ saṃyugaṃ tadā
- 22
ततो भीमो महेष्वासः फल्गुनश्च महारथः
कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे
tato bhīmo maheṣvāsaḥ phalgunaśca mahārathaḥ
kauravāṇāṃ camūṃ ghorāṃ bhṛśaṃ dudruvatū raṇe
- 23
ततो बर्हिणवाजानाम् अयुतान्यर्बुदानि च
धनंजयरथे तूर्णं पातयन्ति स्म संयुगे
tato barhiṇavājānām ayutānyarbudāni ca
dhanaṃjayarathe tūrṇaṃ pātayanti sma saṃyuge
- 24
ततस्ताञ्शरजालेन संनिवार्य महारथान्
पार्थः समन्तात्समरे प्रेषयामास मृत्यवे
tatastāñśarajālena saṃnivārya mahārathān
pārthaḥ samantātsamare preṣayāmāsa mṛtyave
- 25
शल्यस्तु समरे जिष्णुं क्रीडन्न् इव महारथः
आजघानोरसि क्रुद्धो भल्लैः संनतपर्वभिः
śalyastu samare jiṣṇuṃ krīḍann iva mahārathaḥ
ājaghānorasi kruddho bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 26
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं च पञ्चभिः
अथैनं सायकैस्तीक्ष्णैर्भृशं विव्याध मर्मणि
tasya pārtho dhanuśchittvā hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ
athainaṃ sāyakaistīkṣṇairbhṛśaṃ vivyādha marmaṇi
- 27
अथान्यद्धनुर् आदाय समरे भारसाधनम्
मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयामास रोषितः
athānyaddhanur ādāya samare bhārasādhanam
madreśvaro raṇe jiṣṇuṃ tāḍayāmāsa roṣitaḥ
- 28
त्रिभिः शरैर्महाराज वासुदेवं च पञ्चभिः
भीमसेनं च नवभिर्बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
tribhiḥ śarairmahārāja vāsudevaṃ ca pañcabhiḥ
bhīmasenaṃ ca navabhirbāhvor urasi cārpayat
- 29
ततो द्रोणो महाराज मागधश्च महारथः
दुर्योधनसमादिष्टौ तं देशम् उपजग्मतुः
tato droṇo mahārāja māgadhaśca mahārathaḥ
duryodhanasamādiṣṭau taṃ deśam upajagmatuḥ
- 30
यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश्च पाण्डवः
कौरव्यस्य महासेनां जघ्नतुस्तौ महारथौ
yatra pārtho mahārāja bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ
kauravyasya mahāsenāṃ jaghnatustau mahārathau

