41 shlokas
- 1
संजय उवाच
अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रमः
समादाय महच्चापं मत्तवारणवारणम्
saṃjaya uvāca
atha vīro maheṣvāso mattavāraṇavikramaḥ
samādāya mahaccāpaṃ mattavāraṇavāraṇam
- 2
विधुन्वानो धनुः श्रेष्ठं द्रावयाणो महारथान्
पृतनां पाण्डवेयानां पातयानो महारथः
vidhunvāno dhanuḥ śreṣṭhaṃ drāvayāṇo mahārathān
pṛtanāṃ pāṇḍaveyānāṃ pātayāno mahārathaḥ
- 3
निमित्तानि निमित्तज्ञः सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान्
प्रतपन्तम् अनीकानि द्रोणः पुत्रम् अभाषत
nimittāni nimittajñaḥ sarvato vīkṣya vīryavān
pratapantam anīkāni droṇaḥ putram abhāṣata
- 4
अयं स दिवसस्तात यत्र पार्थो महारथः
जिघांसुः समरे भीष्मं परं यत्नं करिष्यति
ayaṃ sa divasastāta yatra pārtho mahārathaḥ
jighāṃsuḥ samare bhīṣmaṃ paraṃ yatnaṃ kariṣyati
- 5
उत्पतन्ति हि मे बाणा धनुः प्रस्फुरतीव मे
योगम् अस्त्राणि गच्छन्ति क्रूरे मे वर्तते मतिः
utpatanti hi me bāṇā dhanuḥ prasphuratīva me
yogam astrāṇi gacchanti krūre me vartate matiḥ
- 6
दिक्षु शान्तासु घोराणि व्याहरन्ति मृगद्विजाः
नीचैर्गृध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति
dikṣu śāntāsu ghorāṇi vyāharanti mṛgadvijāḥ
nīcairgṛdhrā nilīyante bhāratānāṃ camūṃ prati
- 7
नष्टप्रभ इवादित्यः सर्वतो लोहिता दिशः
रसते व्यथते भूमिर् अनुष्टनति वाहनम्
naṣṭaprabha ivādityaḥ sarvato lohitā diśaḥ
rasate vyathate bhūmir anuṣṭanati vāhanam
- 8
कङ्का गृध्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुः
शिवाश्चाशिवनिर्घोषा वेदयन्त्यो महद्भयम्
kaṅkā gṛdhrā balākāśca vyāharanti muhurmuhuḥ
śivāścāśivanirghoṣā vedayantyo mahadbhayam
- 9
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात्
सकबन्धश्च परिघो भानुम् आवृत्य तिष्ठति
papāta mahatī colkā madhyenādityamaṇḍalāt
sakabandhaśca parigho bhānum āvṛtya tiṣṭhati
- 10
परिवेषस्तथा घोरश्चन्द्रभास्करयोर् अभूत्
वेदयानो भयं घोरं राज्ञां देहावकर्तनम्
pariveṣastathā ghoraścandrabhāskarayor abhūt
vedayāno bhayaṃ ghoraṃ rājñāṃ dehāvakartanam
- 11
देवतायतनस्थाश्च कौरवेन्द्रस्य देवताः
कम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च
devatāyatanasthāśca kauravendrasya devatāḥ
kampante ca hasante ca nṛtyanti ca rudanti ca
- 12
अपसव्यं ग्रहाश्चक्रुर् अलक्ष्माणं निशाकरम्
अवाक्शिराश्च भगवान् उदतिष्ठत चन्द्रमाः
apasavyaṃ grahāścakrur alakṣmāṇaṃ niśākaram
avākśirāśca bhagavān udatiṣṭhata candramāḥ
- 13
वपूंषि च नरेन्द्राणां विगतानीव लक्षये
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिताः
vapūṃṣi ca narendrāṇāṃ vigatānīva lakṣaye
dhārtarāṣṭrasya sainyeṣu na ca bhrājanti daṃśitāḥ
- 14
सेनयोर् उभयोश्चैव समन्ताच्छ्रूयते महान्
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो गाण्डीवस्य च निस्वनः
senayor ubhayoścaiva samantācchrūyate mahān
pāñcajanyasya nirghoṣo gāṇḍīvasya ca nisvanaḥ
- 15
ध्रुवम् आस्थाय बीभत्सुर् उत्तमास्त्राणि संयुगे
अपास्यान्यान्रणे योधान् अभ्यस्यति पितामहम्
dhruvam āsthāya bībhatsur uttamāstrāṇi saṃyuge
apāsyānyānraṇe yodhān abhyasyati pitāmaham
- 16
हृष्यन्ति रोमकूपानि सीदतीव च मे मनः
चिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम्
hṛṣyanti romakūpāni sīdatīva ca me manaḥ
cintayitvā mahābāho bhīṣmārjunasamāgamam
- 17
तं चैव निकृतिप्रज्ञं पाञ्चाल्यं पापचेतसम्
पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गतः
taṃ caiva nikṛtiprajñaṃ pāñcālyaṃ pāpacetasam
puraskṛtya raṇe pārtho bhīṣmasyāyodhanaṃ gataḥ
- 18
अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम्
स्त्री ह्येषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान्
abravīcca purā bhīṣmo nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam
strī hyeṣā vihitā dhātrā daivācca sa punaḥ pumān
- 19
अमङ्गल्यध्वजश्चैव याज्ञसेनिर्महारथः
न चामङ्गलकेतोः स प्रहरेद् आपगासुतः
amaṅgalyadhvajaścaiva yājñasenirmahārathaḥ
na cāmaṅgalaketoḥ sa prahared āpagāsutaḥ
- 20
एतद्विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम्
अद्यैव तु रणे पार्थः कुरुवृद्धम् उपाद्रवत्
etadvicintayānasya prajñā sīdati me bhṛśam
adyaiva tu raṇe pārthaḥ kuruvṛddham upādravat
- 21
युधिष्ठिरस्य च क्रोधो भीष्मार्जुनसमागमः
मम चास्त्राभिसंरम्भः प्रजानाम् अशुभं ध्रुवम्
yudhiṣṭhirasya ca krodho bhīṣmārjunasamāgamaḥ
mama cāstrābhisaṃrambhaḥ prajānām aśubhaṃ dhruvam
- 22
मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतास्त्रो दृढविक्रमः
दूरपाती दृढेषुश्च निमित्तज्ञश्च पाण्डवः
manasvī balavāñśūraḥ kṛtāstro dṛḍhavikramaḥ
dūrapātī dṛḍheṣuśca nimittajñaśca pāṇḍavaḥ
- 23
अजेयः समरे चैव देवैर् अपि सवासवैः
बलवान्बुद्धिमांश्चैव जितक्लेशो युधां वरः
ajeyaḥ samare caiva devair api savāsavaiḥ
balavānbuddhimāṃścaiva jitakleśo yudhāṃ varaḥ
- 24
विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवः
तस्य मार्गं परिहरन्द्रुतं गच्छ यतव्रतम्
vijayī ca raṇe nityaṃ bhairavāstraśca pāṇḍavaḥ
tasya mārgaṃ pariharandrutaṃ gaccha yatavratam
- 25
पश्य चैतन्महाबाहो वैशसं समुपस्थितम्
हेमचित्राणि शूराणां महान्ति च शुभानि च
paśya caitanmahābāho vaiśasaṃ samupasthitam
hemacitrāṇi śūrāṇāṃ mahānti ca śubhāni ca
- 26
कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः संनतपर्वभिः
छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराणि धनूंषि च
kavacānyavadīryante śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
chidyante ca dhvajāgrāṇi tomarāṇi dhanūṃṣi ca
- 27
प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः
वैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना
prāsāśca vimalāstīkṣṇāḥ śaktyaśca kanakojjvalāḥ
vaijayantyaśca nāgānāṃ saṃkruddhena kirīṭinā
- 28
नायं संरक्षितुं कालः प्राणान्पुत्रोपजीविभिः
याहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च
nāyaṃ saṃrakṣituṃ kālaḥ prāṇānputropajīvibhiḥ
yāhi svargaṃ puraskṛtya yaśase vijayāya ca
- 29
हयनागरथावर्तां महाघोरां सुदुस्तराम्
रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः
hayanāgarathāvartāṃ mahāghorāṃ sudustarām
rathena saṃgrāmanadīṃ taratyeṣa kapidhvajaḥ
- 30
ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत्
इहैव दृश्यते राज्ञो भ्राता यस्य धनंजयः
brahmaṇyatā damo dānaṃ tapaśca caritaṃ mahat
ihaiva dṛśyate rājño bhrātā yasya dhanaṃjayaḥ

