35 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तो मुनिस्तत्त्वं कवीन्द्रो राजसत्तम
पुत्रेण धृतराष्ट्रेण ध्यानम् अन्वगमत्परम्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam ukto munistattvaṃ kavīndro rājasattama
putreṇa dhṛtarāṣṭreṇa dhyānam anvagamatparam
- 2
पुनर् एवाब्रवीद्वाक्यं कालवादी महातपाः
असंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षिपते जगत्
punar evābravīdvākyaṃ kālavādī mahātapāḥ
asaṃśayaṃ pārthivendra kālaḥ saṃkṣipate jagat
- 3
सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम्
ज्ञातीनां च कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा
sṛjate ca punarlokānneha vidyati śāśvatam
jñātīnāṃ ca kurūṇāṃ ca saṃbandhisuhṛdāṃ tathā
- 4
धर्म्यं देशय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणे
क्षुद्रं ज्ञातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम्
dharmyaṃ deśaya panthānaṃ samartho hyasi vāraṇe
kṣudraṃ jñātivadhaṃ prāhurmā kuruṣva mamāpriyam
- 5
कालो ऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशां पते
न वधः पूज्यते वेदे हितं नैतत्कथंचन
kālo 'yaṃ putrarūpeṇa tava jāto viśāṃ pate
na vadhaḥ pūjyate vede hitaṃ naitatkathaṃcana
- 6
हन्यात्स एव यो हन्यात्कुलधर्मं स्वकां तनुम्
कालेनोत्पथगन्तासि शक्ये सति यथापथि
hanyātsa eva yo hanyātkuladharmaṃ svakāṃ tanum
kālenotpathagantāsi śakye sati yathāpathi
- 7
कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम्
अनर्थो राज्यरूपेण त्यज्यताम् असुखावहः
kulasyāsya vināśāya tathaiva ca mahīkṣitām
anartho rājyarūpeṇa tyajyatām asukhāvahaḥ
- 8
लुप्तप्रज्ञः परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान्
किं ते राज्येन दुर्धर्ष येन प्राप्तो ऽसि किल्बिषम्
luptaprajñaḥ pareṇāsi dharmaṃ darśaya vai sutān
kiṃ te rājyena durdharṣa yena prāpto 'si kilbiṣam
- 9
यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गम् आप्स्यसि
लभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः
yaśo dharmaṃ ca kīrtiṃ ca pālayansvargam āpsyasi
labhantāṃ pāṇḍavā rājyaṃ śamaṃ gacchantu kauravāḥ
- 10
एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
आक्षिप्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्पथेनाप्ययात्पुनः
evaṃ bruvati viprendre dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
ākṣipya vākyaṃ vākyajño vākpathenāpyayātpunaḥ
- 11
धृतराष्ट्र उवाच
यथा भवान्वेद तथास्मि वेत्ता भावाभावौ विदितौ मे यथावत्
स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको मां चापि लोकात्मकम् एव विद्धि
dhṛtarāṣṭra uvāca
yathā bhavānveda tathāsmi vettā bhāvābhāvau viditau me yathāvat
svārthe hi saṃmuhyati tāta loko māṃ cāpi lokātmakam eva viddhi
- 12
प्रसादये त्वाम् अतुलप्रभावं त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरः
न चापि ते वशगा मे महर्षे न कल्मषं कर्तुम् इहार्हसे माम्
prasādaye tvām atulaprabhāvaṃ tvaṃ no gatirdarśayitā ca dhīraḥ
na cāpi te vaśagā me maharṣe na kalmaṣaṃ kartum ihārhase mām
- 13
त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिः
कुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चासि पितामहः
tvaṃ hi dharmaḥ pavitraṃ ca yaśaḥ kīrtirdhṛtiḥ smṛtiḥ
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca mānyaścāsi pitāmahaḥ
- 14
व्यास उवाच
वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्तते
अभिधत्स्व यथाकामं छेत्तास्मि तव संशयम्
vyāsa uvāca
vaicitravīrya nṛpate yatte manasi vartate
abhidhatsva yathākāmaṃ chettāsmi tava saṃśayam
- 15
धृतराष्ट्र उवाच
यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम्
तानि सर्वाणि भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
dhṛtarāṣṭra uvāca
yāni liṅgāni saṃgrāme bhavanti vijayiṣyatām
tāni sarvāṇi bhagavañśrotum icchāmi tattvataḥ
- 16
व्यास उवाच
प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमः
पुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति जयस्यैतद्भाविनो रूपम् आहुः
vyāsa uvāca
prasannabhāḥ pāvaka ūrdhvaraśmiḥ pradakṣiṇāvartaśikho vidhūmaḥ
puṇyā gandhāścāhutīnāṃ pravānti jayasyaitadbhāvino rūpam āhuḥ
- 17
गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्र
विशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च जयस्यैतद्भाविनो रूपम् आहुः
gambhīraghoṣāśca mahāsvanāśca śaṅkhā mṛdaṅgāśca nadanti yatra
viśuddharaśmistapanaḥ śaśī ca jayasyaitadbhāvino rūpam āhuḥ
- 18
इष्टा वाचः पृष्ठतो वायसानां सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च
ये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राजन्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति
iṣṭā vācaḥ pṛṣṭhato vāyasānāṃ samprasthitānāṃ ca gamiṣyatāṃ ca
ye pṛṣṭhataste tvarayanti rājanye tvagrataste pratiṣedhayanti
- 19
कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्र
प्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति संख्ये ध्रुवं जयं तत्र वदन्ति विप्राः
kalyāṇavācaḥ śakunā rājahaṃsāḥ śukāḥ krauñcāḥ śatapatrāśca yatra
pradakṣiṇāścaiva bhavanti saṃkhye dhruvaṃ jayaṃ tatra vadanti viprāḥ
- 20
अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च मुखप्रसादैर्हेमवर्णैश्च नॄणाम्
भ्राजिष्मती दुष्प्रतिप्रेक्षणीया येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून्
alaṃkāraiḥ kavacaiḥ ketubhiśca mukhaprasādairhemavarṇaiśca nṝṇām
bhrājiṣmatī duṣpratiprekṣaṇīyā yeṣāṃ camūste vijayanti śatrūn
- 21
हृष्टा वाचस्तथा सत्त्वं योधानां यत्र भारत
न म्लायन्ते स्रजश्चैव ते तरन्ति रणे रिपून्
hṛṣṭā vācastathā sattvaṃ yodhānāṃ yatra bhārata
na mlāyante srajaścaiva te taranti raṇe ripūn
- 22
इष्टो वातः प्रविष्टस्य दक्षिणा प्रविविक्षतः
पश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधते
iṣṭo vātaḥ praviṣṭasya dakṣiṇā pravivikṣataḥ
paścātsaṃsādhayatyarthaṃ purastātpratiṣedhate
- 23
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविष्कृताः शुभाः
सदा योधाश्च हृष्टाश्च येषां तेषां ध्रुवं जयः
śabdarūparasasparśagandhāścāviṣkṛtāḥ śubhāḥ
sadā yodhāśca hṛṣṭāśca yeṣāṃ teṣāṃ dhruvaṃ jayaḥ
- 24
अन्वेव वायवो वान्ति तथाभ्राणि वयांसि च
अनुप्लवन्ते मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च
anveva vāyavo vānti tathābhrāṇi vayāṃsi ca
anuplavante meghāśca tathaivendradhanūṃṣi ca
- 25
एतानि जयमानानां लक्षणानि विशां पते
भवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप
etāni jayamānānāṃ lakṣaṇāni viśāṃ pate
bhavanti viparītāni mumūrṣūṇāṃ janādhipa
- 26
अल्पायां वा महत्यां वा सेनायाम् इति निश्चितम्
हर्षो योधगणस्यैकं जयलक्षणम् उच्यते
alpāyāṃ vā mahatyāṃ vā senāyām iti niścitam
harṣo yodhagaṇasyaikaṃ jayalakṣaṇam ucyate
- 27
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीम् अपि
तं दीर्णम् अनुदीर्यन्ते योधाः शूरतमा अपि
eko dīrṇo dārayati senāṃ sumahatīm api
taṃ dīrṇam anudīryante yodhāḥ śūratamā api
- 28
दुर्निवारतमा चैव प्रभग्ना महती चमूः
अपाम् इव महावेगस्त्रस्ता मृगगणा इव
durnivāratamā caiva prabhagnā mahatī camūḥ
apām iva mahāvegastrastā mṛgagaṇā iva
- 29
नैव शक्या समाधातुं संनिपाते महाचमूः
दीर्णा इत्येव दीर्यन्ते योधाः शूरतमा अपि
भीतान्भग्नांश्च सम्प्रेक्ष्य भयं भूयो विवर्धते
naiva śakyā samādhātuṃ saṃnipāte mahācamūḥ
dīrṇā ityeva dīryante yodhāḥ śūratamā api
bhītānbhagnāṃśca samprekṣya bhayaṃ bhūyo vivardhate
- 30
प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विभ्रामिता परैः
नैव स्थापयितुं शक्या शूरैर् अपि महाचमूः
prabhagnā sahasā rājandiśo vibhrāmitā paraiḥ
naiva sthāpayituṃ śakyā śūrair api mahācamūḥ

