46 shlokas
- 1
संजय उवाच
त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि
न तु दुर्योधने दोषम् इमम् आसक्तुम् अर्हसि
saṃjaya uvāca
tvadyukto 'yam anupraśno mahārāja yathārhasi
na tu duryodhane doṣam imam āsaktum arhasi
- 2
य आत्मनो दुश्चरिताद् अशुभं प्राप्नुयान्नरः
एनसा तेन नान्यं स उपाशङ्कितुम् अर्हति
ya ātmano duścaritād aśubhaṃ prāpnuyānnaraḥ
enasā tena nānyaṃ sa upāśaṅkitum arhati
- 3
महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वम् आचरेत्
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन्
mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvam ācaret
sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran
- 4
निकारो निकृतिप्रज्ञैः पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया
अनुभूतः सहामात्यैः क्षान्तं च सुचिरं वने
nikāro nikṛtiprajñaiḥ pāṇḍavaistvatpratīkṣayā
anubhūtaḥ sahāmātyaiḥ kṣāntaṃ ca suciraṃ vane
- 5
हयानां च गजानां च शूराणां चामितौजसाम्
प्रत्यक्षं यन्मया दृष्टं दृष्टं योगबलेन च
hayānāṃ ca gajānāṃ ca śūrāṇāṃ cāmitaujasām
pratyakṣaṃ yanmayā dṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ yogabalena ca
- 6
शृणु तत्पृथिवीपाल मा च शोके मनः कृथाः
दिष्टम् एतत्पुरा नूनम् एवंभावि नराधिप
śṛṇu tatpṛthivīpāla mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ
diṣṭam etatpurā nūnam evaṃbhāvi narādhipa
- 7
नमस्कृत्वा पितुस्ते ऽहं पाराशर्याय धीमते
यस्य प्रसादाद्दिव्यं मे प्राप्तं ज्ञानम् अनुत्तमम्
namaskṛtvā pituste 'haṃ pārāśaryāya dhīmate
yasya prasādāddivyaṃ me prāptaṃ jñānam anuttamam
- 8
दृष्टिश्चातीन्द्रिया राजन्दूराच्छ्रवणम् एव च
परचित्तस्य विज्ञानम् अतीतानागतस्य च
dṛṣṭiścātīndriyā rājandūrācchravaṇam eva ca
paracittasya vijñānam atītānāgatasya ca
- 9
व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानम् आकाशे च गतिः सदा
शस्त्रैर् असङ्गो युद्धेषु वरदानान्महात्मनः
vyutthitotpattivijñānam ākāśe ca gatiḥ sadā
śastrair asaṅgo yuddheṣu varadānānmahātmanaḥ
- 10
शृणु मे विस्तरेणेदं विचित्रं परमाद्भुतम्
भारतानां महद्युद्धं यथाभूल्लोमहर्षणम्
śṛṇu me vistareṇedaṃ vicitraṃ paramādbhutam
bhāratānāṃ mahadyuddhaṃ yathābhūllomaharṣaṇam
- 11
तेष्वनीकेषु यत्तेषु व्यूढेषु च विधानतः
दुर्योधनो महाराज दुःशासनम् अथाब्रवीत्
teṣvanīkeṣu yatteṣu vyūḍheṣu ca vidhānataḥ
duryodhano mahārāja duḥśāsanam athābravīt
- 12
दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः
अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वम् अनुचोदय
duḥśāsana rathāstūrṇaṃ yujyantāṃ bhīṣmarakṣiṇaḥ
anīkāni ca sarvāṇi śīghraṃ tvam anucodaya
- 13
अयं मा समनुप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः
पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः
ayaṃ mā samanuprāpto varṣapūgābhicintitaḥ
pāṇḍavānāṃ sasainyānāṃ kurūṇāṃ ca samāgamaḥ
- 14
नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात्
हन्याद्गुप्तो ह्यसौ पार्थान्सोमकांश्च ससृञ्जयान्
nātaḥ kāryatamaṃ manye raṇe bhīṣmasya rakṣaṇāt
hanyādgupto hyasau pārthānsomakāṃśca sasṛñjayān
- 15
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनम्
श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्माद्वर्ज्यो रणे मम
abravīcca viśuddhātmā nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam
śrūyate strī hyasau pūrvaṃ tasmādvarjyo raṇe mama
- 16
तस्माद्भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः
शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः
tasmādbhīṣmo rakṣitavyo viśeṣeṇeti me matiḥ
śikhaṇḍino vadhe yattāḥ sarve tiṣṭhantu māmakāḥ
- 17
तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः
सर्वशस्त्रास्त्रकुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम्
tathā prācyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyottarāpathāḥ
sarvaśastrāstrakuśalāste rakṣantu pitāmaham
- 18
अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाबलम्
मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना
arakṣyamāṇaṃ hi vṛko hanyātsiṃhaṃ mahābalam
mā siṃhaṃ jambukeneva ghātayāmaḥ śikhaṇḍinā
- 19
वामं चक्रं युधामन्युर् उत्तमौजाश्च दक्षिणम्
गोप्तारौ फल्गुनस्यैतौ फल्गुनो ऽपि शिखण्डिनः
vāmaṃ cakraṃ yudhāmanyur uttamaujāśca dakṣiṇam
goptārau phalgunasyaitau phalguno 'pi śikhaṇḍinaḥ
- 20
संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः
यथा न हन्याद्गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु
saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena bhīṣmeṇa ca vivarjitaḥ
yathā na hanyādgāṅgeyaṃ duḥśāsana tathā kuru
- 21
ततो रजन्यां व्युष्टायां शब्दः समभवन्महान्
क्रोशतां भूमिपालानां युज्यतां युज्यताम् इति
tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ śabdaḥ samabhavanmahān
krośatāṃ bhūmipālānāṃ yujyatāṃ yujyatām iti
- 22
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः सिंहनादैश्च भारत
हयहेषितशब्दैश्च रथनेमिस्वनैस्तथा
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ siṃhanādaiśca bhārata
hayaheṣitaśabdaiśca rathanemisvanaistathā
- 23
गजानां बृंहतां चैव योधानां चाभिगर्जताम्
क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैस्तुमुलं सर्वतो ऽभवत्
gajānāṃ bṛṃhatāṃ caiva yodhānāṃ cābhigarjatām
kṣveḍitāsphoṭitotkruṣṭaistumulaṃ sarvato 'bhavat
- 24
उदतिष्ठन्महाराज सर्वं युक्तम् अशेषतः
सूर्योदये महत्सैन्यं कुरुपाण्डवसेनयोः
तव राजेन्द्र पुत्राणां पाण्डवानां तथैव च
udatiṣṭhanmahārāja sarvaṃ yuktam aśeṣataḥ
sūryodaye mahatsainyaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ
tava rājendra putrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ tathaiva ca
- 25
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदपरिष्कृताः
विभ्राजमाना दृश्यन्ते मेघा इव सविद्युतः
tatra nāgā rathāścaiva jāmbūnadapariṣkṛtāḥ
vibhrājamānā dṛśyante meghā iva savidyutaḥ
- 26
रथानीकान्यदृश्यन्त नगराणीव भूरिशः
अतीव शुशुभे तत्र पिता ते पूर्णचन्द्रवत्
rathānīkānyadṛśyanta nagarāṇīva bhūriśaḥ
atīva śuśubhe tatra pitā te pūrṇacandravat
- 27
धनुर्भिर् ऋष्टिभिः खड्गैर्गदाभिः शक्तितोमरैः
योधाः प्रहरणैः शुभ्रैः स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः
dhanurbhir ṛṣṭibhiḥ khaḍgairgadābhiḥ śaktitomaraiḥ
yodhāḥ praharaṇaiḥ śubhraiḥ sveṣvanīkeṣvavasthitāḥ
- 28
गजा रथाः पदाताश्च तुरगाश्च विशां पते
व्यतिष्ठन्वागुराकाराः शतशो ऽथ सहस्रशः
gajā rathāḥ padātāśca turagāśca viśāṃ pate
vyatiṣṭhanvāgurākārāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 29
ध्वजा बहुविधाकारा व्यदृश्यन्त समुच्छ्रिताः
स्वेषां चैव परेषां च द्युतिमन्तः सहस्रशः
dhvajā bahuvidhākārā vyadṛśyanta samucchritāḥ
sveṣāṃ caiva pareṣāṃ ca dyutimantaḥ sahasraśaḥ
- 30
काञ्चना मणिचित्राङ्गा ज्वलन्त इव पावकाः
अर्चिष्मन्तो व्यरोचन्त ध्वजा राज्ञां सहस्रशः
kāñcanā maṇicitrāṅgā jvalanta iva pāvakāḥ
arciṣmanto vyarocanta dhvajā rājñāṃ sahasraśaḥ

