22 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रभातायां तु शर्वर्यां भीष्मः शांतनवस्ततः
अनीकान्यनुसंयाने व्यादिदेशाथ भारत
saṃjaya uvāca
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavastataḥ
anīkānyanusaṃyāne vyādideśātha bhārata
- 2
गारुडं च महाव्यूहं चक्रे शांतनवस्तदा
पुत्राणां ते जयाकाङ्क्षी भीष्मः कुरुपितामहः
gāruḍaṃ ca mahāvyūhaṃ cakre śāṃtanavastadā
putrāṇāṃ te jayākāṅkṣī bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ
- 3
गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवव्रतस्तव
चक्षुषी च भरद्वाजः कृतवर्मा च सात्वतः
garuḍasya svayaṃ tuṇḍe pitā devavratastava
cakṣuṣī ca bharadvājaḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ
- 4
अश्वत्थामा कृपश्चैव शीर्षम् आस्तां यशस्विनौ
त्रिगर्तैर्मत्स्यकैकेयैर्वाटधानैश्च संयुतौ
aśvatthāmā kṛpaścaiva śīrṣam āstāṃ yaśasvinau
trigartairmatsyakaikeyairvāṭadhānaiśca saṃyutau
- 5
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष
मद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पञ्चनदाश्च ये
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo bhagadattaśca māriṣa
madrakāḥ sindhusauvīrāstathā pañcanadāśca ye
- 6
जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां संनिवेशिताः
पृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदरैः सानुगैर्वृतः
jayadrathena sahitā grīvāyāṃ saṃniveśitāḥ
pṛṣṭhe duryodhano rājā sodaraiḥ sānugairvṛtaḥ
- 7
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजश्च शकैः सह
पुच्छम् आसन्महाराज शूरसेनाश्च सर्वशः
vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca śakaiḥ saha
puccham āsanmahārāja śūrasenāśca sarvaśaḥ
- 8
मागधाश्च कलिङ्गाश्च दाशेरकगणैः सह
दक्षिणं पक्षम् आसाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः
māgadhāśca kaliṅgāśca dāśerakagaṇaiḥ saha
dakṣiṇaṃ pakṣam āsādya sthitā vyūhasya daṃśitāḥ
- 9
काननाश्च विकुञ्जाश्च मुक्ताः पुण्ड्राविषस्तथा
बृहद्बलेन सहिता वामं पक्षम् उपाश्रिताः
kānanāśca vikuñjāśca muktāḥ puṇḍrāviṣastathā
bṛhadbalena sahitā vāmaṃ pakṣam upāśritāḥ
- 10
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत्सैन्यं सव्यसाची परंतपः
धृष्टद्युम्नेन सहितः प्रत्यव्यूहत संयुगे
अर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहं तम् अतिदारुणम्
vyūḍhaṃ dṛṣṭvā tu tatsainyaṃ savyasācī paraṃtapaḥ
dhṛṣṭadyumnena sahitaḥ pratyavyūhata saṃyuge
ardhacandreṇa vyūhena vyūhaṃ tam atidāruṇam
- 11
दक्षिणं शृङ्गम् आस्थाय भीमसेनो व्यरोचत
नानाशस्त्रौघसम्पन्नैर्नानादेश्यैर्नृपैर्वृतः
dakṣiṇaṃ śṛṅgam āsthāya bhīmaseno vyarocata
nānāśastraughasampannairnānādeśyairnṛpairvṛtaḥ
- 12
तद् अन्वेव विराटश्च द्रुपदश्च महारथः
तदनन्तरम् एवासीन्नीलो नीलायुधैः सह
tad anveva virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ
tadanantaram evāsīnnīlo nīlāyudhaiḥ saha
- 13
नीलाद् अनन्तरं चैव धृष्टकेतुर्महारथः
चेदिकाशिकरूषैश्च पौरवैश्चाभिसंवृतः
nīlād anantaraṃ caiva dhṛṣṭaketurmahārathaḥ
cedikāśikarūṣaiśca pauravaiścābhisaṃvṛtaḥ
- 14
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः
मध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāñcālāśca prabhadrakāḥ
madhye sainyasya mahataḥ sthitā yuddhāya bhārata
- 15
तथैव धर्मराजो ऽपि गजानीकेन संवृतः
ततस्तु सात्यकी राजन्द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः
tathaiva dharmarājo 'pi gajānīkena saṃvṛtaḥ
tatastu sātyakī rājandraupadyāḥ pañca cātmajāḥ
- 16
अभिमन्युस्ततस्तूर्णम् इरावांश्च ततः परम्
भैमसेनिस्ततो राजन्केकयाश्च महारथाः
abhimanyustatastūrṇam irāvāṃśca tataḥ param
bhaimasenistato rājankekayāśca mahārathāḥ
- 17
ततो ऽभूद्द्विपदां श्रेष्ठो वामं पार्श्वम् उपाश्रितः
सर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दनः
tato 'bhūddvipadāṃ śreṣṭho vāmaṃ pārśvam upāśritaḥ
sarvasya jagato goptā goptā yasya janārdanaḥ
- 18
एवम् एतन्महाव्यूहं प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाः
वधार्थं तव पुत्राणां तत्पक्षं ये च संगताः
evam etanmahāvyūhaṃ pratyavyūhanta pāṇḍavāḥ
vadhārthaṃ tava putrāṇāṃ tatpakṣaṃ ye ca saṃgatāḥ
- 19
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्
तावकानां परेषां च निघ्नताम् इतरेतरम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vyatiṣaktarathadvipam
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca nighnatām itaretaram
- 20
हयौघाश्च रथौघाश्च तत्र तत्र विशां पते
संपतन्तः स्म दृश्यन्ते निघ्नमानाः परस्परम्
hayaughāśca rathaughāśca tatra tatra viśāṃ pate
saṃpatantaḥ sma dṛśyante nighnamānāḥ parasparam
- 21
धावतां च रथौघानां निघ्नतां च पृथक्पृथक्
बभूव तुमुलः शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनैः
dhāvatāṃ ca rathaughānāṃ nighnatāṃ ca pṛthakpṛthak
babhūva tumulaḥ śabdo vimiśro dundubhisvanaiḥ
- 22
दिवस्पृङ्नरवीराणां निघ्नताम् इतरेतरम्
संप्रहारे सुतुमुले तव तेषां च भारत
divaspṛṅnaravīrāṇāṃ nighnatām itaretaram
saṃprahāre sutumule tava teṣāṃ ca bhārata

