75 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं कुरूणाम् ऋषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना
कथं रथात्स न्यपतत्पिता मे वासवोपमः
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ kurūṇām ṛṣabho hato bhīṣmaḥ śikhaṇḍinā
kathaṃ rathātsa nyapatatpitā me vāsavopamaḥ
- 2
कथम् आसंश्च मे पुत्रा हीना भीष्मेण संजय
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा
katham āsaṃśca me putrā hīnā bhīṣmeṇa saṃjaya
balinā devakalpena gurvarthe brahmacāriṇā
- 3
तस्मिन्हते महासत्त्वे महेष्वासे महाबले
महारथे नरव्याघ्रे किमु आसीन्मनस्तदा
tasminhate mahāsattve maheṣvāse mahābale
mahārathe naravyāghre kimu āsīnmanastadā
- 4
आर्तिः परा माविशति यतः शंससि मे हतम्
कुरूणाम् ऋषभं वीरम् अकम्प्यं पुरुषर्षभम्
ārtiḥ parā māviśati yataḥ śaṃsasi me hatam
kurūṇām ṛṣabhaṃ vīram akampyaṃ puruṣarṣabham
- 5
के तं यान्तम् अनुप्रेयुः के चास्यासन्पुरोगमाः
के ऽतिष्ठन्के न्यवर्तन्त के ऽभ्यवर्तन्त संजय
ke taṃ yāntam anupreyuḥ ke cāsyāsanpurogamāḥ
ke 'tiṣṭhanke nyavartanta ke 'bhyavartanta saṃjaya
- 6
के शूरा रथशार्दूलम् अच्युतं क्षत्रियर्षभम्
रथानीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतो ऽन्वयुः
ke śūrā rathaśārdūlam acyutaṃ kṣatriyarṣabham
rathānīkaṃ gāhamānaṃ sahasā pṛṣṭhato 'nvayuḥ
- 7
यस्तमो ऽर्क इवापोहन्परसैन्यम् अमित्रहा
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयम् आदधत्
अकरोद्दुष्करं कर्म रणे कौरवशासनात्
yastamo 'rka ivāpohanparasainyam amitrahā
sahasraraśmipratimaḥ pareṣāṃ bhayam ādadhat
akarodduṣkaraṃ karma raṇe kauravaśāsanāt
- 8
ग्रसमानम् अनीकानि य एनं पर्यवारयन्
कृतिनं तं दुराधर्षं सम्यग्यास्यन्तम् अन्तिके
कथं शांतनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन्
grasamānam anīkāni ya enaṃ paryavārayan
kṛtinaṃ taṃ durādharṣaṃ samyagyāsyantam antike
kathaṃ śāṃtanavaṃ yuddhe pāṇḍavāḥ pratyavārayan
- 9
निकृन्तन्तम् अनीकानि शरदंष्ट्रं तरस्विनम्
चापव्यात्ताननं घोरम् असिजिह्वं दुरासदम्
nikṛntantam anīkāni śaradaṃṣṭraṃ tarasvinam
cāpavyāttānanaṃ ghoram asijihvaṃ durāsadam
- 10
अत्यन्यान्पुरुषव्याघ्रान्ह्रीमन्तम् अपराजितम्
पातयामास कौन्तेयः कथं तम् अजितं युधि
atyanyānpuruṣavyāghrānhrīmantam aparājitam
pātayāmāsa kaunteyaḥ kathaṃ tam ajitaṃ yudhi
- 11
उग्रधन्वानम् उग्रेषुं वर्तमानं रथोत्तमे
परेषाम् उत्तमाङ्गानि प्रचिन्वन्तं शितेषुभिः
ugradhanvānam ugreṣuṃ vartamānaṃ rathottame
pareṣām uttamāṅgāni pracinvantaṃ śiteṣubhiḥ
- 12
पाण्डवानां महत्सैन्यं यं दृष्ट्वोद्यन्तम् आहवे
कालाग्निम् इव दुर्धर्षं समवेष्टत नित्यशः
pāṇḍavānāṃ mahatsainyaṃ yaṃ dṛṣṭvodyantam āhave
kālāgnim iva durdharṣaṃ samaveṣṭata nityaśaḥ
- 13
परिकृष्य स सेनां मे दशरात्रम् अनीकहा
जगामास्तम् इवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
parikṛṣya sa senāṃ me daśarātram anīkahā
jagāmāstam ivādityaḥ kṛtvā karma suduṣkaram
- 14
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्षं शरमयं सृजन्
जघान युधि योधानाम् अर्बुदं दशभिर्दिनैः
yaḥ sa śakra ivākṣayyaṃ varṣaṃ śaramayaṃ sṛjan
jaghāna yudhi yodhānām arbudaṃ daśabhirdinaiḥ
- 15
स शेते निष्टनन्भूमौ वातरुग्ण इव द्रुमः
मम दुर्मन्त्रितेनासौ यथा नार्हः स भारतः
sa śete niṣṭananbhūmau vātarugṇa iva drumaḥ
mama durmantritenāsau yathā nārhaḥ sa bhārataḥ
- 16
कथं शांतनवं दृष्ट्वा पाण्डवानाम् अनीकिनी
प्रहर्तुम् अशकत्तत्र भीष्मं भीमपराक्रमम्
kathaṃ śāṃtanavaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavānām anīkinī
prahartum aśakattatra bhīṣmaṃ bhīmaparākramam
- 17
कथं भीष्मेण संग्रामम् अकुर्वन्पाण्डुनन्दनाः
कथं च नाजयद्भीष्मो द्रोणे जीवति संजय
kathaṃ bhīṣmeṇa saṃgrāmam akurvanpāṇḍunandanāḥ
kathaṃ ca nājayadbhīṣmo droṇe jīvati saṃjaya
- 18
कृपे संनिहिते तत्र भरद्वाजात्मजे तथा
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः कथं स निधनं गतः
kṛpe saṃnihite tatra bharadvājātmaje tathā
bhīṣmaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ kathaṃ sa nidhanaṃ gataḥ
- 19
कथं चातिरथस्तेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना
भीष्मो विनिहतो युद्धे देवैर् अपि दुरुत्सहः
kathaṃ cātirathastena pāñcālyena śikhaṇḍinā
bhīṣmo vinihato yuddhe devair api durutsahaḥ
- 20
यः स्पर्धते रणे नित्यं जामदग्न्यं महाबलम्
अजितं जामदग्न्येन शक्रतुल्यपराक्रमम्
yaḥ spardhate raṇe nityaṃ jāmadagnyaṃ mahābalam
ajitaṃ jāmadagnyena śakratulyaparākramam
- 21
तं हतं समरे भीष्मं महारथबलोचितम्
संजयाचक्ष्व मे वीरं येन शर्म न विद्महे
taṃ hataṃ samare bhīṣmaṃ mahārathabalocitam
saṃjayācakṣva me vīraṃ yena śarma na vidmahe
- 22
मामकाः के महेष्वासा नाजहुः संजयाच्युतम्
दुर्योधनसमादिष्टाः के वीराः पर्यवारयन्
māmakāḥ ke maheṣvāsā nājahuḥ saṃjayācyutam
duryodhanasamādiṣṭāḥ ke vīrāḥ paryavārayan
- 23
यच्छिखण्डिमुखाः सर्वे पाण्डवा भीष्मम् अभ्ययुः
कच्चिन्न कुरवो भीतास्तत्यजुः संजयाच्युतम्
yacchikhaṇḍimukhāḥ sarve pāṇḍavā bhīṣmam abhyayuḥ
kaccinna kuravo bhītāstatyajuḥ saṃjayācyutam
- 24
मौर्वीघोषस्तनयित्नुः पृषत्कपृषतो महान्
धनुर्ह्वादमहाशब्दो महामेघ इवोन्नतः
maurvīghoṣastanayitnuḥ pṛṣatkapṛṣato mahān
dhanurhvādamahāśabdo mahāmegha ivonnataḥ
- 25
यद् अभ्यवर्षत्कौन्तेयान्सपाञ्चालान्ससृञ्जयान्
निघ्नन्पररथान्वीरो दानवान् इव वज्रभृत्
yad abhyavarṣatkaunteyānsapāñcālānsasṛñjayān
nighnanpararathānvīro dānavān iva vajrabhṛt
- 26
इष्वस्त्रसागरं घोरं बाणग्राहं दुरासदम्
कार्मुकोर्मिणम् अक्षय्यम् अद्वीपं समरे ऽप्लवम्
गदासिमकरावर्तं हयग्राहं गजाकुलम्
iṣvastrasāgaraṃ ghoraṃ bāṇagrāhaṃ durāsadam
kārmukormiṇam akṣayyam advīpaṃ samare 'plavam
gadāsimakarāvartaṃ hayagrāhaṃ gajākulam
- 27
हयान्गजान्पदातांश्च रथांश्च तरसा बहून्
निमज्जयन्तं समरे परवीरापहारिणम्
hayāngajānpadātāṃśca rathāṃśca tarasā bahūn
nimajjayantaṃ samare paravīrāpahāriṇam
- 28
विदह्यमानं कोपेन तेजसा च परंतपम्
वेलेव मकरावासं के वीराः पर्यवारयन्
vidahyamānaṃ kopena tejasā ca paraṃtapam
veleva makarāvāsaṃ ke vīrāḥ paryavārayan
- 29
भीष्मो यद् अकरोत्कर्म समरे संजयारिहा
दुर्योधनहितार्थाय के तदास्य पुरो ऽभवन्
bhīṣmo yad akarotkarma samare saṃjayārihā
duryodhanahitārthāya ke tadāsya puro 'bhavan
- 30
के ऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं भीष्मस्यामिततेजसः
पृष्ठतः के परान्वीरा उपासेधन्यतव्रताः
ke 'rakṣandakṣiṇaṃ cakraṃ bhīṣmasyāmitatejasaḥ
pṛṣṭhataḥ ke parānvīrā upāsedhanyatavratāḥ

