18 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
शृणु चेदं महाराज ब्रह्मभूतस्तवं मम
ब्रह्मर्षिभिश्च देवैश्च यः पुरा कथितो भुवि
bhīṣma uvāca
śṛṇu cedaṃ mahārāja brahmabhūtastavaṃ mama
brahmarṣibhiśca devaiśca yaḥ purā kathito bhuvi
- 2
साध्यानाम् अपि देवानां देवदेवेश्वरः प्रभुः
लोकभावनभावज्ञ इति त्वां नारदो ऽब्रवीत्
भूतं भव्यं भविष्यं च मार्कण्डेयो ऽभ्युवाच ह
sādhyānām api devānāṃ devadeveśvaraḥ prabhuḥ
lokabhāvanabhāvajña iti tvāṃ nārado 'bravīt
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca mārkaṇḍeyo 'bhyuvāca ha
- 3
यज्ञानां चैव यज्ञं त्वां तपश्च तपसाम् अपि
देवानाम् अपि देवं च त्वाम् आह भगवान्भृगुः
पुराणे भैरवं रूपं विष्णो भूतपतेति वै
yajñānāṃ caiva yajñaṃ tvāṃ tapaśca tapasām api
devānām api devaṃ ca tvām āha bhagavānbhṛguḥ
purāṇe bhairavaṃ rūpaṃ viṣṇo bhūtapateti vai
- 4
वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा
देवदेवो ऽसि देवानाम् इति द्वैपायनो ऽब्रवीत्
vāsudevo vasūnāṃ tvaṃ śakraṃ sthāpayitā tathā
devadevo 'si devānām iti dvaipāyano 'bravīt
- 5
पूर्वे प्रजानिसर्गेषु दक्षम् आहुः प्रजापतिम्
स्रष्टारं सर्वभूतानाम् अङ्गिरास्त्वां ततो ऽब्रवीत्
pūrve prajānisargeṣu dakṣam āhuḥ prajāpatim
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānām aṅgirāstvāṃ tato 'bravīt
- 6
अव्यक्तं ते शरीरोत्थं व्यक्तं ते मनसि स्थितम्
देवा वाक्संभवाश्चेति देवलस्त्वसितो ऽब्रवीत्
avyaktaṃ te śarīrotthaṃ vyaktaṃ te manasi sthitam
devā vāksaṃbhavāśceti devalastvasito 'bravīt
- 7
शिरसा ते दिवं व्याप्तं बाहुभ्यां पृथिवी धृता
जठरं ते त्रयो लोकाः पुरुषो ऽसि सनातनः
śirasā te divaṃ vyāptaṃ bāhubhyāṃ pṛthivī dhṛtā
jaṭharaṃ te trayo lokāḥ puruṣo 'si sanātanaḥ
- 8
एवं त्वाम् अभिजानन्ति तपसा भाविता नराः
आत्मदर्शनतृप्तानाम् ऋषीणां चापि सत्तमः
evaṃ tvām abhijānanti tapasā bhāvitā narāḥ
ātmadarśanatṛptānām ṛṣīṇāṃ cāpi sattamaḥ
- 9
राजर्षीणाम् उदाराणाम् आहवेष्वनिवर्तिनाम्
सर्वधर्मप्रधानानां त्वं गतिर्मधुसूदन
rājarṣīṇām udārāṇām āhaveṣvanivartinām
sarvadharmapradhānānāṃ tvaṃ gatirmadhusūdana
- 10
एष ते विस्तरस्तात संक्षेपश्च प्रकीर्तितः
केशवस्य यथातत्त्वं सुप्रीतो भव केशवे
eṣa te vistarastāta saṃkṣepaśca prakīrtitaḥ
keśavasya yathātattvaṃ suprīto bhava keśave
- 11
संजय उवाच
पुण्यं श्रुत्वैतद् आख्यानं महाराज सुतस्तव
केशवं बहु मेने स पाण्डवांश्च महारथान्
saṃjaya uvāca
puṇyaṃ śrutvaitad ākhyānaṃ mahārāja sutastava
keśavaṃ bahu mene sa pāṇḍavāṃśca mahārathān
- 12
तम् अब्रवीन्महाराज भीष्मः शांतनवः पुनः
माहात्म्यं ते श्रुतं राजन्केशवस्य महात्मनः
tam abravīnmahārāja bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ punaḥ
māhātmyaṃ te śrutaṃ rājankeśavasya mahātmanaḥ
- 13
नरस्य च यथातत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
यदर्थं नृषु सम्भूतौ नरनारायणावुभौ
narasya ca yathātattvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
yadarthaṃ nṛṣu sambhūtau naranārāyaṇāvubhau
- 14
अवध्यौ च यथा वीरौ संयुगेष्वपराजितौ
यथा च पाण्डवा राजन्न् अगम्या युधि कस्यचित्
avadhyau ca yathā vīrau saṃyugeṣvaparājitau
yathā ca pāṇḍavā rājann agamyā yudhi kasyacit
- 15
प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु
तस्माद्ब्रवीमि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः
prītimānhi dṛḍhaṃ kṛṣṇaḥ pāṇḍaveṣu yaśasviṣu
tasmādbravīmi rājendra śamo bhavatu pāṇḍavaiḥ
- 16
पृथिवीं भुङ्क्ष्व सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी
नरनारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि
pṛthivīṃ bhuṅkṣva sahito bhrātṛbhirbalibhirvaśī
naranārāyaṇau devāvavajñāya naśiṣyasi
- 17
एवम् उक्त्वा तव पिता तूष्णीम् आसीद्विशां पते
व्यसर्जयच्च राजानं शयनं च विवेश ह
evam uktvā tava pitā tūṣṇīm āsīdviśāṃ pate
vyasarjayacca rājānaṃ śayanaṃ ca viveśa ha
- 18
राजापि शिबिरं प्रायात्प्रणिपत्य महात्मने
शिश्ये च शयने शुभ्रे तां रात्रिं भरतर्षभ
rājāpi śibiraṃ prāyātpraṇipatya mahātmane
śiśye ca śayane śubhre tāṃ rātriṃ bharatarṣabha

