30 shlokas
- 1
संजय उवाच
क्रौञ्चं ततो महाव्यूहम् अभेद्यं तनयस्तव
व्यूढं दृष्ट्वा महाघोरं पार्थेनामिततेजसा
saṃjaya uvāca
krauñcaṃ tato mahāvyūham abhedyaṃ tanayastava
vyūḍhaṃ dṛṣṭvā mahāghoraṃ pārthenāmitatejasā
- 2
आचार्यम् उपसंगम्य कृपं शल्यं च मारिष
सौमदत्तिं विकर्णं च अश्वत्थामानम् एव च
ācāryam upasaṃgamya kṛpaṃ śalyaṃ ca māriṣa
saumadattiṃ vikarṇaṃ ca aśvatthāmānam eva ca
- 3
दुःशासनादीन्भ्रातॄंश्च स सर्वान् एव भारत
अन्यांश्च सुबहूञ्शूरान्युद्धाय समुपागतान्
duḥśāsanādīnbhrātṝṃśca sa sarvān eva bhārata
anyāṃśca subahūñśūrānyuddhāya samupāgatān
- 4
प्राहेदं वचनं काले हर्षयंस्तनयस्तव
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे शस्त्रास्त्रवेदिनः
prāhedaṃ vacanaṃ kāle harṣayaṃstanayastava
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve śastrāstravedinaḥ
- 5
एकैकशः समर्था हि यूयं सर्वे महारथाः
पाण्डुपुत्रान्रणे हन्तुं ससैन्यान्किमु संहताः
ekaikaśaḥ samarthā hi yūyaṃ sarve mahārathāḥ
pāṇḍuputrānraṇe hantuṃ sasainyānkimu saṃhatāḥ
- 6
अपर्याप्तं तद् अस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्
पर्याप्तं त्विदम् एतेषां बलं पार्थिवसत्तमाः
aparyāptaṃ tad asmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam
paryāptaṃ tvidam eteṣāṃ balaṃ pārthivasattamāḥ
- 7
संस्थानाः शूरसेनाश्च वेणिकाः कुकुरास्तथा
आरेवकास्त्रिगर्ताश्च मद्रका यवनास्तथा
saṃsthānāḥ śūrasenāśca veṇikāḥ kukurāstathā
ārevakāstrigartāśca madrakā yavanāstathā
- 8
शत्रुंजयेन सहितास्तथा दुःशासनेन च
विकर्णेन च वीरेण तथा नन्दोपनन्दकैः
śatruṃjayena sahitāstathā duḥśāsanena ca
vikarṇena ca vīreṇa tathā nandopanandakaiḥ
- 9
चित्रसेनेन सहिताः सहिताः पाणिभद्रकैः
भीष्मम् एवाभिरक्षन्तु सह सैन्यपुरस्कृताः
citrasenena sahitāḥ sahitāḥ pāṇibhadrakaiḥ
bhīṣmam evābhirakṣantu saha sainyapuraskṛtāḥ
- 10
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तव पुत्रश्च मारिष
अव्यूहन्त महाव्यूहं पाण्डूनां प्रतिबाधने
tato droṇaśca bhīṣmaśca tava putraśca māriṣa
avyūhanta mahāvyūhaṃ pāṇḍūnāṃ pratibādhane
- 11
भीष्मः सैन्येन महता समन्तात्परिवारितः
ययौ प्रकर्षन्महतीं वाहिनीं सुरराड् इव
bhīṣmaḥ sainyena mahatā samantātparivāritaḥ
yayau prakarṣanmahatīṃ vāhinīṃ surarāḍ iva
- 12
तम् अन्वयान्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान्
कुन्तलैश्च दशार्णैश्च मागधैश्च विशां पते
tam anvayānmaheṣvāso bhāradvājaḥ pratāpavān
kuntalaiśca daśārṇaiśca māgadhaiśca viśāṃ pate
- 13
विदर्भैर्मेकलैश्चैव कर्णप्रावरणैर् अपि
सहिताः सर्वसैन्येन भीष्मम् आहवशोभिनम्
vidarbhairmekalaiścaiva karṇaprāvaraṇair api
sahitāḥ sarvasainyena bhīṣmam āhavaśobhinam
- 14
गान्धाराः सिन्धुसौवीराः शिबयो ऽथ वसातयः
शकुनिश्च स्वसैन्येन भारद्वाजम् अपालयत्
gāndhārāḥ sindhusauvīrāḥ śibayo 'tha vasātayaḥ
śakuniśca svasainyena bhāradvājam apālayat
- 15
ततो दुर्योधनो राजा सहितः सर्वसोदरैः
अश्वातकैर्विकर्णैश्च तथा शर्मिलकोसलैः
tato duryodhano rājā sahitaḥ sarvasodaraiḥ
aśvātakairvikarṇaiśca tathā śarmilakosalaiḥ
- 16
दरदैश्चूचुपैश्चैव तथा क्षुद्रकमालवैः
अभ्यरक्षत संहृष्टः सौबलेयस्य वाहिनीम्
daradaiścūcupaiścaiva tathā kṣudrakamālavaiḥ
abhyarakṣata saṃhṛṣṭaḥ saubaleyasya vāhinīm
- 17
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ वामं पार्श्वम् अपालयन्
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo bhagadattaśca māriṣa
vindānuvindāvāvantyau vāmaṃ pārśvam apālayan
- 18
सौमदत्तिः सुशर्मा च काम्बोजश्च सुदक्षिणः
शतायुश्च श्रुतायुश्च दक्षिणं पार्श्वम् आस्थिताः
saumadattiḥ suśarmā ca kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ
śatāyuśca śrutāyuśca dakṣiṇaṃ pārśvam āsthitāḥ
- 19
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः
महत्या सेनया सार्धं सेनापृष्ठे व्यवस्थिताः
aśvatthāmā kṛpaścaiva kṛtavarmā ca sātvataḥ
mahatyā senayā sārdhaṃ senāpṛṣṭhe vyavasthitāḥ
- 20
पृष्ठगोपास्तु तस्यासन्नानादेश्या जनेश्वराः
केतुमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः
pṛṣṭhagopāstu tasyāsannānādeśyā janeśvarāḥ
ketumānvasudānaśca putraḥ kāśyasya cābhibhūḥ
- 21
ततस्ते तावकाः सर्वे हृष्टा युद्धाय भारत
दध्मुः शङ्खान्मुदा युक्ताः सिंहनादांश्च नादयन्
tataste tāvakāḥ sarve hṛṣṭā yuddhāya bhārata
dadhmuḥ śaṅkhānmudā yuktāḥ siṃhanādāṃśca nādayan
- 22
तेषां श्रुत्वा तु हृष्टानां कुरुवृद्धः पितामहः
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्
teṣāṃ śrutvā tu hṛṣṭānāṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān
- 23
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पेश्यश्च विविधाः परैः
आनकाश्चाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलो ऽभवत्
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca peśyaśca vividhāḥ paraiḥ
ānakāścābhyahanyanta sa śabdastumulo 'bhavat
- 24
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ
प्रदध्मतुः शङ्खवरौ हेमरत्नपरिष्कृतौ
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau
pradadhmatuḥ śaṅkhavarau hemaratnapariṣkṛtau
- 25
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanaṃjayaḥ
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ
- 26
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau
- 27
काशिराजश्च शैब्यश्च शिखण्डी च महारथः
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महायशाः
kāśirājaśca śaibyaśca śikhaṇḍī ca mahārathaḥ
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiśca mahāyaśāḥ
- 28
पाञ्चाल्यश्च महेष्वासो द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः
सर्वे दध्मुर्महाशङ्खान्सिंहनादांश्च नेदिरे
pāñcālyaśca maheṣvāso draupadyāḥ pañca cātmajāḥ
sarve dadhmurmahāśaṅkhānsiṃhanādāṃśca nedire
- 29
स घोषः सुमहांस्तत्र वीरैस्तैः समुदीरितः
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयत्
sa ghoṣaḥ sumahāṃstatra vīraistaiḥ samudīritaḥ
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayat
- 30
एवम् एते महाराज प्रहृष्टाः कुरुपाण्डवाः
पुनर्युद्धाय संजग्मुस्तापयानाः परस्परम्
evam ete mahārāja prahṛṣṭāḥ kurupāṇḍavāḥ
punaryuddhāya saṃjagmustāpayānāḥ parasparam

