70 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु च
कथं प्रहरतां श्रेष्ठाः संप्रहारं प्रचक्रिरे
dhṛtarāṣṭra uvāca
evaṃ vyūḍheṣvanīkeṣu māmakeṣvitareṣu ca
kathaṃ praharatāṃ śreṣṭhāḥ saṃprahāraṃ pracakrire
- 2
संजय उवाच
समं व्यूढेष्वनीकेषु संनद्धा रुचिरध्वजाः
अपारम् इव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम्
saṃjaya uvāca
samaṃ vyūḍheṣvanīkeṣu saṃnaddhā ruciradhvajāḥ
apāram iva saṃdṛśya sāgarapratimaṃ balam
- 3
तेषां मध्ये स्थितो राजा पुत्रो दुर्योधनस्तव
अब्रवीत्तावकान्सर्वान्युध्यध्वम् इति दंशिताः
teṣāṃ madhye sthito rājā putro duryodhanastava
abravīttāvakānsarvānyudhyadhvam iti daṃśitāḥ
- 4
ते मनः क्रूरम् आस्थाय समभित्यक्तजीविताः
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः
te manaḥ krūram āsthāya samabhityaktajīvitāḥ
pāṇḍavān abhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ
- 5
ततो युद्धं समभवत्तुमुलं लोमहर्षणम्
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम्
tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ lomaharṣaṇam
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca vyatiṣaktarathadvipam
- 6
मुक्तास्तु रथिभिर्बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजनाः
संनिपेतुर् अकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च
muktāstu rathibhirbāṇā rukmapuṅkhāḥ sutejanāḥ
saṃnipetur akuṇṭhāgrā nāgeṣu ca hayeṣu ca
- 7
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुर् उद्यम्य दंशितः
अभिपत्य महाबाहुर्भीष्मो भीमपराक्रमः
tathā pravṛtte saṃgrāme dhanur udyamya daṃśitaḥ
abhipatya mahābāhurbhīṣmo bhīmaparākramaḥ
- 8
सौभद्रे भीमसेने च शैनेये च महारथे
केकये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते
saubhadre bhīmasene ca śaineye ca mahārathe
kekaye ca virāṭe ca dhṛṣṭadyumne ca pārṣate
- 9
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभितः
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः
eteṣu naravīreṣu cedimatsyeṣu cābhitaḥ
vavarṣa śaravarṣāṇi vṛddhaḥ kurupitāmahaḥ
- 10
प्राकम्पत महाव्यूहस्तस्मिन्वीरसमागमे
सर्वेषाम् एव सैन्यानाम् आसीद्व्यतिकरो महान्
prākampata mahāvyūhastasminvīrasamāgame
sarveṣām eva sainyānām āsīdvyatikaro mahān
- 11
सादितध्वजनागाश्च हतप्रवरवाजिनः
विप्रयातरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः
sāditadhvajanāgāśca hatapravaravājinaḥ
viprayātarathānīkāḥ samapadyanta pāṇḍavāḥ
- 12
अर्जुनस्तु नरव्याघ्रो दृष्ट्वा भीष्मं महारथम्
वार्ष्णेयम् अब्रवीत्क्रुद्धो याहि यत्र पितामहः
arjunastu naravyāghro dṛṣṭvā bhīṣmaṃ mahāratham
vārṣṇeyam abravītkruddho yāhi yatra pitāmahaḥ
- 13
एष भीष्मः सुसंक्रुद्धो वार्ष्णेय मम वाहिनीम्
नाशयिष्यति सुव्यक्तं दुर्योधनहिते रतः
eṣa bhīṣmaḥ susaṃkruddho vārṣṇeya mama vāhinīm
nāśayiṣyati suvyaktaṃ duryodhanahite rataḥ
- 14
एष द्रोणः कृपः शल्यो विकर्णश्च जनार्दन
धार्तराष्ट्राश्च सहिता दुर्योधनपुरोगमाः
eṣa droṇaḥ kṛpaḥ śalyo vikarṇaśca janārdana
dhārtarāṣṭrāśca sahitā duryodhanapurogamāḥ
- 15
पाञ्चालान्निहनिष्यन्ति रक्षिता दृढधन्वना
सो ऽहं भीष्मं गमिष्यामि सैन्यहेतोर्जनार्दन
pāñcālānnihaniṣyanti rakṣitā dṛḍhadhanvanā
so 'haṃ bhīṣmaṃ gamiṣyāmi sainyahetorjanārdana
- 16
तम् अब्रवीद्वासुदेवो यत्तो भव धनंजय
एष त्वा प्रापये वीर पितामहरथं प्रति
tam abravīdvāsudevo yatto bhava dhanaṃjaya
eṣa tvā prāpaye vīra pitāmaharathaṃ prati
- 17
एवम् उक्त्वा ततः शौरी रथं तं लोकविश्रुतम्
प्रापयामास भीष्माय रथं प्रति जनेश्वर
evam uktvā tataḥ śaurī rathaṃ taṃ lokaviśrutam
prāpayāmāsa bhīṣmāya rathaṃ prati janeśvara
- 18
चञ्चद्बहुपताकेन बलाकावर्णवाजिना
समुच्छ्रितमहाभीमनदद्वानरकेतुना
महता मेघनादेन रथेनादित्यवर्चसा
cañcadbahupatākena balākāvarṇavājinā
samucchritamahābhīmanadadvānaraketunā
mahatā meghanādena rathenādityavarcasā
- 19
विनिघ्नन्कौरवानीकं शूरसेनांश्च पाण्डवः
आयाच्छरान्नुदञ्शीघ्रं सुहृच्छोषविनाशनः
vinighnankauravānīkaṃ śūrasenāṃśca pāṇḍavaḥ
āyāccharānnudañśīghraṃ suhṛcchoṣavināśanaḥ
- 20
तम् आपतन्तं वेगेन प्रभिन्नम् इव वारणम्
त्रासयानं रणे शूरान्पातयन्तं च सायकैः
tam āpatantaṃ vegena prabhinnam iva vāraṇam
trāsayānaṃ raṇe śūrānpātayantaṃ ca sāyakaiḥ
- 21
सैन्धवप्रमुखैर्गुप्तः प्राच्यसौवीरकेकयैः
सहसा प्रत्युदियाय भीष्मः शांतनवो ऽर्जुनम्
saindhavapramukhairguptaḥ prācyasauvīrakekayaiḥ
sahasā pratyudiyāya bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'rjunam
- 22
को हि गाण्डीवधन्वानम् अन्यः कुरुपितामहात्
द्रोणवैकर्तनाभ्यां वा रथः संयातुम् अर्हति
ko hi gāṇḍīvadhanvānam anyaḥ kurupitāmahāt
droṇavaikartanābhyāṃ vā rathaḥ saṃyātum arhati
- 23
ततो भीष्मो महाराज कौरवाणां पितामहः
अर्जुनं सप्तसप्तत्या नाराचानां समावृणोत्
tato bhīṣmo mahārāja kauravāṇāṃ pitāmahaḥ
arjunaṃ saptasaptatyā nārācānāṃ samāvṛṇot
- 24
द्रोणश्च पञ्चविंशत्या कृपः पञ्चाशता शरैः
दुर्योधनश्चतुःषष्ट्या शल्यश्च नवभिः शरैः
droṇaśca pañcaviṃśatyā kṛpaḥ pañcāśatā śaraiḥ
duryodhanaścatuḥṣaṣṭyā śalyaśca navabhiḥ śaraiḥ
- 25
सैन्धवो नवभिश्चापि शकुनिश्चापि पञ्चभिः
विकर्णो दशभिर्भल्लै राजन्विव्याध पाण्डवम्
saindhavo navabhiścāpi śakuniścāpi pañcabhiḥ
vikarṇo daśabhirbhallai rājanvivyādha pāṇḍavam
- 26
स तैर्विद्धो महेष्वासः समन्तान्निशितैः शरैः
न विव्यथे महाबाहुर्भिद्यमान इवाचलः
sa tairviddho maheṣvāsaḥ samantānniśitaiḥ śaraiḥ
na vivyathe mahābāhurbhidyamāna ivācalaḥ
- 27
स भीष्मं पञ्चविंशत्या कृपं च नवभिः शरैः
द्रोणं षष्ट्या नरव्याघ्रो विकर्णं च त्रिभिः शरैः
sa bhīṣmaṃ pañcaviṃśatyā kṛpaṃ ca navabhiḥ śaraiḥ
droṇaṃ ṣaṣṭyā naravyāghro vikarṇaṃ ca tribhiḥ śaraiḥ
- 28
आर्तायनिं त्रिभिर्बाणै राजानं चापि पञ्चभिः
प्रत्यविध्यद् अमेयात्मा किरीटी भरतर्षभ
ārtāyaniṃ tribhirbāṇai rājānaṃ cāpi pañcabhiḥ
pratyavidhyad ameyātmā kirīṭī bharatarṣabha
- 29
तं सात्यकिर्विराटश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
द्रौपदेयाभिमन्युश्च परिवव्रुर्धनंजयम्
taṃ sātyakirvirāṭaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
draupadeyābhimanyuśca parivavrurdhanaṃjayam
- 30
ततो द्रोणं महेष्वासं गाङ्गेयस्य प्रिये रतम्
अभ्यवर्षत पाञ्चाल्यः संयुक्तः सह सोमकैः
tato droṇaṃ maheṣvāsaṃ gāṅgeyasya priye ratam
abhyavarṣata pāñcālyaḥ saṃyuktaḥ saha somakaiḥ

