33 shlokas
- 1
संजय उवाच
दृष्ट्वा भीष्मं रणे क्रुद्धं पाण्डवैर् अभिसंवृतम्
यथा मेघैर्महाराज तपान्ते दिवि भास्करम्
saṃjaya uvāca
dṛṣṭvā bhīṣmaṃ raṇe kruddhaṃ pāṇḍavair abhisaṃvṛtam
yathā meghairmahārāja tapānte divi bhāskaram
- 2
दुर्योधनो महाराज दुःशासनम् अभाषत
एष शूरो महेष्वासो भीष्मः शत्रुनिषूदनः
duryodhano mahārāja duḥśāsanam abhāṣata
eṣa śūro maheṣvāso bhīṣmaḥ śatruniṣūdanaḥ
- 3
छादितः पाण्डवैः शूरैः समन्ताद्भरतर्षभ
तस्य कार्यं त्वया वीर रक्षणं सुमहात्मनः
chāditaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samantādbharatarṣabha
tasya kāryaṃ tvayā vīra rakṣaṇaṃ sumahātmanaḥ
- 4
रक्ष्यमाणो हि समरे भीष्मो ऽस्माकं पितामहः
निहन्यात्समरे यत्तान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह
rakṣyamāṇo hi samare bhīṣmo 'smākaṃ pitāmahaḥ
nihanyātsamare yattānpāñcālānpāṇḍavaiḥ saha
- 5
तत्र कार्यम् अहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम्
गोप्ता ह्येष महेष्वासो भीष्मो ऽस्माकं पितामहः
tatra kāryam ahaṃ manye bhīṣmasyaivābhirakṣaṇam
goptā hyeṣa maheṣvāso bhīṣmo 'smākaṃ pitāmahaḥ
- 6
स भवान्सर्वसैन्येन परिवार्य पितामहम्
समरे दुष्करं कर्म कुर्वाणं परिरक्षतु
sa bhavānsarvasainyena parivārya pitāmaham
samare duṣkaraṃ karma kurvāṇaṃ parirakṣatu
- 7
एवम् उक्तस्तु समरे पुत्रो दुःशासनस्तव
परिवार्य स्थितो भीष्मं सैन्येन महता वृतः
evam uktastu samare putro duḥśāsanastava
parivārya sthito bhīṣmaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ
- 8
ततः शतसहस्रेण हयानां सुबलात्मजः
विमलप्रासहस्तानाम् ऋष्टितोमरधारिणाम्
tataḥ śatasahasreṇa hayānāṃ subalātmajaḥ
vimalaprāsahastānām ṛṣṭitomaradhāriṇām
- 9
दर्पितानां सुवेगानां बलस्थानां पताकिनाम्
शिक्षितैर्युद्धकुशलैर् उपेतानां नरोत्तमैः
darpitānāṃ suvegānāṃ balasthānāṃ patākinām
śikṣitairyuddhakuśalair upetānāṃ narottamaiḥ
- 10
नकुलं सहदेवं च धर्मराजं च पाण्डवम्
न्यवारयन्नरश्रेष्ठं परिवार्य समन्ततः
nakulaṃ sahadevaṃ ca dharmarājaṃ ca pāṇḍavam
nyavārayannaraśreṣṭhaṃ parivārya samantataḥ
- 11
ततो दुर्योधनो राजा शूराणां हयसादिनाम्
अयुतं प्रेषयामास पाण्डवानां निवारणे
tato duryodhano rājā śūrāṇāṃ hayasādinām
ayutaṃ preṣayāmāsa pāṇḍavānāṃ nivāraṇe
- 12
तैः प्रविष्टैर्महावेगैर्गरुत्मद्भिर् इवाहवे
खुराहता धरा राजंश्चकम्पे च ननाद च
taiḥ praviṣṭairmahāvegairgarutmadbhir ivāhave
khurāhatā dharā rājaṃścakampe ca nanāda ca
- 13
खुरशब्दश्च सुमहान्वाजिनां शुश्रुवे तदा
महावंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते
khuraśabdaśca sumahānvājināṃ śuśruve tadā
mahāvaṃśavanasyeva dahyamānasya parvate
- 14
उत्पतद्भिश्च तैस्तत्र समुद्धूतं महद्रजः
दिवाकरपथं प्राप्य छादयामास भास्करम्
utpatadbhiśca taistatra samuddhūtaṃ mahadrajaḥ
divākarapathaṃ prāpya chādayāmāsa bhāskaram
- 15
वेगवद्भिर्हयैस्तैस्तु क्षोभितं पाण्डवं बलम्
निपतद्भिर्महावेगैर्हंसैर् इव महत्सरः
हेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किंचन
vegavadbhirhayaistaistu kṣobhitaṃ pāṇḍavaṃ balam
nipatadbhirmahāvegairhaṃsair iva mahatsaraḥ
heṣatāṃ caiva śabdena na prājñāyata kiṃcana
- 16
ततो युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
प्रत्यघ्नंस्तरसा वेगं समरे हयसादिनाम्
tato yudhiṣṭhiro rājā mādrīputrau ca pāṇḍavau
pratyaghnaṃstarasā vegaṃ samare hayasādinām
- 17
उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेन पूर्यतः
पौर्णमास्याम् अम्बुवेगं यथा वेला महोदधेः
udvṛttasya mahārāja prāvṛṭkālena pūryataḥ
paurṇamāsyām ambuvegaṃ yathā velā mahodadheḥ
- 18
ततस्ते रथिनो राजञ्शरैः संनतपर्वभिः
न्यकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि कायेभ्यो हयसादिनाम्
tataste rathino rājañśaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
nyakṛntann uttamāṅgāni kāyebhyo hayasādinām
- 19
ते निपेतुर्महाराज निहता दृढधन्विभिः
नागैर् इव महानागा यथा स्युर्गिरिगह्वरे
te nipeturmahārāja nihatā dṛḍhadhanvibhiḥ
nāgair iva mahānāgā yathā syurgirigahvare
- 20
ते ऽपि प्रासैः सुनिशितैः शरैः संनतपर्वभिः
न्यकृन्तन्न् उत्तमाङ्गानि विचरन्तो दिशो दश
te 'pi prāsaiḥ suniśitaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
nyakṛntann uttamāṅgāni vicaranto diśo daśa
- 21
अत्यासन्ना हयारोहा ऋष्टिभिर्भरतर्षभ
अछिनन्न् उत्तमाङ्गानि फलानीव महाद्रुमात्
atyāsannā hayārohā ṛṣṭibhirbharatarṣabha
achinann uttamāṅgāni phalānīva mahādrumāt
- 22
ससादिनो हया राजंस्तत्र तत्र निषूदिताः
पतिताः पात्यमानाश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
sasādino hayā rājaṃstatra tatra niṣūditāḥ
patitāḥ pātyamānāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 23
वध्यमाना हयास्ते तु प्राद्रवन्त भयार्दिताः
यथा सिंहान्समासाद्य मृगाः प्राणपरायणाः
vadhyamānā hayāste tu prādravanta bhayārditāḥ
yathā siṃhānsamāsādya mṛgāḥ prāṇaparāyaṇāḥ
- 24
पाण्डवास्तु महाराज जित्वा शत्रून्महाहवे
दध्मुः शङ्खांश्च भेरीश्च ताडयामासुर् आहवे
pāṇḍavāstu mahārāja jitvā śatrūnmahāhave
dadhmuḥ śaṅkhāṃśca bherīśca tāḍayāmāsur āhave
- 25
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा दीनं सैन्यम् अवस्थितम्
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठ मद्रराजम् इदं वचः
tato duryodhano dṛṣṭvā dīnaṃ sainyam avasthitam
abravīdbharataśreṣṭha madrarājam idaṃ vacaḥ
- 26
एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो जित्वा मातुल मामकान्
पश्यतां नो महाबाहो सेनां द्रावयते बली
eṣa pāṇḍusuto jyeṣṭho jitvā mātula māmakān
paśyatāṃ no mahābāho senāṃ drāvayate balī
- 27
तं वारय महाबाहो वेलेव मकरालयम्
त्वं हि संश्रूयसे ऽत्यर्थम् असह्यबलविक्रमः
taṃ vāraya mahābāho veleva makarālayam
tvaṃ hi saṃśrūyase 'tyartham asahyabalavikramaḥ
- 28
पुत्रस्य तव तद्वाक्यं श्रुत्वा शल्यः प्रतापवान्
प्रययौ रथवंशेन यत्र राजा युधिष्ठिरः
putrasya tava tadvākyaṃ śrutvā śalyaḥ pratāpavān
prayayau rathavaṃśena yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ
- 29
तद् आपतद्वै सहसा शल्यस्य सुमहद्बलम्
महौघवेगं समरे वारयामास पाण्डवः
tad āpatadvai sahasā śalyasya sumahadbalam
mahaughavegaṃ samare vārayāmāsa pāṇḍavaḥ
- 30
मद्रराजं च समरे धर्मराजो महारथः
दशभिः सायकैस्तूर्णम् आजघान स्तनान्तरे
नकुलः सहदेवश्च त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः
madrarājaṃ ca samare dharmarājo mahārathaḥ
daśabhiḥ sāyakaistūrṇam ājaghāna stanāntare
nakulaḥ sahadevaśca tribhistribhir ajihmagaiḥ

