28 shlokas
- 1
संजय उवाच
व्युष्टां निशां भारत भारतानाम् अनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा
ययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः
saṃjaya uvāca
vyuṣṭāṃ niśāṃ bhārata bhāratānām anīkinīnāṃ pramukhe mahātmā
yayau sapatnānprati jātakopo vṛtaḥ samagreṇa balena bhīṣmaḥ
- 2
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ
जयद्रथश्चातिबलो बलौघैर्नृपास्तथान्ये ऽनुययुः समन्तात्
taṃ droṇaduryodhanabāhlikāśca tathaiva durmarṣaṇacitrasenau
jayadrathaścātibalo balaughairnṛpāstathānye 'nuyayuḥ samantāt
- 3
स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्
रराज राजोत्तम राजमुख्यैर्वृतः स देवैर् इव वज्रपाणिः
sa tairmahadbhiśca mahārathaiśca tejasvibhirvīryavadbhiśca rājan
rarāja rājottama rājamukhyairvṛtaḥ sa devair iva vajrapāṇiḥ
- 4
तस्मिन्न् अनीकप्रमुखे विषक्ता दोधूयमानाश्च महापताकाः
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा महागजस्कन्धगता विरेजुः
tasminn anīkapramukhe viṣaktā dodhūyamānāśca mahāpatākāḥ
suraktapītāsitapāṇḍurābhā mahāgajaskandhagatā virejuḥ
- 5
सा वाहिनी शांतनवेन राज्ञा महारथैर्वारणवाजिभिश्च
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा जलागमे द्यौर् इव जातमेघा
sā vāhinī śāṃtanavena rājñā mahārathairvāraṇavājibhiśca
babhau savidyutstanayitnukalpā jalāgame dyaur iva jātameghā
- 6
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता प्रत्यर्जुनं शांतनवाभिगुप्ता
सेना महोग्रा सहसा कुरूणां वेगो यथा भीम इवापगायाः
tato raṇāyābhimukhī prayātā pratyarjunaṃ śāṃtanavābhiguptā
senā mahogrā sahasā kurūṇāṃ vego yathā bhīma ivāpagāyāḥ
- 7
तं व्यालनानाविधगूढसारं गजाश्वपादातरथौघपक्षम्
व्यूहं महामेघसमं महात्मा ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः
taṃ vyālanānāvidhagūḍhasāraṃ gajāśvapādātarathaughapakṣam
vyūhaṃ mahāmeghasamaṃ mahātmā dadarśa dūrātkapirājaketuḥ
- 8
स निर्ययौ केतुमता रथेन नरर्षभः श्वेतहयेन वीरः
वरूथिना सैन्यमुखे महात्मा वधे धृतः सर्वसपत्नयूनाम्
sa niryayau ketumatā rathena nararṣabhaḥ śvetahayena vīraḥ
varūthinā sainyamukhe mahātmā vadhe dhṛtaḥ sarvasapatnayūnām
- 9
सूपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं यत्तं यदूनाम् ऋषभेण संख्ये
कपिध्वजं प्रेक्ष्य विषेदुर् आजौ सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः
sūpaskaraṃ sottarabandhureṣaṃ yattaṃ yadūnām ṛṣabheṇa saṃkhye
kapidhvajaṃ prekṣya viṣedur ājau sahaiva putraistava kauraveyāḥ
- 10
प्रकर्षता गुप्तम् उदायुधेन किरीटिना लोकमहारथेन
तं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीयाश्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम्
prakarṣatā guptam udāyudhena kirīṭinā lokamahārathena
taṃ vyūharājaṃ dadṛśustvadīyāścatuścaturvyālasahasrakīrṇam
- 11
यथा हि पूर्वे ऽहनि धर्मराज्ञा व्यूहः कृतः कौरवनन्दनेन
तथा तथोद्देशम् उपेत्य तस्थुः पाञ्चालमुख्यैः सह चेदिमुख्याः
yathā hi pūrve 'hani dharmarājñā vyūhaḥ kṛtaḥ kauravanandanena
tathā tathoddeśam upetya tasthuḥ pāñcālamukhyaiḥ saha cedimukhyāḥ
- 12
ततो महावेगसमाहतानि भेरीसहस्राणि विनेदुर् आजौ
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिस्वनाश्च सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः
tato mahāvegasamāhatāni bherīsahasrāṇi vinedur ājau
śaṅkhasvanā dundubhinisvanāśca sarveṣvanīkeṣu sasiṃhanādāḥ
- 13
ततः सबाणानि महास्वनानि विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैः
क्षणेन भेरीपणवप्रणादान् अन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनाश्च
tataḥ sabāṇāni mahāsvanāni visphāryamāṇāni dhanūṃṣi vīraiḥ
kṣaṇena bherīpaṇavapraṇādān antardadhuḥ śaṅkhamahāsvanāśca
- 14
तच्छङ्खशब्दावृतम् अन्तरिक्षम् उद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम्
महावितानावततप्रकाशम् आलोक्य वीराः सहसाभिपेतुः
tacchaṅkhaśabdāvṛtam antarikṣam uddhūtabhaumadrutareṇujālam
mahāvitānāvatataprakāśam ālokya vīrāḥ sahasābhipetuḥ
- 15
रथी रथेनाभिहतः ससूतः पपात साश्वः सरथः सकेतुः
गजो गजेनाभिहतः पपात पदातिना चाभिहतः पदातिः
rathī rathenābhihataḥ sasūtaḥ papāta sāśvaḥ sarathaḥ saketuḥ
gajo gajenābhihataḥ papāta padātinā cābhihataḥ padātiḥ
- 16
आवर्तमानान्यभिवर्तमानैर्बाणैः क्षतान्यद्भुतदर्शनानि
प्रासैश्च खड्गैश्च समाहतानि सदश्ववृन्दानि सदश्ववृन्दैः
āvartamānānyabhivartamānairbāṇaiḥ kṣatānyadbhutadarśanāni
prāsaiśca khaḍgaiśca samāhatāni sadaśvavṛndāni sadaśvavṛndaiḥ
- 17
सुवर्णतारागणभूषितानि शरावराणि प्रहितानि वीरैः
विदार्यमाणानि परश्वधैश्च प्रासैश्च खड्गैश्च निपेतुर् उर्व्याम्
suvarṇatārāgaṇabhūṣitāni śarāvarāṇi prahitāni vīraiḥ
vidāryamāṇāni paraśvadhaiśca prāsaiśca khaḍgaiśca nipetur urvyām
- 18
गजैर्विषाणैर्वरहस्तरुग्णाः केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः
गजर्षभाश्चापि रथर्षभेण निपेतिरे बाणहताः पृथिव्याम्
gajairviṣāṇairvarahastarugṇāḥ kecitsasūtā rathinaḥ prapetuḥ
gajarṣabhāścāpi ratharṣabheṇa nipetire bāṇahatāḥ pṛthivyām
- 19
गजौघवेगोद्धतसादितानां श्रुत्वा निषेदुर्वसुधां मनुष्याः
आर्तस्वरं सादिपदातियूनां विषाणगात्रावरताडितानाम्
gajaughavegoddhatasāditānāṃ śrutvā niṣedurvasudhāṃ manuṣyāḥ
ārtasvaraṃ sādipadātiyūnāṃ viṣāṇagātrāvaratāḍitānām
- 20
संभ्रान्तनागाश्वरथे प्रसूते महाभये सादिपदातियूनाम्
महारथैः संपरिवार्यमाणं ददर्श भीष्मः कपिराजकेतुम्
saṃbhrāntanāgāśvarathe prasūte mahābhaye sādipadātiyūnām
mahārathaiḥ saṃparivāryamāṇaṃ dadarśa bhīṣmaḥ kapirājaketum
- 21
तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः सदश्ववेगोद्धतवीर्ययातः
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमार्गं किरीटिनं शांतनवो ऽभ्यधावत्
taṃ pañcatālocchritatālaketuḥ sadaśvavegoddhatavīryayātaḥ
mahāstrabāṇāśanidīptamārgaṃ kirīṭinaṃ śāṃtanavo 'bhyadhāvat
- 22
तथैव शक्रप्रतिमानकल्पम् इन्द्रात्मजं द्रोणमुखाभिसस्रुः
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्
tathaiva śakrapratimānakalpam indrātmajaṃ droṇamukhābhisasruḥ
kṛpaśca śalyaśca viviṃśatiśca duryodhanaḥ saumadattiśca rājan
- 23
ततो रथानीकमुखाद् उपेत्य सर्वास्त्रवित्काञ्चनचित्रवर्मा
जवेन शूरो ऽभिससार सर्वांस्तथार्जुनस्यात्र सुतो ऽभिमन्युः
tato rathānīkamukhād upetya sarvāstravitkāñcanacitravarmā
javena śūro 'bhisasāra sarvāṃstathārjunasyātra suto 'bhimanyuḥ
- 24
तेषां महास्त्राणि महारथानाम् असक्तकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः
बभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली सदोगतः सन्भगवान् इवाग्निः
teṣāṃ mahāstrāṇi mahārathānām asaktakarmā vinihatya kārṣṇiḥ
babhau mahāmantrahutārcimālī sadogataḥ sanbhagavān ivāgniḥ
- 25
ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां कृत्वा नदीं वैशसने रिपूणाम्
जगाम सौभद्रम् अतीत्य भीष्मो महारथं पार्थम् अदीनसत्त्वः
tataḥ sa tūrṇaṃ rudhirodaphenāṃ kṛtvā nadīṃ vaiśasane ripūṇām
jagāma saubhadram atītya bhīṣmo mahārathaṃ pārtham adīnasattvaḥ
- 26
ततः प्रहस्याद्भुतदर्शनेन गाण्डीवनिर्ह्रादमहास्वनेन
विपाठजालेन महास्त्रजालं विनाशयामास किरीटमाली
tataḥ prahasyādbhutadarśanena gāṇḍīvanirhrādamahāsvanena
vipāṭhajālena mahāstrajālaṃ vināśayāmāsa kirīṭamālī
- 27
तम् उत्तमं सर्वधनुर्धराणाम् असक्तकर्मा कपिराजकेतुः
भीष्मं महात्माभिववर्ष तूर्णं शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः
tam uttamaṃ sarvadhanurdharāṇām asaktakarmā kapirājaketuḥ
bhīṣmaṃ mahātmābhivavarṣa tūrṇaṃ śaraughajālairvimalaiśca bhallaiḥ
- 28
एवंविधं कार्मुकभीमनादम् अदीनवत्सत्पुरुषोत्तमाभ्याम्
ददर्श लोकः कुरुसृञ्जयाश्च तद्द्वैरथं भीष्मधनंजयाभ्याम्
evaṃvidhaṃ kārmukabhīmanādam adīnavatsatpuruṣottamābhyām
dadarśa lokaḥ kurusṛñjayāśca taddvairathaṃ bhīṣmadhanaṃjayābhyām

