45 shlokas
- 1
संजय उवाच
अर्जुनस्तु रणे राजन्दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम्
शिखण्डिनम् अथोवाच समभ्येहि पितामहम्
saṃjaya uvāca
arjunastu raṇe rājandṛṣṭvā bhīṣmasya vikramam
śikhaṇḍinam athovāca samabhyehi pitāmaham
- 2
न चापि भीस्त्वया कार्या भीष्माद् अद्य कथंचन
अहम् एनं शरैस्तीक्ष्णैः पातयिष्ये रथोत्तमात्
na cāpi bhīstvayā kāryā bhīṣmād adya kathaṃcana
aham enaṃ śaraistīkṣṇaiḥ pātayiṣye rathottamāt
- 3
एवम् उक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
evam uktastu pārthena śikhaṇḍī bharatarṣabha
abhyadravata gāṅgeyaṃ śrutvā pārthasya bhāṣitam
- 4
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्सौभद्रश्च महारथः
हृष्टावाद्रवतां भीष्मं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
dhṛṣṭadyumnastathā rājansaubhadraśca mahārathaḥ
hṛṣṭāvādravatāṃ bhīṣmaṃ śrutvā pārthasya bhāṣitam
- 5
विराटद्रुपदौ वृद्धौ कुन्तिभोजश्च दंशितः
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं पुत्रस्य तव पश्यतः
virāṭadrupadau vṛddhau kuntibhojaśca daṃśitaḥ
abhyadravata gāṅgeyaṃ putrasya tava paśyataḥ
- 6
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च वीर्यवान्
तथेतराणि सैन्यानि सर्वाण्येव विशां पते
समाद्रवन्त गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम्
nakulaḥ sahadevaśca dharmarājaśca vīryavān
tathetarāṇi sainyāni sarvāṇyeva viśāṃ pate
samādravanta gāṅgeyaṃ śrutvā pārthasya bhāṣitam
- 7
प्रत्युद्ययुस्तावकाश्च समेतास्तान्महारथान्
यथाशक्ति यथोत्साहं तन्मे निगदतः शृणु
pratyudyayustāvakāśca sametāstānmahārathān
yathāśakti yathotsāhaṃ tanme nigadataḥ śṛṇu
- 8
चित्रसेनो महाराज चेकितानं समभ्ययात्
भीष्मप्रेप्सुं रणे यान्तं वृषं व्याघ्रशिशुर्यथा
citraseno mahārāja cekitānaṃ samabhyayāt
bhīṣmaprepsuṃ raṇe yāntaṃ vṛṣaṃ vyāghraśiśuryathā
- 9
धृष्टद्युम्नं महाराज भीष्मान्तिकम् उपागतम्
त्वरमाणो रणे यत्तं कृतवर्मा न्यवारयत्
dhṛṣṭadyumnaṃ mahārāja bhīṣmāntikam upāgatam
tvaramāṇo raṇe yattaṃ kṛtavarmā nyavārayat
- 10
भीमसेनं सुसंक्रुद्धं गाङ्गेयस्य वधैषिणम्
त्वरमाणो महाराज सौमदत्तिर्न्यवारयत्
bhīmasenaṃ susaṃkruddhaṃ gāṅgeyasya vadhaiṣiṇam
tvaramāṇo mahārāja saumadattirnyavārayat
- 11
तथैव नकुलं वीरं किरन्तं सायकान्बहून्
विकर्णो वारयामास इच्छन्भीष्मस्य जीवितम्
tathaiva nakulaṃ vīraṃ kirantaṃ sāyakānbahūn
vikarṇo vārayāmāsa icchanbhīṣmasya jīvitam
- 12
सहदेवं तथा यान्तं यत्तं भीष्मरथं प्रति
वारयामास संक्रुद्धः कृपः शारद्वतो युधि
sahadevaṃ tathā yāntaṃ yattaṃ bhīṣmarathaṃ prati
vārayāmāsa saṃkruddhaḥ kṛpaḥ śāradvato yudhi
- 13
राक्षसं क्रूरकर्माणं भैमसेनिं महाबलम्
भीष्मस्य निधनं प्रेप्सुं दुर्मुखो ऽभ्यद्रवद्बली
rākṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ bhaimaseniṃ mahābalam
bhīṣmasya nidhanaṃ prepsuṃ durmukho 'bhyadravadbalī
- 14
सात्यकिं समरे क्रुद्धम् आर्श्यशृङ्गिर् अवारयत्
अभिमन्युं महाराज यान्तं भीष्मरथं प्रति
सुदक्षिणो महाराज काम्बोजः प्रत्यवारयत्
sātyakiṃ samare kruddham ārśyaśṛṅgir avārayat
abhimanyuṃ mahārāja yāntaṃ bhīṣmarathaṃ prati
sudakṣiṇo mahārāja kāmbojaḥ pratyavārayat
- 15
विराटद्रुपदौ वृद्धौ समेतावरिमर्दनौ
अश्वत्थामा ततः क्रुद्धो वारयामास भारत
virāṭadrupadau vṛddhau sametāvarimardanau
aśvatthāmā tataḥ kruddho vārayāmāsa bhārata
- 16
तथा पाण्डुसुतं ज्येष्ठं भीष्मस्य वधकाङ्क्षिणम्
भारद्वाजो रणे यत्तो धर्मपुत्रम् अवारयत्
tathā pāṇḍusutaṃ jyeṣṭhaṃ bhīṣmasya vadhakāṅkṣiṇam
bhāradvājo raṇe yatto dharmaputram avārayat
- 17
अर्जुनं रभसं युद्धे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
भीष्मप्रेप्सुं महाराज तापयन्तं दिशो दश
दुःशासनो महेष्वासो वारयामास संयुगे
arjunaṃ rabhasaṃ yuddhe puraskṛtya śikhaṇḍinam
bhīṣmaprepsuṃ mahārāja tāpayantaṃ diśo daśa
duḥśāsano maheṣvāso vārayāmāsa saṃyuge
- 18
अन्ये च तावका योधाः पाण्डवानां महारथान्
भीष्मायाभिमुखं यातान्वारयामासुर् आहवे
anye ca tāvakā yodhāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathān
bhīṣmāyābhimukhaṃ yātānvārayāmāsur āhave
- 19
धृष्टद्युम्नस्तु सैन्यानि प्राक्रोशत पुनः पुनः
अभिद्रवत संरब्धा भीष्मम् एकं महाबलम्
dhṛṣṭadyumnastu sainyāni prākrośata punaḥ punaḥ
abhidravata saṃrabdhā bhīṣmam ekaṃ mahābalam
- 20
एषो ऽर्जुनो रणे भीष्मं प्रयाति कुरुनन्दनः
अभिद्रवत मा भैष्ट भीष्मो न प्राप्स्यते हि वः
eṣo 'rjuno raṇe bhīṣmaṃ prayāti kurunandanaḥ
abhidravata mā bhaiṣṭa bhīṣmo na prāpsyate hi vaḥ
- 21
अर्जुनं समरे योद्धुं नोत्सहेतापि वासवः
किमु भीष्मो रणे वीरा गतसत्त्वो ऽल्पजीवितः
arjunaṃ samare yoddhuṃ notsahetāpi vāsavaḥ
kimu bhīṣmo raṇe vīrā gatasattvo 'lpajīvitaḥ
- 22
इति सेनापतेः श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः
अभ्यद्रवन्त संहृष्टा गाङ्गेयस्य रथं प्रति
iti senāpateḥ śrutvā pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
abhyadravanta saṃhṛṣṭā gāṅgeyasya rathaṃ prati
- 23
आगच्छतस्तान्समरे वार्योघान्प्रबलान् इव
न्यवारयन्त संहृष्टास्तावकाः पुरुषर्षभाः
āgacchatastānsamare vāryoghānprabalān iva
nyavārayanta saṃhṛṣṭāstāvakāḥ puruṣarṣabhāḥ
- 24
दुःशासनो महाराज भयं त्यक्त्वा महारथः
भीष्मस्य जीविताकाङ्क्षी धनंजयम् उपाद्रवत्
duḥśāsano mahārāja bhayaṃ tyaktvā mahārathaḥ
bhīṣmasya jīvitākāṅkṣī dhanaṃjayam upādravat
- 25
तथैव पाण्डवाः शूरा गाङ्गेयस्य रथं प्रति
अभ्यद्रवन्त संग्रामे तव पुत्रान्महारथान्
tathaiva pāṇḍavāḥ śūrā gāṅgeyasya rathaṃ prati
abhyadravanta saṃgrāme tava putrānmahārathān
- 26
तत्राद्भुतम् अपश्याम चित्ररूपं विशां पते
दुःशासनरथं प्राप्तो यत्पार्थो नात्यवर्तत
tatrādbhutam apaśyāma citrarūpaṃ viśāṃ pate
duḥśāsanarathaṃ prāpto yatpārtho nātyavartata
- 27
यथा वारयते वेला क्षुभितं वै महार्णवम्
तथैव पाण्डवं क्रुद्धं तव पुत्रो न्यवारयत्
yathā vārayate velā kṣubhitaṃ vai mahārṇavam
tathaiva pāṇḍavaṃ kruddhaṃ tava putro nyavārayat
- 28
उभौ हि रथिनां श्रेष्ठावुभौ भारत दुर्जयौ
उभौ चन्द्रार्कसदृशौ कान्त्या दीप्त्या च भारत
ubhau hi rathināṃ śreṣṭhāvubhau bhārata durjayau
ubhau candrārkasadṛśau kāntyā dīptyā ca bhārata
- 29
तौ तथा जातसंरम्भावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ
समीयतुर्महासंख्ये मयशक्रौ यथा पुरा
tau tathā jātasaṃrambhāvanyonyavadhakāṅkṣiṇau
samīyaturmahāsaṃkhye mayaśakrau yathā purā
- 30
दुःशासनो महाराज पाण्डवं विशिखैस्त्रिभिः
वासुदेवं च विंशत्या ताडयामास संयुगे
duḥśāsano mahārāja pāṇḍavaṃ viśikhaistribhiḥ
vāsudevaṃ ca viṃśatyā tāḍayāmāsa saṃyuge

